Jan Pieter Kuijper
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

22 juli 2021 door Jeffrey Schipper

Waarom de tijd rijp is voor een nieuwe psalmberijming: "We mogen God prijzen in de taal van nu"

"Veel zinnen uit eerdere berijmingen begrijpen onze kinderen niet of pas na een paar keer herlezen. Het is zo jammer dat de tekst eerst gekraakt moet worden door de hersenen om dan het hart te bereiken, als dat al gebeurt”, stelt Jan Pieter Kuijper. Hij is oprichter van Stichting Dicht bij de Bijbel en initiatiefnemer van De Nieuwe Psalmberijming. Aan de hand van een aantal vragen legt Kuijper uit waarom De Nieuwe Psalmberijming is gepubliceerd.

KokBoekencentrum
Dit is een uitgave van KokBoekencentrum.
CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

Veel christenen hechten waarde aan het wekelijks zingen van de psalmen. Kun je de populariteit van de psalmen verklaren? Waarom gaat er zoveel kracht vanuit?
“Zo begin ik het voorwoord in de bundel: ‘Nergens in de Bijbel komen God en mens zo dicht bij elkaar als in de psalmen. In alle tijden hebben gelovigen met de woorden van deze Joodse liederen God gezocht in gebed, Hem gedankt om zijn goedheid, aangeroepen in nood en geprezen om zijn genade. Tussen de uitersten van jubelende blijdschap en diepe vertwijfeling zijn alle menselijke emoties erin vindbaar.’ Dat verklaart de actualiteit en populariteit van de psalmen. Ze zijn herkenbaar, ook voor de mensen nu.

"De Nieuwe Psalmberijming reikt een berijming aan in de taal van nu, geschreven op de Geneefse melodieën."

Hoewel God ons oproept - juist in de psalmen - om nieuwe liederen te blijven maken, mogen de psalmen in de eredienst zeker niet ontbreken, ze zijn ons persoonlijk door God gegeven. Ook Jezus citeerde de psalmen, het was zijn liedboek. De Nieuwe Psalmberijming reikt een berijming aan in de taal van nu, geschreven op de Geneefse melodieën. Die melodieën hebben hun waarde bewezen en zijn voor gemeentezang uitstekend bruikbaar.”

‘De bestaande berijmingen op de Geneefse melodieën sluiten steeds minder aan bij de hedendaagse taal’, stellen jullie. Kun je dit aan de hand van een actueel voorbeeld toelichten? Welke taal uit eerdere berijmingen sluit onvoldoende aan?
Kuijper: “Begin gewoon een berijming door te lezen of te zingen vanaf het begin en je stuit meteen al op ‘samenrotten’ in Psalm 1 (1773), ‘Zijn loof behoeft de droogte niet te duchten’ en ‘gaat dwalende teloor’ (Liedboek). In de psalm erna lees ik ‘vermetel saamgekomen’, ‘zal nietig stof Mij ’t hoog gezag ontwringen’, etc.

Neem ook Psalm 27 uit de berijming van 1773:

Wanneer de macht der bozen sloeg aan 't woên,
en aanrukt', om zich met mijn vlees te voên.
Stiet zelf dit rot, dat mij benauwt en haat,
een voet, en viel; omdat het God verlaat.’

Of de slotregels van diezelfde psalm uit de Liedboekberijming:

Wacht op den Heer, die u in zwakheid schraagt,
wacht op den Heer en houd u onversaagd.

"Veel zinnen uit eerdere berijmingen begrijpen onze kinderen niet. Het is zo jammer dat de tekst eerst gekraakt moet worden door de hersenen om dan het hart te bereiken, als dat al gebeurt."

Veel zinnen uit eerdere berijmingen begrijpen onze kinderen niet. Het is zo jammer dat de tekst eerst gekraakt moet worden door de hersenen om dan het hart te bereiken, als dat al gebeurt.

Taal verandert en de betekenis van woorden ook. In Psalm 36 (1773) staat: ‘Een volle beek van wellust maakt hier elk in liefde dronken.’ ‘Wellust’ heeft nu echt een andere betekenis dan toen. Dat kun je niet meer zingen vind ik. In Psalm 19 (1773) staat ‘En slechten wijsheid leert.’ Het woord ‘slechten’ betekent hier ‘eenvoudigen’, maar wie van onze kinderen weet dat? Wie weet wat ‘gebenedijd’ betekent in Psalm 100 uit het Liedboek? Wie fronst de wenkbrauwen niet als er ‘dat die u mint bevredigd zij, dat vrede in uw wallen zij’ (Psalm 122, Liedboek) gezongen moet worden?

Los van merkwaardige zinnen en verouderde woorden gebruiken de eerdere berijmingen ook verouderde naamvallen (des, der, uwe), ‘Gij’ als aanspreekvorm voor God en woordsamentrekkingen, zoals ‘'k Zal eeuwig zingen van Gods goedertierenheen; Uw waarheid t' allen tijd, vermelden door mijn reen.’ waardoor de zinnen soms onbegrijpelijk worden. Dat ‘goedertierenheen’ staat voor ‘goedertierenheden’ (wat op zich al een verouderd woord is) begrijpen we nog wel, maar weet iedereen waar ‘reen’ voor staat?”

‘Over het geheel genomen schiet de berijming tekort. Niet doordat zij modernere taal gebruikt dan de bestaande berijmingen, maar omdat ze onnodig sterk afwijkt van de Hebreeuwse grondtekst en te weinig de poëtische zeggingskracht van de psalmen in de berijming honoreert’, stelde dr. Jan Smelik onlangs in het Reformatorisch Dagblad. Wat vind je van deze kritiek?
“Kennelijk zien velen dat anders, gezien de talloze positieve reacties en recensies en de omarming van DNP in veel kerken. Het is natuurlijk prima om een persoonlijke mening te geven, maar het is belangrijk om daarbij in gedachten te houden dat kritiek altijd deels subjectief is. Ik zal dat toelichten aan de hand van een voorbeeld. Smelik mist de rivier in Psalm 46. Dit is volgens hem ‘verworden tot’: ‘fris water ruist’. Een van de dichters van DNP heeft er enkele geijkte lieddichters op nageslagen en schrijft: ‘Ida Gerhardt heeft in Psalm 46: ‘vlietend water’, bij Huub Oosterhuis is het: ‘levend water’, Barnard schrijft: ‘oerwater van couplet 1 wordt drinkwater in couplet 2.’ Geen ‘rivier’ bij deze drie erkende dichters, toch zou niemand durven schrijven dat hun berijming ‘verworden is tot’. De dichters van DNP worden scherper beoordeeld dan de gevestigde dichters, maar is dat objectief?’

"Wie fronst de wenkbrauwen niet als er ‘dat die u mint bevredigd zij, dat vrede in uw wallen zij’ (Psalm 122, Liedboek) gezongen moet worden?"

Smelik heeft gelijk dat er in DNP soms beelden zijn weggelaten. Het is echter een bewuste keuze om compact te berijmen. Liever iets weglaten dan toevoegen omwille van rijm of strofebouw. Neem als voorbeeld Psalm 130. Dit zijn in DNP slechts twee verzen. Dat heeft te maken met de opbouw van de psalm zelf die uit twee delen bestaat. Dus de keuze was twee of vier verzen. Andere berijmingen kiezen voor vier verzen met als gevolg dat er opgevuld moet worden, zoals de laatste zin in de berijming van 1773: ‘Zo doe Hij ook aan mij’. Hoe dierbaar voor sommigen ook, deze zin is niet te herleiden naar de onberijmde tekst. DNP kiest hier voor twee verzen, kort, helder, krachtig. Het beeld van de wachters op de muren is helaas weggevallen. Maar kun je dan stellen dat DNP onnodig sterk afwijkt van de Hebreeuwse tekst? Eerlijk gezegd denk ik te kunnen stellen dat DNP dichter bij de grondtekst berijmt dan de andere berijmingen.

Weinig poëtische zeggingskracht, zegt Smelik. Wanneer iemand ‘God heb ik lief’ poëtischer vindt dan ‘Ik hou van God’ (Psalm 116) dan mag dat - daar komt de subjectiviteit weer om de hoek kijken. Ik ben van mening dat het eerste een verouderde vorm is. Ik zeg ‘ik hou van jou’ tegen mijn vrouw. Dat is de taal van nu, die raakt en binnenkomt. We mogen God prijzen in de taal van nu, in taal die is ontdaan van ouderwetse woorden en al te veel dichterlijke omhaal van woorden waardoor ze ons hart minder raken.
Lees eens met me mee en ontdek de poëzie in DNP:

Mysterie en een zekere ironie in:
‘Ze komen langs en vragen voor de schijn
meelevend hoe het gaat.’ (Psalm 41 vers 2)

Beeldspraak in:
‘HEER, zie mij staan met al mijn vragen;
mijn ziel is droog als dorstig land.’ (Psalm 143 vers 3)

"Eerlijk gezegd denk ik te kunnen stellen dat DNP dichter bij de grondtekst berijmt dan de andere berijmingen."

Adequaat, origineel rijm:
‘Hij stuurde kikkers die het land bedekten.
De oogst werd kaalgevreten door insecten.’ (Psalm 78 vers 11)

Taal waarin urgentie doorklinkt:
‘Zij voeden vreemdelingenhaat,
vermoorden vrouw en kind op straat.’ (Psalm 94 vers 2)

Taal die sober is en aangrijpend:
‘Laat mij met rust – dat ik wat vreugde ken
zolang ik nog in leven ben.’ (Psalm 39 vers 4)

Beeldspraak, binnenrijm en eindrijm:
‘Mijn vijand groet mij honingzoet;
zijn gladde praat verhult zijn haat.’ (Psalm 55 vers 6)

Taalverschuiving:
‘Geef dan dat ik op uw weg
mijn ontzag U niet ontzeg.’ (Psalm 86 vers 3)”

Hoe belangrijk zijn de psalmen voor jou persoonlijk?
“Voor mij zijn de psalmen onmisbaar. Ze bieden mij houvast om God aan te roepen in alle omstandigheden van het leven. Ik leg mijn zorgen voor Hem neer met de woorden van de dichter uit Psalm 71:

Ik schuil bij U met al mijn zorgen.
HEER, neem het op voor mij;
verlos mij, spreek mij vrij.
Bij U, mijn rots, ben ik geborgen.
U hebt uw woord gegeven:
ik mag in vrijheid leven.

"God houdt mij op de been met zijn trouw en zijn liefde. Dan zing ik mee met Psalm 118."

Ik weet dat Hij erbij is in de donkere dalen die ik ken uit mijn leven, zoals de dichter uit Psalm 23 die kende. Ze geven geloof, rust en vertrouwen. Daarmee zijn de zorgen niet meteen verdwenen. Het dal kan donker blijven, maar zijn stok en zijn staf geven mij moed en troost.

Voor mij heeft Psalm 88 een speciaal plekje. Het is de meest depressieve psalm uit het psalter. De dichter ziet geen uitweg meer, het voelt alsof hij een naamloze dode is en door God verstoten. Hoewel de psalm eindigt met het gevoel omringd te zijn door duisternis, begint hij zijn lied toch met ‘HEER, God, mijn redder’. God houdt mij op de been met zijn trouw en zijn liefde. Dan zing ik mee met Psalm 118:

Laat iedereen Gods goedheid prijzen;
zijn liefde houdt voor eeuwig stand.
Laat Israël Hem eer bewijzen:
‘Zijn liefde houdt voor eeuwig stand.’
Herhaal het zingend, priesterkoren:
‘Zijn liefde houdt voor eeuwig stand.’
Als je de HEER dient, laat het horen:
‘Zijn liefde houdt voor eeuwig stand.’

Alle teksten en meer informatie zijn te vinden op www.denieuwepsalmberijming.nl.

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand
Klik hier om De Nieuwe Psalmberijming te bestellen

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen

Reacties

K
Formeel hanteert de reformatorische hoek nog altijd het sola scriptura. Maar de werkelijkheid is dat men wel heel veel waarde hecht aan een traditie, die niet altijd als zodanig is terug te vinden in de bijbel. Dat is op zich niet erg, maar wees daar dan in ieder geval eerlijk over.
J
Niet alleen hedendaagse is belangrijk. Vooral om de liederen GEEStelijk te verstaan. Voor mij is de Statenberijkming 1773 overwegend prima zingbaar en herkenbaar in het geloofsleven. In verbondenheid met Israël SHALOM
Toon meer reacties (6)