Willem Ouweneel

Dagelijks leven

08 november 2019 door Willem J. Ouweneel

Mijn vrouw koopt wel eens kleren bij een nazaat van Maarten Luther!

Overmorgen, 10 november, is het precies 536 jaar geleden dat Maarten Luther geboren werd in Eisleben. Dat is zeer belangwekkend, want 5 + 3 + 6 is samen 14, en dat is 2 x 7 :-)!

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Willem J. Ouweneel.

Word ook lid

Ooit heb ik voor de EO een tv-programma over Luther gemaakt. Tijdens die opnamen stonden we op een bepaald moment ook bij de doopvont in de kerk van Eisleben, waar de kleine Luther reeds de dag na zijn geboorte, 11 november 1483, werd gedoopt (katholiek uiteraard). Nu is 11 november de naamdag van Sint-Maarten, en dus werd de kleine Luther ‘Maarten’ genoemd. Heerlijk gemakkelijk toch: je hoefde nooit over een spannende voornaam te piekeren (zoals vandaag veelal gebeurt): je vernoemde óf een naaste verwante van het kind (vaak een grootouder), óf je noemde het naar de heilige van die dag.

Het hoge woord moet er maar uit: mijn vrouw koopt wel eens kleren bij een nazaat van Maarten Luther. Dat is niet mis!

Ik las eens dat Luthers familie oorspronkelijk Luder heette, maar dat Luther zijn naam zou hebben veranderd in Luther, omdat dat zo mooi in verband gebracht kon worden met het Griekse eleutheros, wat ‘vrije man’ betekende. Dat verhaal is onzin. De familie heette allang Luder, Lüder, Loder, Ludher, Lotter, Lutter of Lauther. Kies maar uit. Pas achteraf heeft Luther, of wie dan ook, daar eleutheros in teruggelezen.

Het hoge woord moet er maar uit: mijn vrouw koopt wel eens kleren bij een nazaat van Maarten Luther. Dat is niet mis! Je mag zelf bepalen of we daar blij mee moeten zijn: de jonge Luther, de grote en dappere Reformator – de oude Luther, de grote en zeer droevig stemmende antisemiet.

Toen die christen-dame bij wie mijn vrouw de kleren kocht, ons langs de neus weg vertelde dat zij van Luther afstamde, toonde ik – ongelovige Thomas – meteen mijn twijfels. Dat wilde ik wel eens op papier zien! Als zij (als degelijke gereformeerde) beweerd had dat zij van Calvijn afstamde, had ik nog veel meer getwijfeld; want Calvijn heeft maar één zoontje gehad, en dat stierf al na twee weken. Maar met Luther is het een heel ander verhaal! Er bestaat zelfs een wereldwijde vereniging van duizenden (!) ‘Lutheriden’, dat zijn allemaal aantoonbaar nakomelingen van Maarten Luther en diens vrouw, Katharina von Bora (zie www.lutheriden.de).

Goed, de dame die mijn vrouw de kleding verkocht, kwam al spoedig met de papieren aanzetten, en ja hoor, ik heb het nauwkeurig onderzocht, en het klopte! De verkoopdame stamde onder anderen af van Wilhelm Ewald van Glockmann (1709-1778), geboren in de buurt van het Oost-Pruisische Koningsbergen (thans Kaliningrad in Rusland), kolonel-commandant van het regiment Pruisische Gardes Dragonders, dat in Nederlandse staatsdienst was. Deze Glockmann is dan ook in Nederland getrouwd en overleden; zo heeft Luther sindsdien dus ook Nederlandse nazaten.

De geboorte van Luthers zesde en laatste kind inspireerde de vader tot het schrijven van zijn beroemde kerstlied.

Glockmanns moeders moeder was Katharina Luise van Saucken, een dochter van Christoph Friedrich van Saucken, erfheer op Podangen en Maulfritzen in Oost-Pruisen (geb. ca. 1630). Vandaag de dag is dat allemaal Russisch gebied. Christoph Friedrichs grootmoeder van vaderszijde was Margaretha von Kunheim, geboren in Wittenberg (!) in 1559. Je voelt het, we zijn nu al heel dichtbij! De moeder van Margaretha was Margarete Luther, geboren in Wittenberg in 1534. Dat was het jongste van de zes kinderen van Maarten Luther en Katharina von Bora. Van die zes waren er twee als kind gestorven, en ook Margarete is niet oud geworden: slechts 36 – maar dat was genoeg om kinderen, en uiteindelijk zelfs zeer veel nakomelingen na te laten.

Margaretes man, Georg von Ku(e)nheim, was afkomstig uit een oud adellijk geslacht, waarvan de wortels in de Elzas liggen, en wel in het plaatsje Kienheim (vandaag de dag Frans). Margarete en Georg hadden elkaar leren kennen toen Georg aan de universiteit van Wittenberg kwam studeren. Diens vader, Georg senior, was raadsman van markgraaf Albrecht van Pruissen en had er krachtig toe bijgedragen dat Pruisen overstapte op de Reformatie. Hij stuurde zijn zoon naar Wittenberg met een aanbeveling gericht aan Philippus Melanchthon, de begaafde medewerker van Luther. Toen Katharina van Bora in 1552 overleden was, was haar jongste kind, Margarete, bij haar voogd, Melanchthon, in huis gekomen. Dus ja, Georg en Margarete konden elkaar niet ontlopen. Het vlotte echter niet gemakkelijk tussen hen, omdat de voogden van Georg vonden dat hij ver onder zijn stand wilde trouwen. Melanchthon moest ertussen springen en een stevige brief aan de hertog van Pruisen schrijven, voordat alle bezwaren weggewuifd waren. In 1555 trouwde het paar; Margarete was 21 jaar oud. Zij en Georg zijn vijftien jaar getrouwd geweest, tot op haar vroege dood; ze rust met vijf van haar negen kinderen in de oude dorpskerk van Mühlhausen in Oost-Pruisen; tegenwoordig heet het dorp Gvardeyskoye en is het eveneens Russisch.

De geboorte van Luthers zesde en laatste kind – op 17 december 1534 – inspireerde de vader tot het schrijven van zijn beroemde kerstlied Vom Himmel hoch, da komm ich her, waarvan hij ook de melodie componeerde (Ned.: ‘Uit hoge hemel daal ik neer’, vaak trouwens op een andere melodie gezongen). Die melodie van Luther horen we elk jaar in Johann Sebastian Bachs Weihnachtsoratorium, want maar liefst drie koralen in dat oratorium hebben de melodie van dit Lutherlied (luister bijv. naar dit lied en vooral deze). Sommige mensen denken dat Bach al die koraalmelodieën zelf gecomponeerd heeft, maar dat is helemaal niet waar; het ging gewoon om bestaande kerkmelodieën (net als in de Matthäus- en Johannes-Passion). Bach componeerde alleen de (fraaie) harmonisaties. Zo horen we elk jaar een stukje Luther in dat Weihnachtsoratorium, en voortaan denken we daarbij misschien ook wel aan zijn jongste dochter, Margarete.

De dame van wie mijn vrouw wel eens kleren koopt, zingt als alt ook vaak mee in Bachs Weihnachtsoratorium. Als ze dat nu wéér doet, mag ze daarbij terugdenken aan haar verre voormoeder, Luthers dochter…

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Reacties

J
Dat Luther lelijke dingen over de Joden heeft gezegd klopt. Veel minder mensen weten dat hij ooit nog geruime tijd voor de Statenvertaling in zijn eentje in 2,5 maand het hele nieuwe Testament in het Duits heeft vertaald. Dat mag dan ook wel weer eens aangestipt worden.
REAGEER
H
Wat ontzettend leuk om te lezen!



Waarom was Luther antisemiet?

(Dat is natuurlijk helemaal niet leuk!!!)
REAGEER
T
Interessant artikel. Verder vind ik het bijzonder te bedenken dat alle mensen afstammen van (1) Adam en Eva (2) van Noach en zijn echtgenote. Ik weet niet hoe mevrouw Noach heette maar ze zal ongetwijfeld een naam hebben gehad.
Toon meer antwoorden (1)
Toon meer reacties (1)

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher Spotify
Krijg volledige toegang tot CIP.nl. Start je gratis maand!