Piet Vergunst
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Dagelijks leven

23 november 2021 door Piet Vergunst, De Waarheidsvriend

Aangrijpend dat euthanasie vanzelfsprekend is geworden

Groter dan de meeste christenen aannemen, is de rol die protestanten gespeeld hebben in de acceptatie van euthanasie in ons land. Dat opvallende gegeven bleek tijdens de tweedaagse vergadering van de synode van de Protestantse Kerk, deze maand in de Utrechtse Jaarbeurs, schrijft Piet Vergunst in De Waarheidsvriend.

De Waarheidsvriend is het huisorgaan van de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland.

Met inbreng van de theoloog dr. Wessel ten Boom sprak de synode eerder over lichamelijkheid, met inbreng van FNV-bestuurder Agnes Jongerius werd nagedacht over wij en ons werk, in de ethische bezinning in de synode was nu het woord aan prof. Theo Boer, hoogleraar Ethiek van de gezondheidszorg aan de Protestantse Theologische Universiteit. Het is goed dat de synode een complex thema als euthanasie niet schuwt en in de bezinning zoekt naar de eigen stem van het Evangelie.

Grensoverschrijdend
Voor Nederland anno 2021 is euthanasie vanzelfsprekend geworden, de directe doodsoorzaak voor een op de zeven mensen. Een aangrijpend gegeven is dat, als we het geestelijke gehalte van een samenleving aflezen aan hoe omgegaan wordt met het levensbegin en het levenseinde. Een halve eeuw geleden werd er om actieve levensbeëindiging gevraagd om ‘een vreselijk sterven’ te voorkomen – de tijd dat pijnbestrijding niet realiseerde wat vandaag wel mogelijk is –, terwijl als motief vandaag met name ‘een vreselijk leven’ genoemd wordt. Aan gevorderde dementie, een stapeling van ouderdomsklachten, psychische problemen, eenzaamheid of een voltooid leven wordt dan gedacht.

Voor Nederland anno 2021 is euthanasie vanzelfsprekend geworden, de directe doodsoorzaak voor een op de zeven mensen. Een aangrijpend gegeven is dat.

Nog altijd staat euthanasie overigens in het Wetboek van Strafrecht. Prof. Boer noemde hulp bij zelfdoding een grensoverschrijdende handeling, zowel medisch, emotioneel, juridisch, wijsgerig als politiek. Toch bevatte zijn lezing geen pleidooi om euthanasie terug te draaien, omdat ze een politieke realiteit is, een democratisch besluit dat de kerk respecteren moet. Ik vond het opvallend dat in het gesprek met de synodeleden dit punt geen aandacht kreeg.

Gods gaven
Ondertussen kwam de focus van prof. Boer in zijn lezing dicht bij ieders leven: niet of euthanasie mag of niet, maar of ze bij ons christenen past. Dat raakt aan mijn levenslust en mijn stervenskunst, thema’s die in de traditie van Reformatie en Nadere Reformatie veel aandacht kregen. Het betekent vandaag, in lijn met theologen als Barth en Bonhoeffer, het accent op wat God geeft, op het leven, op Zijn genade, zodat een christen niet moet wíllen doden.

Meer woorden aan het ‘Gij zult niet doden’ geeft de PThU-hoogleraar wel in zijn boekje Eind goed. Een protestantse kijk op euthanasie in Nederland, dat op de synodedag verscheen. Bij de aandacht voor het zesde gebod blijft het ‘hoekige’ van het verbod om te doden staan, zodat ‘voor een christen euthanasie nooit tot een normale optie zal kunnen worden’, aldus prof. Boer. Wegkijken van de realiteit van de tragiek van mensenlevens doen we daarmee niet – zoals hier bij andere geboden (echtscheiding) evenmin sprake van is.

Protestantse insteek
De lezing van prof. Boer is te waardevol om niet in een kerkenraad te bespreken. Ik leerde eruit dat het motorblok van de Nederlandse euthanasiebeweging vooral bestond uit het liberale smaldeel van het protestantisme, niet het minst ook de media: NCRV, IKON, dagblad Trouw. Het motief daarvoor was barmhartigheid naar ernstig lijdenden. Ook de hervormde synode kwam, in 1972, met een rapport dat opvallend open ten aanzien van euthanasie was.

Met elkaar mogen we leren zien dat een ‘actieve doodswens’ veelal voortkomt uit lijden aan het léven, een ernstige autistische stoornis, diepe eenzaamheid, gebrek aan zingeving.

Omdat barmhartigheid het motief was, zijn protestanten de jaren erna minder enthousiast over euthanasie geworden. Stond in 1970 38 procent van hen achter euthanasie, in 2018 was dit 24 procent. De reden? Omdat er medisch gezien steeds minder noodzaak toe was, sinds de bestrijding van pijn in de jaren negentig een hoge vlucht nam. ‘Als er één periode in de geschiedenis bestaat waarin euthanasie minder nodig is om ons voor een vreselijk overlijden te behoeden, dan wel nu.’ Het motief van barmhartigheid maakte plaats voor het motief van de zelfbeschikking.

Nabijheid en wijsheid
Met het oog op pastoraat én diaconaat is bespreking van de lezing van prof. Boer in onze kerkenraden belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan deze zin: ‘Een euthanasieverzoek is een vraag om nabijheid en wijsheid.’ Met elkaar mogen we leren zien dat een ‘actieve doodswens’ veelal voortkomt uit lijden aan het léven, een ernstige autistische stoornis, diepe eenzaamheid, gebrek aan zingeving.

Het antwoord voor de christen vindt prof. Boer in de christelijke hoop, waarbij 2 Korinthe 4:16 dit concreet maakt: ‘Daarom verliezen wij de moed niet; integendeel, ook al vergaat onze uiterlijke mens, toch wordt de innerlijke mens van dag tot dag vernieuwd.’ ‘Revolutionair’ noemde hij deze tekst, omdat ze haaks staat op de werkelijkheid. Dag aan dag met Christus leven, daarom gaat het. Illustratief is het gebed van een Duitse predikant die dit elke avond bad, een gebed om ‘eine gute Nacht und eine heilige Ende’. Zo staat elke levensdag in het teken van het sterven.

Piet Vergunst is hoofredacteur van De Waarheidsvriend. Lees zijn volledige artikel op de site van De Waarheidsvriend. Geïnteresseerd in meer lezenswaardige artikelen? Neem een jaarabonnement (€ 49,00). Als welkomstgeschenk ontvangt u De Waarheidsvriend twee maanden gratis. Of maak gebruik van deze actie en lees De Waarheidsvriend vier maanden voor € 10,-!

Klik hier om abonnee te worden van De Waarheidsvriend!

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen