Maarten Luther

God

18 augustus 2017 door Henk-Jan Gosseling

Verander de wereld, begin bij Luther

De Duitse protestantse kerk pakt flink uit met de herdenking van 500 jaar Reformatie in Wittenberg. Vooral de maatschappelijke betekenis van kerk en Reformatie komen aan de orde. Iets meer focus zou de herdenking goed doen.

Voor het Rathaus in Lutherstadt Wittenberg staat een fietskar geparkeerd met daarop een bord met een oproep Jezus te volgen. Volgens het pamflet zoeken mensen hun zin in religies, in vegetarisme, in duurzame leefstijl, enzovoorts. Allemaal leuk en aardig, zegt het pamflet, er is er maar één die werkelijk vrede geeft en dat is Jezus Christus.
Het is een opmerkelijk geluid temidden van de veelheid aan thema’s bij de herdenking van de Reformatie in Wittenberg. In deze stad spijkerde Luther in 1517 zijn stellingen aan de deur van de Slotkerk, en bracht daarmee een beweging op gang die het kerkelijk en het maatschappelijk leven ingrijpend veranderde. De Reformatie was van grote betekenis voor vrijheid, gelijkheid en mensenrechten.

Luthers werk wordt deze zomer herdacht met de 'Weltausstellung Reformation'. Centraal motto daarvan is 'Veranderen we de wereld of verandert de wereld ons?'. Zowel de geloofsideeën van Luther vertaald naar deze tijd, als de maatschappelijke betekenis van de Reformatie komen aan bod. Dat laatste komt bijvoorbeeld tot uiting in het tegengeluid dat de kerk wil bieden tegen populisme, en racisme, tegen AfD en Brexit. Zo was er afgelopen jaar een tour van een truck langs 68 Europese steden die 'iets' met de Reformatie hebben, bedoeld als bijdrage aan vrede en eenheid in Europa.

Reformatie lijkt wel iets over elk denkbaar hedendaags thema te zeggen te hebben.

Naast de vaste tentoonstelling zijn er dagelijks fora, workshops en discussiebijeenkomsten over diverse thema’s. Over interreligieuze dialoog, maar ook over arbeid en economie en over het minimumloon in Duitsland. Reformatie lijkt wel iets over elk denkbaar hedendaags thema te zeggen te hebben. Het motto 'veranderen wij de wereld, of verandert de wereld ons' wordt door vele oneliners her en der in de stad geïllustreerd. Zoals: 'Is de boot te vol en ons hart te leeg?' 'Heb jij de smartphone in de hand of de smartphone jou?'. Want het begint bij doorvragen, zoals hij ook deed: 'Reformation heisst, die Welt zu hinterfragen'. En dat kan de wereld veranderen. Ofwel: verander de wereld, begin bij Luther.

Daarom heeft de Evangelische Kirche Deutschlands (EKD), zoals de protestantse kerk hier heet, de herdenking groots aangepakt. Ze lijkt vooral de moderne seculiere mens te willen aanspreken. "Natuurlijk is de herdenking van de Reformatie seculier getoonzet. Tenslotte horen slechts 15 % van de inwoners van Wittenberg bij een kerk," zegt Heike KÅ‘hler, pastor in de Landeskirche Hannover. “Luthers theologie heeft zich in 500 jaar mee ontwikkeld met de samenleving en de kerk, en dat merk je aan de variatie in het programma van de herdenking. Ik denk dat je Luthers thema’s zo moet vertalen, dat ze voor mensen vandaag te begrijpen zijn. De globalisering bij voorbeeld is in de tijd van Luther met de ontdekking van nieuwe continenten begonnen. Wat betekende het voor de kerk en het geloof, wanneer men met andere culturen te maken kreeg? De 'Turken' waren voor hem een aanvechting. En vandaag de dag komt dit verhaal weer naar ons terug in de vorm van vluchtelingen."

Het ging Luther in basis om puur kerkelijke vragen. In Wittenberg had keurvorst Frederik van Saksen van de paus gedaan gekregen dat aan een bezoek aan zijn slotkerk aflaten te verdienen waren. Luther was het faliekant oneens, zette de aflaten bij het grofvuil toen hij de genadige en bevrijdende God ontdekt. Hij had ook geen priester of paus meer nodig om tot God te komen. En ook geen goede werken.
Dominee Menno Valk uit Twello bezoekt Wittenberg als afsluiting van een studieverlof, dat hij wijdde aan de Reformatie. “De kern van Luther is voor mij zijn eigen zoektocht: 'hoe vind ik een genadig God?' Het middeleeuwse denken was dat je het moest verdienen. Luther zei daarentegen, je mag er zijn, je hoeft niets te verdienen. Dat is de kern van de Reformatie, je mag gewoon voor God staan.“
Heike KÅ‘hler beaamt dat: “Luthers betekenis is voor mij dat iedereen zijn eigen mening over het geloof kan vormen, zonder dat priesters dat voor ons doen. Voor het werk in de gemeenten betekent dat de mensen serieus nemen en in gesprek gaan over het geloof. Ook het priesterschap van alle gedoopten is van wezenlijk belang.“

luther had geen priester of paus meer nodig om tot God te komen. En ook geen goede werken.

Wittenberg ademt dezer dagen op elke straathoek Reformatie. Naast het station staat een uitzichttoren in de vorm van een Lutherbijbel. Verderop een reuzenrad waarin je pastorale aandacht kan krijgen voor de hoogten en diepten in het leven. Een 360 graden schilderwerk van het dagelijks leven in Wittenberg in Luthers tijd, à la Panorama Mesdag. Dan is er de Erlebnisraum Taufe, een ruimte waar je binnentreedt en waar alles blauw is. Een film door studenten van de kunstacademie Berlijn gemaakt, die kippenvel veroorzaakt met zijn uitbeelding van de gebrokenheid van de mens en de overvloedige genade van God. Een oceaan van gratia.
Heike Kohler was betrokken bij het opzetten van de Erlebnisraum Taufe: “We wilden een centraal thema aanpakken en dat in een modern format presenteren. We haakten aan bij de gedachte dat het voor Luther zo belangrijk was om zich elke dag aan zijn doop te herinneren. We willen mensen aanmoedigen over hun eigen doop na te denken en daar iets bij te voelen.” Luther werd dagelijks aangevochten en voelde zich mens “zwischen Gott und Teufel”.

Naast de aandacht voor de existentiële vragen bij Luther, dus ook veel aandacht voor allerlei andere onderwerpen die men aan de Reformatie wil koppelen. Dat laatste komt omdat de Evangelische Kriche Deutschlands sterk bezig is met hoe ze maatschappelijk relevant kan zijn. Menno Valk, die een tijdje in Tübingen studeerde, legt een verband met de financiering door kerken via de Kirchensteuer (kerkbelasting). “De EKD onderhoudt in Duitsland nog veel maatschappelijke verbanden. Kerk en diaconie beheren ziekenhuizen en ouderencentra. De financiering daarvan loopt van de kerk via de overheid die via de belastingdienst de kerkelijke bijdragen int. De kerk wil laten zien dat ze relevant zijn en goede dingen doen met dat geld. Vandaar die maatschappelijke thema’s bij de Reformatieherdenking.”
Het seculiere karakter wordt ook geïllustreerd door de betrokkenheid van de overheid en bedrijven. De Duitse overheid wil via de herdenking de deelstaat Sachsen Anhalt, waarin Wittenberg ligt, op de kaart zetten. De tentoonstelling wordt verder gesponsord door Deutsche Bahn, die in deze regio met gloednieuwe treinen rijdt voorzien van het logo van de Reformatieherdenking. En door Volkswagen, die na het sjoemeldieselschandaal wel wat reformatie kan gebruiken.

De Weltausstellung heeft veel te bieden, maar wat meer focus zou fijn zijn en zou een duidelijker profiel geven. Het lijkt nu alsof Luther voor ieder karretje worden gespannen. Ieder zijn eigen Luther. In die veelheid van thema’s doet de boodschap op de fietskar voor het raadhuis weldadig aan, in zijn charmante eenvoud. Met de boodschap over Jezus Christus die echte vrede geeft. Luther zou zeggen: Solus Christus. Christus alleen.

De Weltausstellung Reformation duurt nog tot 10 september. Op zeven velden in de groene zoom rondom het centrum van Wittenberg vindt een gevarieerd programma plaats met tentoonstellingen, muziek, lezingen, kunst, enz. Klik hier voor meer informatie.

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen
CIP+

"Homo’s mogen hun geaardheid aanvaarden, beleven en uiten"

“‘Je mag wel homo zijn maar het niet praktiseren’. Dit is een goedkope en makkelijke uitspraak,” stelt ds. M. M. van Campen. De hervormde predikant preekte onlangs over het thema ‘Hart Voor Homo’s’ in zijn gemeente in Rotterdam-Zuid. "Je mag je geaardheid aanvaarden, beleven en uiten als onderdeel van jouw unieke persoonlijkheid. Maar de Bijbel trekt een grens bij geslachtsverkeer," maakt hij duidelijk. “Probeer je eens in te denken hoe het is om nooit seksuele omgang te hebben met...

Bij God is er altijd ruimte voor genade (ook voor soms domme politici)

"Vorige week zondag belde Halbe Zijlstra me op. De volgende dag zou er een voor hem beroerde editie van de Volkskrant bezorgd worden," schrijft ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers op zijn Facebookpagina. Zijlstra trad af als minister van Buitenlandse Zaken toen de Volkskrant bekend maakte dat hij had gelogen over zijn aanwezigheid bij een ontmoeting met Shell en de Russische president Vladimir Poetin.Segers: "‘Dom, fout, onnodig’, was mijn primaire reactie na zijn uitleg en ik bedacht dat dit hem nog wel een tijd zou achtervolg...

Dick deelde in de trein een profetie met zijn buurman

Dick van den Bos zat in de trein en kreeg een beeld voor een man naast zich. "Ik zag een portemonnee waarin muntgeld veranderde in briefgeld. God maakte me duidelijk dat de man een onderneming wilde starten en dat Hij hem wilde zegenen met financiële voorziening," laat hij weten via Facebook. "Dus ik vertelde het hem, en de man was helemaal in shock. Hij stond op het punt om een (sociaal) bedrijf beginnen en financieel was het heel krap. Ik mocht voor hem bidden en hij zei dat-ie heel erg bemoedigd was. Hij wilde weten hoe hij kon...

Jan van den Bosch over zijn ontmoetingen met Billy Graham

Woensdag overleed de bekende evangelist Billy Graham op 99-jarige leeftijd. Als jonge EO-verslaggever ontmoette Jan van den Bosch Graham voor het eerst in Brussel tijdens een grote evangelisatiecampagne, vertelt hij tegenover CIP.nl. Van den Bosch: “Ik was bijzonder onder de indruk van wat hij vertelde en dat veel mensen in het stadion naar voren kwamen om hun leven over te geven aan God. Voor mij was dat destijds vrij nieuw.” Sindsdien heeft Van den Bosch de evangelist verschillende keren in de Verenigde Staten ontmoet....

Dit lied over lijden omwille van Jezus is prachtig!

Simon van Cyrene droeg het kruis achter Jezus aan. Hij lijkt daarmee op volgelingen van Jezus die moeten lijden vanwege hun geloof. 'Dit kruis leek zinloos, maar het was een zegen. Het heeft mijn leven richting God geleid.' Arie Maasland schreef het lied een jaar of zes geleden en heeft het in de achterliggende tijd opnieuw opgenomen. Een prachtig lied in deze lijdenstijd!
CIP+

"Oprechte christenen kunnen kerk en geloof niet combineren"

“Ik heb de laatste tijd meerdere keren de opmerking gehoord: ‘Sinds ik niet meer naar de kerk ga, heb ik meer ruimte om te geloven.’ Dat klinkt als vloeken in de kerk, maar toch gebeurt het.” Theoloog Remmelt Meijer sprak het afgelopen jaar verschillende kerkverlaters. Zelf noemt hij ze liever grensgangers, omdat de kerkdeur voor velen niet definitief dicht is. “Oprechte christenen kunnen kerk en geloof niet combineren,” merkt de pionier op. Je sprak een groep kerkverlaters/grensgangers en schreef...
CIP+

Refoweb-boys: "De reformatorische gezindte is volwassen geworden"

“We zien steeds minder oppervlakkige vragen over tv-kijken of een hoed dragen. De reformatorische gezindte is volwassen geworden,” zegt Gert Janssen. Samen met Henk Aalbers is hij initiatiefnemer van Refoweb.nl. Daar kunnen mensen, binnen en buiten de reformatorische gezindte met bijna al hun vragen terecht. CIP.nl zocht het duo op. “Het zou mooi zijn dat er een moment komt dat we onszelf kunnen opheffen.” Wat begon met een chatbox is uitgegroeid tot een vragenrubriek met een enorm archief. Ook is...

Monica was depressief: ‘douchen kostte al teveel moeite’

Iedereen heeft weleens een slechte dag. Je voelt je wat somber of lusteloos. Meestal gaat dit vanzelf weer over. Als iemand depressief is niet. Een depressie zorgt voor een zwaarmoedige stemming. Je hebt nergens meer zin in; niets lijkt de moeite waard. Je functioneren op het werk, thuis of op school wordt belemmerd en het is lastig om uit het donkere dal te komen. Monica Eggens, ervaringsdeskundige bij De Hoop ggz, is depressief geweest en vertelde erover bij Groot Nieuws Radio. “Het was een optelsom van allerlei problemen. Ik h...

OM eist 18 maanden cel tegen leider (77) evangelisch zorgcentrum

Tegen Aaldert van E., voormalig leider en directeur van verschillende evangelische zorgcentra, is dinsdag een gevangenisstraf van achttien maanden - waarvan zes maanden voorwaardelijk - geëist voor jarenlange ontucht met een patiënte, schrijven diverse media. De 77-jarige oprichter van de Jedidja Hoeve, wordt verdacht van misbruik van een in 2016 gestorven jonge vrouw. Hij is in 2016 veroordeeld tot drie jaar cel voor seksueel misbruik van meerdere vrouwelijke cliënten. Die zaak loopt momenteel in hoger beroep. De omstrede...
CIP+

Als je in dit artikel je dominee of voorganger herkent: PAS DAN OP!

In zijn indrukwekkende roman 'De Erfenis van Adriaan', dat gebaseerd is op een waargebeurd verhaal, omschrijft auteur Johan Lock hoe zijn ogen werden geopend voor wie zijn voorganger Adriaan werkelijk was; een geniepige, negatieve en manipulerende leider. Herken je in dit boekfragment je eigen voorganger of dominee? Pas dan op! Fragment uit 'De erfenis van Adriaan': Wanneer hij mijn ouders bezoekt en ik ben toevallig thuis, hoef ik niet tussen de regels door te luisteren. Man en paard noemt hij dan, en mijn aanwezigheid ziet hij niet als...

ZELFontplooiing. Je krijgt er alleen maar meer dorst van…

We zijn er maar druk mee. Zelfontplooiing, het benutten van je eigen talenten, werken aan persoonlijke ontwikkeling en het streven naar ultieme vrijheid op het werk en natuurlijk ook privé. En als mensen vragen waar we over vijf jaar staan, noemen we datgene op waar we aan denken. En dat kunnen we dan vaak ook nog vrij makkelijk benoemen. Als we dieper inzoomen op het woord ‘zelfontplooiing’, komen we erachter dat het eigenlijk een bijzonder individualistisch woord is. In het boek 'De slag om het hart' van Herma...

Ds. A. J. Post aan de slag in hervormd 't Harde

"We hebben het beroep vanuit de hervormde gemeente van 't Harde aangenomen. In vertrouwen op onze Hemelse Vader willen we deze weg gaan," laat ds. A. J. Post weten via Facebook. De predikant volgt in de Gelderse plaats ds. D. Dekker op. Dekker ging in 2016 met emeritaat. Post staat momenteel op de kansel in Nieuw-Beijerland, waar hij in 2011 voor het eerst aan de slag ging als gemeentepredikant. Op 't Harde luiden de klokken van de @HervGemElim!! Welkom dominee @AlfredPost! pic.twitter.com/8ZKdsGNapv &mdash...
Vakanties
Hier adverteren?

Groep Afghanen wil meer weten over Jezus na tv-uitzending

Tv-uitzendingen van de christelijke satelliet-zender SAT-7 leiden regelmatig tot reacties uit de moslimwereld. "Onlangs belde een jongeman uit Afghanistan ons op," vertelt Panayiotis, directeur van SAT-7 PARS, gevestigd in één van de Golfstaten. "Tot hij één van onze programma's zag, had deze jongeman geen idee wie Jezus was," citeert God Reports. "Vanaf die uitzending was hij ontevreden over zijn eigen leven en wist hij instinctief dat er iets moest veranderen. Hij was erg onder de indruk geraakt van...
CIP+

Waarom Johan Lock uit zijn pinkstergemeente stapte

Johan Lock groeide op in een gezin waar alles, maar dan ook alles, om geloof draaide. Hij voelde zich afgesloten van de rest van de wereld. In deze video spreekt Rik met Johan Lock, naar aanleiding van zijn boek 'De erfenis van Adriaan', gebaseerd op een pinksterkerk die onder invloed stond van een manipulerende voorganger. Het is een schokkend verhaal. Laurens is in het boek het alter ego van Johan. "Ik wilde een roman schrijven, omdat je dan meer vrijheid hebt om de sfeer te beschrijven en duidelijk te maken hoe het kan gebeuren...

Stress, overspannenheid en burn-out bij geestelijk leiders

Stress, lijkt wel een kwaal van de hedendaagse maatschappij, het komt steeds meer voor en helaas ook onder geestelijk leiders, dat wil zeggen voorgangers, oudsten en gemeenteleiders. Voor een deel is de oorzaak vaak heel praktisch, namelijk men heeft geen normale werkdagen. Je denkt 24 uur per dag en 7 dagen per week beschikbaar te moeten zijn en er is dan geen tijd voor ontspanning en weer opladen. Je hebt ook het gevoel dat er steeds meer van je wordt geëist, bijvoorbeeld omdat er in de gemeente te weinig mogelijkheden zijn...
CIP+

Is orgaandonatie Bijbels?

Is orgaandonatie Bijbels? Theoloog Jos de Keijzer beantwoordt deze vraag in dit artikel. De Eerste Kamer heeft de nieuwe donorwet aangenomen. Sommigen blij, anderen niet. Wel raar, een overheid die grossierder wordt in de lijken van haar dode onderdanen. Ik heb er ambivalente gevoelens bij. Aan de ene kant mag de overheid niet zomaar beschikken over de lichamen van haar onderdanen; ook niet na hun dood. Dat kan gewoon helemaal niet. Aan de andere kant is er een schreeuwende behoefte aan orgaandonatie. Er gaan let...

Kamervragen over komst veroordeelde Palestijnse terroriste naar Amsterdamse kerk

Naar aanleiding van de aangekondigde komst van de veroordeelde Palestijnse terroriste Rasmeah Odeh naar Amsterdam, hebben PVV-Kamerleden Machiel de Graaf en Gidi Markuszower donderdag schriftelijke vragen ingediend.Rasmea Odeh was actief voor het terroristische Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (PFLP). In 1969 pleegde ze een bomaanslag op een Sufersal supermarkt in Jeruzalem. De 21-jarige Leon Kanner uit Netanya en de 22-jarige Edward Joffe uit Kaapstad kwamen bij deze aanslag om. Daarnaast vielen er negen gewonden.V...

John Piper legt uit wat de essentie van liefhebben is

"De essentie van liefhebben is niet doen. De essentie van liefhebben is genieten – als God het doel is. ‘Laat het goud in het stof liggen, … de Almachtige zal je goud zijn, … dan zul je vreugde scheppen in de Almachtige, en je zult je gezicht tot God opheffen’ (Job 22:24-26)," zegt John Piper in een video van Geloofstoerusting. Bekijk de video en bezoek hier de website van Geloofstoerusting: