Rab en Rik
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Dagelijks leven

22 september 2021 door Opperrabbijn Jacobs en Rik Bokelman

Vergeving vragen zonder iets fout te hebben gedaan - Rab en Rik

Vandaag deelt opperrabbijn Jacobs het indrukwekkende verhaal van een rabbijn die om vergeving vroeg terwijl hij niets fout had gedaan. Wat kunnen we daarvan leren? En wat heeft dat met Grote Verzoendag en berouw te maken? Je leest het allemaal in deze nieuwe aflevering van Rab en Rik. 

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Patrick Simons.

Word ook lid

Gedurende het Joodse jaar wordt de hele Thora gelezen in de synagoge. Opperrabbijn Jacobs deelt drie keer per week een wijze levensles aan de hand van het schriftgedeelte van die week. Naar aanleiding van die les stelt Rik enkele vragen, waar de rabbijn weer antwoord op geeft. Rab en Rik is een boeiend initiatief waarbij je vanuit het oudste boek ter wereld lessen leert voor vandaag!

Sidra/Schriftgedeelte van de week: Dewarim/Deuteronomium 32:1 - 32:52

Op de Hoge Feestdagen, waaronder de Grote Verzoendag staat speciaal tesjoewa centraal. Dit wordt meestal vertaald met berouw. Maar is dit wel de juiste weergave van het centrale thema van de Grote Verzoendag?

Er bestaan globaal gezien drie soorten tesjoewa.

  • De mens komt tot het inzicht, medegeïnspireerd door de liturgische teksten die op de Grote Verzoendag worden uitgesproken, dat hij beter moet gaan leven. Zijn zelfonderzoek brengt hem tot het besef dat zijn leven gericht op materialisme niet het doel kan zijn van zijn verblijf hier op aarde. Hij aanvaardt de G’ddelijke leiding en besluit met volle overgave en vanuit een welgemeende oprechtheid om vanaf nu zijn leven te verbeteren en G’d steeds voor ogen te zullen hebben.
  • Hij neemt niet alleen op zich om van nu een andere koers te gaan volgen, maar realiseert zich dat het verleden vol fouten zat. Dat vult hem met verdriet en spijt en met volle overtuiging gaat hij gedane misstappen repareren. Als hij daadwerkelijk ergens schade heeft aangericht, gaat hij proberen die te herstellen. Maar ook verkeerde intenties, egoïstische gedachten en alles dat te bestempelen viel als zijnde niet goed wordt door hem onder de loep genomen.

Berouw is dan ook niet een voldoende omschrijving van tesjoewa: terugkeer is de letterlijke vertaling. De mens die niet uitsluitend spijt en berouw heeft, maar die bovenal terugkeert naar G’d of naar de G’ddelijke vonk die hem doet bestaan, zijn ziel, zijn G’ddelijke essentie.

  • Boven deze twee stadia van tesjoewa bevindt zich een derde. Op de twee vermelde niveaus is er sprake van een ik dat zich vanaf heden wil verbeteren en van een ik dat ook het verleden wil repareren. In beide gevallen is er een duidelijke ik aanwezig. Een heel goede ik die ongetwijfeld wil terugkeren naar G’d….maar het blijft een ik!

In de gemeente van de grote rabbijn Jechiël Meïr uit Gastinin (Polen) werd een nieuwe voorzanger gezocht. Vele kandidaten meldden zich aan. Het is uiteraard goed dat er een keuze kan worden gemaakt, maar in Gastinin leverde dat een groot probleem op. Iedereen bemoeide zich er mee. De een wilde een meer modernere voorzanger, de ander vond de representatie belangrijker dan de G’dvrezendheid en weer anderen vonden dat vroomheid belangrijker was dan een uitzonderlijk mooie stem…. Er ontstond er een fikse ruzie en een diepe scheuring binnen de gemeente. Uiteindelijk meende de Rabbijn een geschikte kandidaat gevonden te hebben die representatief was, wist wat er te koop was in de wereld, een aangename en mooie stem had en bovendien een goed en G’dvrezende persoon was…..Helaas was er toch nog een groep die hem te vroom vond, en dus te fanatiek, en publiekelijk werd hij gedurende zijn proefdienst beschaamd.

De Rabbijn was diep teleurgesteld in zijn gemeenschap en daags na het incident riep hij al zijn gemeenteleden op om ’s avonds naar de synagoge te komen voor een zeer belangrijke mededeling. Toen nagenoeg iedereen aanwezig was riep de Rabbijn allen op om op de grond te gaan zitten, als teken van rouw. “Als gemeenschap hebben wij nota bene in de synagoge een medemens publiekelijk beschaamd”, zei hij, “Ik stel voor dat we voor de geopende Heilige Arke, waarin de Torah rollen staan, de Allerhoogste vergiffenis vragen en vervolgens gezamenlijk besluiten om de kandidaat voorzanger aan te stellen.”

Aldus geschiedde en de gemeente had weer een voorzanger, een vroom en rechtschapen mens die met zijn aangename stem en melodieën de gemeenschap zou kunnen inspireren gedurende de synagogendiensten.

Helaas gaven de tegenstanders, die de nieuwe voorzanger te religieus en dus te fanatiek vonden, zich niet zomaar gewonnen. Ze maakten het leven van de nieuwe voorzanger zuur. En ook de Rabbijn lieten ze niet ongemoeid. Pesterijen, schelden, bekladdingen en tenslotte besloten ze om niet meer naar de Grote Synagoge te gaan, maar zich van de gemeente af te scheiden en een nieuwe synagoge op te richten.

Aan het begin van de dienst op de Grote Verzoendag staat de Rabbijn met gebedskleed aan peinzend voor zich uit te staren. Plotseling zegt hij tegen een van zijn leerlingen die vlak bij hem stond: ik ga naar de andere synagoge! De leerling was perplex. “Rebbe,” zo sprak hij, “doe dat niet. Ze zullen u uitschelden, uit hun synagoge verdrijven, en u beschamen.”

Maar de Rabbijn ging toch.

Verbouwereerd zagen zijn tegenstanders hem binnenkomen, gehuld in gebedskleed. Een dondertoespraak verwachtten ze. Hij zou hun allen keihard, aan het begin van de belangrijkste dag van het Joodse jaar, terecht wijzen.

“Ik vraag u allen vergiffenis,” zo begon de Rabbijn met wenende stem, “Ik besef dat ik velen van u beschadigd heb en dat door mijn schuld u gemeend heeft zich te moeten afscheiden. Vergeeft u mij. Ook ik vergeef u als u naar mij onverhoopt iets verkeerd heeft gedaan…” De Rabbijn keerde zich om de synagoge weer te verlaten. De afvalligen waren diep geraakt en volgden de Rabbijn naar zijn synagoge……De eenheid was hersteld.

Wat heeft zich hier afgespeeld? Hoe kon de rabbijn vergiffenis vragen terwijl hij niets verkeerd had gedaan?

Het is het derde en overstijgende niveau van tesjoewa: de ik was bij de Rabbijn niet meer aanwezig. Wel gelijk, niet gelijk…het speelde niet meer. De Rabbijn wist zich één met de Allerhoogste waardoor de hoofdzaak van de bijzaken kon worden losgekoppeld.

Rik: Ik vind dit een moeilijk voorbeeld. Want als je als mens zegt: ‘Ik vraag u allen vergiffenis’ dan zeg je toch eigenlijk dat je weldegelijk iets fout hebt gedaan? Terwijl in dit geval de Rabbijn niet iemand was die iets fout had gedaan. Hij was hoogstens iemand die zonder dat hij dat wilde immoreel gedrag bij anderen had getriggerd omdat het gewoon even nare mensen waren. Keurt hij met deze vraag om vergeving niet ergens het immorele gedrag van z’n geloofsgenoten goed? Waardoor ze in de toekomst weer zo moeilijk gaan doen over notabene een voorzanger?
Rab: "Als jij als vader je twee kleuters ziet vechten om een speelgoedautootje, dan plaats je jezelf boven de strijdende partijen en probeert vrede te bewerkstelligen. Wel gelijk, niet gelijk, het is onbelangrijk en gaat over niets. Deze rabbijn heeft zich boven de kibbelende partijen gesteld, dus ook boven zichzelf, hij zag de relativiteit van de discussie en daarom speet het hem dat hij überhaupt partij is geweest en inderdaad door zijn gedrag een ruzie heeft doen ontstaan."

Rik: Wat ik natuurlijk wil weten is: wanneer dien je vergeving te vragen om iets waar je niet schuldig aan bent? Als ik u goed lees dan is het goed om in specifieke gevallen vergeving te vragen om iets – en in die zin de schuld op je te laden – terwijl je onschuldig bent?
Rab: "Als je goed nadenkt kun je tot de conclusie komen dat je weliswaar gelijk hebt, maar dat je door een andere opstelling de ruzie had kunnen voorkomen. Daarvoor oog hebben heeft alles te maken met bescheidenheid!"

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Rab en Rik
- De allerlaatste aflevering van Rab en Rik...
- Beschreef Mozes zijn eigen sterven in de Bijbel? Rab en Rik
- De Thora is net een huwelijksakte - Rab en Rik
- Als een mens echt vroom is, is er geen ego - Rab en Rik
- Het Sjema weerklonk in de gaskamers en op de brandstapels - Rab en Rik
Meer over Rab en Rik »

Meld je gratis aan voor de wekelijkse Rab en Rik nieuwsbrief

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen