prof. dr. Wim van Vlastuin
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

09 september 2021 door Jeffrey Schipper

Prof. dr. Van Vlastuin waarschuwt tegen schijnwerper op Maria: "Het volle licht schijnt op Jezus"

"Met de Reformatie vieren we juist dat we van een zelfstandige aandacht voor Maria zijn verlost en het volle licht op Jezus is komen te liggen." Op deze manier verwoordt prof. dr. Wim van Vlastuin tijdens de studiemiddag over Maria hoe er in reformatorische kringen wordt gedacht over het recente pleidooi van prof. dr. Arnold Huijgen. De auteur van het boek 'Maria. Icoon van genade' pleit voor meer aandacht voor Maria in protestantse kring. Naar aanleiding van zijn boek werd woensdag een studiemiddag georganiseerd. Van Vlastuin was één van de sprekers.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

In tegenstelling tot drie reformatorische collega-predikanten heeft Van Vlastuin zich wél in het boek van Huijgen verdiept. In zijn inleiding complimenteert de spreker Huijgen vanwege zijn werkkracht. “Amazing”, zegt Van Vlastuin aan het begin van zijn lezing over het vele denk- en schrijfwerk dat zijn collega heeft verricht. “Ook inhoudelijk waren er momenten van herkenning en vreugde. Ik zag de eenvoud en nederige positie van Maria oplichten als nooit tevoren. Wat ook indruk maakte was de fijnzinnige en diepzinnige manier waarop het keizerrijk van Augustus wordt gekaderd in de Jezus-geschiedenis, waardoor het contrast tussen Augustus en Maria zichtbaar werd.”

"Er waren momenten van herkenning en vreugde. Ik zag de eenvoud en nederige positie van Maria oplichten als nooit tevoren."

Kritiek op pleidooi Huijgen
De schaduwzijde van de nieuwe ontdekkingen van Huijgen legt Van Vlastuin ook open en bloot op tafel. Dat “de Maria-devotie wordt aangejaagd” vindt de rector van het Hersteld Hervormd Seminarie geen goede zaak. “Als het gaat om Maria moet er onderscheid worden gemaakt tussen het menselijke en het goddelijke. Als dat niet gebeurt, straalt het goddelijke af op Maria als oorsprong van het heil.”

Na de publicatie van zijn boek pleitte Huijgen voor het vieren van het feest van de annunciatie (het hoogfeest ter gedachtenis van de aankondiging van de geboorte van Jezus aan Maria, red.) op 25 maart. Hierover zei Huijgen eerder in gesprek met het Reformatorisch Dagblad: "De herdenking van de annunciatie past wat mij betreft uitstekend in de lijdenstijd. Je belicht Maria als icoon van genade, hoe Gods genade haar ten deel viel. En dan hoeft de aandacht voor Maria niet ten koste te gaan van die voor de lijdende Christus. Dat is nooit de bedoeling."

Van Vlastuin toont geen begrip voor Huijgens pleidooi. “Ik voel er niet voor. Waarom wel voor Maria en niet voor andere ‘heiligen’? Denk ook aan de vader van de gelovigen: Abraham. Of aan Henoch die wandelde met God. En waarom niet een feestdag voor Mozes, bij wie de oudtestamentische godsopenbaring tot een hoogtepunt komt. Of Johannes de Doper, van wie wordt gezegd dat hij de wegbereider is van de Messias en over wie wordt gezegd dat niemand groter is dan hij. Of denk aan Sara, voor wie je een feestdag als toonbeeld van nederigheid kunt houden. Is het ook niet veelzeggend dat we in het protestantisme geen kerkelijke feestdag hebben voor Paulus?”

"Met de Reformatie vieren we juist dat we van een zelfstandige aandacht voor Maria zijn verlost en het volle licht op Jezus is komen te liggen."

“Als we ervoor kiezen om een uitzondering te maken voor Maria, wordt er in het bijzonder een schijnwerper op haar gericht. Niet voor niets kennen we in het protestantisme geen feestdagen voor heiligen. Bovendien leiden feestdagen voor bijbelheiligen af van de kern van het evangelie. We gaan bij hun levens te rade om Gods genade te zien en kunnen in geloof gesticht worden door hun biografieën te lezen. Maar in de heilsgeschiedenis richten we ons op de Heiland en zijn werk. Paulus zegt: ‘Want ik heb niet voorgenomen iets te weten onder u, dan Jezus Christus, en Dien gekruisigd.’ Met de Reformatie vieren we juist dat we van een zelfstandige aandacht voor Maria zijn verlost en het volle licht op Jezus schijnt.”

De hoogleraar voegt toe dat “de Maria-fobie binnen het protestantisme” niet zomaar uit de lucht is komen vallen. In aanloop naar de studiedag over Maria verdiepte Van Vlastuin zich in de kerkgeschiedenis. “Het viel mij op dat de aandacht voor Maria in Rooms-Katholieke Kerk allerminst op zijn retour is. Ik schrok van officiële roomse uitspraken over Maria, ook de uitspraak dat ze naast Christus mede-Verlosser is, zij het centrum van spiritualiteit is en zich openbaart als degene die ons het beste Jezus laat kennen. Ze is gepresenteerd als de vrouw aan wie we ons kinderlijk moeten overgeven. Veel van deze uitspraken zijn te duiden vanuit het kader dat Maria ‘moeder Gods’ wordt genoemd.”

Benieuwd naar een sfeerimpressie van de studiemiddag over Maria? Beluister de CIP Podcast:

Vervolgens noemt Van Vlastuin een term dat bij Huijgen de wenkbrauwen doet fronsen: algemene genade. Dit komt kortgezegd neer op flirten met ‘de wereld’. Huijgen is ervan overtuigd dat fraaie architectuur, in muziek, in kunst, mensen tot Christus kunnen trekken. Ook een afbeelding van Maria zou in zijn ogen een middel kunnen zijn. Van Vlastuin spreekt, verwijzend naar de vroegere theoloog Oepke Noordmans, over “een soort loopplank die ook andersom kan functioneren: dat mensen zich niet voegen tot de kerk, maar tot de wereld. Vraagt deze tijd niet juist om een radicaal-christocentrische benadering?”, stelt hij verwijzend naar Paulus’ radicale evangelieverkondiging.

"Het viel mij op dat de aandacht voor Maria in Rooms-Katholieke Kerk allerminst op zijn retour is. Vraagt deze tijd niet juist om een radicaal-christocentrische benadering?"

Na de bijdrage van Van Vlastuin ontstaat er onder leiding van gespreksleider Elsbeth Gruteke halverwege de studiedag een forumgesprek, waarbij ook bisschop Gerard de Korte en Huijgen zelf ten tonele verschijnen. In reactie op de bijdrage van Van Vlastuin zegt Huijgen: “De Reformatie schiet tekort als het gaat om het visuele en rituele? Dan doel ik met name op de calvinistische traditie. Daarom zoek ik naar wegen om er wat aan te doen. Algemene genade vind ik een slechte term, omdat het ons op een verkeerd pad brengt. Bovendien is genade nooit algemeen. Het punt is: de Geest heeft meerdere pijlen op zijn boog en trekt ons op allerlei onverwachte manieren naar Christus, ook indirect.”

Huijgen legt nadruk op “het opruimen van karikaturen”. “Dat is heel belangrijk. Citaten van rooms-katholieken uit het verleden over Maria als mede-Verlosser zijn niet representatief voor hoe er in de Rooms-Katholieke Kerk wordt gedacht. Met een paar snippers worden uitspraken uitvergroot. Als we de hoofdlijnen in het oog houden, zie ik mogelijkheden om met elkaar verder te komen.” Van Vlastuin beaamt dat “de Heilige Geest op verrassende manieren mensen kan aanraken en tot Jezus brengen. Daar zijn we het over eens! Maar als we dat faciliteren en bevorderen door Maria-devotie, dan begin ik te aarzelen.”

Bovenstaand gesprek vond woensdag 8 september plaats tijdens een studiedag over Maria in Apeldoorn. Aanleiding is de nieuwe uitgave 'Maria. Icoon van genade' van Huijgen. Zijn uitgave leidde tot kritiek uit reformatorische hoek. "Calvijn hekelde de roomse aandacht voor Maria", stelde ds. G. Clements in het RD. De gereformeerde gemeente-predikant is het ook oneens met de stelling van Huijgen dat Maria veel aandacht krijgt in het Nieuwe Testament. En ds. J. Joppe schrok van Huijgens pleidooi om het feest van de annunciatie te vieren. "Met het vieren van de annunciatie sluiten we aan bij de rooms-katholieke traditie en steken we onze hand te veel uit naar de Rooms-Katholieke Kerk.”

In 2017 pleitte de Friese protestantse dorpsdominee Herman F. de Vries voor meer aandacht voor Maria. "De discipel Johannes nam de moeder van Jezus sinds Zijn sterven in huis. Nu lijkt het alsof Maria bij protestanten niet binnen mag komen. Dat is een slechte zaak", stelde hij in gesprek met CIP.nl naar aanleiding van zijn boek ‘Flirten met Rome’. Naar aanleiding van het boek van Huijgen zei De Vries onlangs: “Het is teleurstellend dat theologen en predikanten zich blijven inzetten om Maria terug te duwen en haar negatieve menselijke eigenschappen benadrukken.” Lees het volledige interview met ds. Herman F. de Vries.

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Studiedag Maria
- Besteden protestantse christenen te weinig aandacht aan Jezus' moeder? Antoine Bodar antwoordt
- Volgens Arnold Huijgen is Maria de moeder van alle gelovigen: "Ze is een enorm voorbeeld voor mij"
- Bisschop Gerard de Korte: "Vergoddelijking Maria moet worden voorkomen"
- Terugkijken: studiedag over Maria!
Meer over Studiedag Maria »

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen

Reacties

P
Maria's overgave aan het woord dat de engel namens God aan haar gaf is een voorbeeld om na te volgen. Zo zijn er vele personen in de bijbel, wiens leven en houding een voorbeeld zijn om na te volgen. Maar, het feit dat er specifiek een discussie over is, is dat met Maria als 'moeder van God' is gaan beschouwen, waaruit verering en soms afgoderij is voortgekomen. God - Vader, Zoon en Heilige Geest - was er al en Hij heeft geen moeder. Jezus had een moeder ALS MENS. Maria is de moeder van Jezus als mens, maar niet de moeder van God.
Vakanties
Hier adverteren?