Robert Plomp
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Nieuws

17 juni 2021 door Robert Plomp

Is een universitaire opleiding noodzakelijk om te preken?

Jantje stapt trillend van de zenuwen het vliegtuig in. De piloot, die iedereen verwelkomt, vraagt Jantje wat er aan de hand is. "Dit is de eerste keer dat ik vlieg, piloot!" zegt Jantje. Waarop de piloot antwoordt: "Oh, maar dat geeft helemaal niks, het is voor mij ook de eerste keer!"

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Robert Plomp.

Word ook lid

De Protestantse Kerk in Nederland is verdeeld over de vraag of HBO-theologen ook predikant kunnen zijn, naast de universitair gediplomeerde dominee. De waarde van het academische denken staat buiten kijf. 2000 jaar kerkgeschiedenis bewijst dat theologiseren vanuit het eigen voelen en begrijpen vooral tot veel ellende en kerkscheuringen leidt. Een academische houding vanuit zelfkritiek, zelfrelativering en nieuwsgierigheid geven een goede basis om gelovig de Bijbel te openen en een gemeente te leiden. Ook de kennis die je opdoet van het Grieks en het Hebreeuws zijn van groot belang voor een goede exegese van de Bijbel. Het lijkt moeilijk om de waarde van de universitaire opleiding godgeleerdheid te overschatten, toch lukt dat veel voorstanders van de enkel academisch geschoolde predikant.

Want een dominee is geen chirurg of piloot. Als je een vliegtuig instapt of op een operatiekamer ligt wil je er zeker van zijn je je leven legt in de handen van iemand die daarvoor gediplomeerd is. Artsen en piloten zullen de nodige handelingen allemaal volgens dezelfde protocollen uitvoeren, op manieren die heel sterk op elkaar lijken. Hun opleiding garandeert dat. Maar als je 10 dominees los van elkaar een preek laat maken over dezelfde tekst komen zij op 10 verschillende manieren tot 10 verschillende vertalingen, gevolgd door 10 verschillende exegeses en toepassingen.

Het is uitgesloten dat iemand zonder opleiding een Boeing kan besturen of een hartoperatie uit kan voeren, en de kans dat iemand die daartoe wel bevoegd is fatale fouten maakt is erg klein. Bij predikanten is het omgekeerd. Het hebben van een universitaire diploma garandeert niet dat iemand een goede predikant is, en er zijn christenen die geen diploma hebben, maar er wel de benodigde capaciteiten voor hebben.

De universitaire opleiding godgeleerdheid is bij uitstek de beste manier om theoloog te worden, tegelijk is er geen enkele reden om te denken dat het de enige weg is. In de huidige situatie is het papiertje feitelijk heilig verklaard. Bij de poort is het noodzakelijk om binnen te komen, en als je eenmaal binnen bent is er geen goed functionerend systeem om falende dominees van hun taak te ontheffen. Het papiertje lijkt belangrijker te zijn dan het daadwerkelijke functioneren. Pastoraal gezien is dat een goede houding richting de predikanten, maar het staat in schril contrast met de strikte eisen die vooraf gesteld worden.

Het belangrijkste argument voor het universitaire diploma is, naast de academische houding, de kennis van het Grieks en het Hebreeuws. Maar de praktijk is dat enkel het halen van dat diploma lang niet genoeg is om de Bijbel echt in de grondtalen te lezen. Een afgestudeerd theoloog kan met veel pijn, moeite, en vooral goede studietools en naslagwerken, tot een redelijke vertaling komen, maar uit het vuistje weglezen is er voor de meesten niet bij. Daarvoor moet je Hebreeuws of Grieks gestudeerd hebben. Sterker nog, veel predikanten komen voor hun zondagse preken niet veel verder dan een concordante woordstudie en wat etymologie. Maar met de postmoderne hulpmiddelen is dat ook voor de HBO-theoloog en de goed-geïnformeerde leek een fluitje van een cent. Het is eigenlijk (veel) te weinig, want een diepe kennis van de grondtalen is van wezenlijk belang voor de exegese, maar het is wel de dagelijkse praktijk.

Een net zo belangrijke vraag is of een academische opleiding eigenlijk wel aansluit op de rest van het dominees-vak. Want exegese en het voorbereiden van een kerkdienst zijn maar een klein onderdeel van het ambt. Voor het voeren van pastoraat, leiden van vergaderingen, begeleiden van bezinningsprocessen, en geven van catechese zijn capaciteiten nodig die veel meer passen bij de HBO'er, of zelfs alleen door veel ervaring verkregen kunnen worden. Ook de afstand tussen de leefwereld van de academicus en die van de gemiddelde kerkganger is best groot. De theologische kennis is vooral van belang als je het over kunt dragen op je gehoor. Dat veel dominees nog steeds verwachten dat de jeugd Bach gaat waarderen als ze het maar vaak genoeg horen is illustratief voor de kloof die bestaat tussen de academicus en het gewone gemeentelid.

Het is goed dat de Protestantse Kerk van haar predikanten een hoog niveau verwacht. Een universitair diploma is daarvoor het eerste, en meest voor de hand liggende criterium. Maar dit diploma kan en mag niet de enige manier zijn, en is ook geen bewijs in zichzelf. Als er zoveel waarde gehecht wordt aan de capaciteiten van de voorganger, dan is blijvende toetsing en opleiding van belang, en moeten christenen die de benodigde capaciteiten op een andere manier verkregen hebben ook toegang krijgen tot het ambt, vanzelfsprekend nadat ook zij getoetst zijn. De  koppeling van dit ambt aan een seculier, cultureel-bepaalde opleidingsmethode deugt niet. Het is een overschatting van de opleiding en een onderschatting van zowel het ambt, als de gaven en talenten die ook elders bestaan in de kerk. Ook mist het de urgentie voor de noodzakelijkheid van bepaalde vaardigheden die bij uitstek niet op de universiteit geleerd worden.

De nieuwe nota die de synode van de PKN aangenomen heeft is een mooi begin. De volgende stap is dat de academici die pleiten voor uitsluitend universitair geschoolde predikanten hun academische zelfkritiek en -reflectie nog meer toe gaan passen op hun eigen diploma en functioneren, en zich wat bescheidener op gaan stellen tegenover hun HBO-collega's. Ik denk namelijk dat ze nog heel veel van hen kunnen leren. Het universitaire papiertje is geen garantie, de dominee is geen arts of piloot. Hoewel.., Jantje laat ons zien dat zelfs op de operatietafel of in het vliegtuig het diploma alleen ons niet helemaal gerust stelt.

Robert Plomp schrijft iedere maand een column voor CIP.nl.

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Robert Plomp
- Wetticisme: een reëel gevaar voor iedere christen
- Dominee Kort werd door sommigen gezien als postmoderne christelijke martelaar
- Er is een oorlog aan de gang om onze naaste (ook in de kerk)
- Waarom lijkt vrije seks voor veel mensen een bevrijding?
- Scheuren vanwege vrouwelijke ambtsdragers is niet christelijk
Meer over Robert Plomp »

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen

Reacties

P
Eens. Kennis van de bijbeltalen zegt niet alles. Wat heeft een exacte exegese voor zin als de dominee vrijzinnig is en vervolgens gaat wegredeneren? Geloof en echte bekering zijn veel belangrijker.