Prof. dr. Henk van den Belt
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

22 maart 2021 door Jeffrey Schipper

Is de leer van reformatorische christenen ouderwets? Prof. dr. Van den Belt antwoordt

“Als gereformeerde theologen moeten we niet gefixeerd zijn op het verleden. Gereformeerd zijn houdt in dat nieuwe inzichten altijd mogelijk zijn”, maakt prof. dr. Henk van den Belt duidelijk. Met hart en ziel zet hij zich in voor gereformeerde theologie en in het verlengde daarvan: het Evangelie. Dat doet hij ook als directeur van het Cornelis Graafland Centrum. Waarom heeft de gereformeerde theologie toekomst? En sluit de vorm waarin dit wordt verpakt nog wel aan bij deze tijd? Van den Belt spreekt zich uit. “Vreemd dat sommige reformatorische christenen alles wat nieuw is, verdacht vinden.”

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Arie Van der Knijff.

Word ook lid

U bent directeur van het Cornelis Graafland Centrum, een platform om theologisch onderzoek te stimuleren en te coördineren. Wat is het doel van de stuurgroep?
“We willen meer sturing geven aan wetenschappelijk-theologisch onderzoek. Het is belangrijk om als hervormd-gereformeerde christenen mee te blijven spelen op dat veld. Onze taak is bekwame mensen in de startblokken te hebben staan. Wat zou het mooi zijn als beginnende predikanten zich kunnen verdiepen in een theologisch onderwerp en op de lange termijn een bijdrage leveren aan het theologisch onderwijs. Dit zeg ik ook met het oog op de geestelijke toerusting van gemeenteleden.” Het Cornelis Graafland Centrum richt zich op drie onderzoeksgebieden: Gereformeerde hermeneutiek: uitleg van de Schriften (1). Profetie en profetische prediking: verkondiging van de bijbelse boodschap in deze tijd (2). Ecclesiologie en belijdende teksten: doordenking van de kerk en haar belijden (3).

"In de Bijbel staat dingen beschreven die ik mijn dochter niet zou adviseren. En dat hardop uitspreken, ook in een preek, is ontwapenend."

Laten we inzoomen op de hermeneutiek. Ik krijg wel eens de indruk dat het gezag van de Bijbel als onfeilbaar Woord van God afneemt. ‘Paulus zegt dit wel zo, maar…’. Herkent u dit?
“Dat herken ik voor een deel”, maakt Van den Belt duidelijk. “Ik denk dat daar ook een goede kant aan zit. Bewustzijn van de concreetheid waarin de Bijbel als Woord van God in alle vreemdheid gegeven is, is belangrijk. De Bijbel is geen tijdloos document met eeuwige waarheden. Het Woord is vlees geworden en Schrift geworden in een andere tijd. Dat bewustzijn is belangrijk. Ik herinner mij een recente preek over Ruth 3 over Ruth op de dorsvloer van Boaz. Je kunt er mooie geestelijke lessen uit trekken, maar het is natuurlijk een heel vreemd verhaal. Wat daar geschreven staat zou ik mijn dochter niet adviseren. En dat hardop uitspreken, ook in een preek, is ontwapenend.

En natuurlijk is er ook een andere kant. Het gevaar dat de Bijbel een mening wordt naast alle andere overtuigingen die in een stroom van informatie over ons uitgestort worden. Juist in de concreetheid van de historiciteit van de openbaring heeft de Heere God iets tot ons te zeggen. De hermeneutiek vraagt dan: Hoe kom ik vanuit de context waarin de Bijbel geschreven is in het hier en nu?”

Dat doet mij denken aan huidige ontwikkelingen binnen de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKv). In dit kerkverband worden bijbelteksten over het functioneren van vrouwen in de gemeenten nu heel anders uitgelegd dan een halve eeuw geleden. Mag de veranderde tijdgeest, waarin anders wordt gedacht over leidinggevende vrouwen, een rol spelen bij Bijbeluitleg?
“Het is heel belangrijk om je eigen tijd te verstaan en die niet te verabsoluteren. Ook die extreme aandacht voor onze eigen tijd is cultureel bepaald. Christenen in andere tijden hebben daar niet zoveel last van gehad. Aspecten die in onze cultuur meer aandacht krijgen dan vroeger zijn waarden als gerechtigheid en gelijkheid. Daar mogen we dankbaar voor zijn. Maar er zijn ook machten en krachten die ontwrichtend zijn voor de samenleving. Denk aan de macht van de economie en het relativisme met betrekking tot de waarheid. Volgens de Bijbel zal er een tijd zijn waarin mensen ‘de leugen zullen geloven’. Ook dat zijn typische kenmerken van deze tijd en daar moeten we kritisch op zijn.

"Gereformeerd zijn houdt in dat nieuwe inzichten altijd mogelijk zijn. Tot de wederkomst van Christus zijn we als pelgrims onderweg en kennen we de Schrift slechts ten dele."

Het doordenken van de tijd waarin we staan is dan ook enorm belangrijk voor de communicatie van het Evangelie. Ik vind het te massief om te spreken over dé vrouw in hét ambt en daar dan een uitgesproken mening over te formuleren. In het Nieuwe Testament strijden vrouwen mee in het evangelie. Er is echter ook een onderscheid in roeping tussen mannen en vrouwen. Bij de razendsnelle omwenteling in de vrijgemaakte kerken lijkt dat in de bezinning geen enkele plaats meer te krijgen en dat is een verkeerde invloed van de tijdgeest. ”

U behoort tot de gereformeerde traditie. In hoeverre ligt het gevaar op de loer dat u een gereformeerd raster op de Bijbel legt en daardoor niet met een frisse blik de Bijbel kunt uitleggen?
“Je kunt de gereformeerde belijdenis zien als een raster dat in de loop van de geschiedenis op de Bijbel is gelegd. Maar je kunt het ook zien als een samenvatting van de Bijbelse boodschap. Als er nieuw licht valt op Bijbelteksten en we die op een andere manier leren verstaan, is de gereformeerde theologie principieel open voor vernieuwing. Er is altijd een verlangen om Gods boodschap nog beter te begrijpen. Daarom moeten we niet gefixeerd zijn op de geschiedenis. Gereformeerd zijn houdt in dat nieuwe inzichten altijd mogelijk zijn. Tot de wederkomst van Christus zijn we als pelgrims onderweg en kennen we de Schrift slechts ten dele.”

Dan is het wel heel typisch dat er regelmatig gereformeerde predikanten opstaan die niet openstaan voor nieuwe theologische inzichten en er zelfs een kerkscheuring voor over hebben om veranderingen tegen te houden.
“Soms denk ik: reformatorische christenen van nu zouden, als ze in de zestiende eeuw geleefd hadden, niet met de Reformatie meegegaan omdat ze zo bang zijn voor alles wat nieuw is. En dat terwijl we beschikken over een Nieuw Testament waarin sprake is van een nieuw gebod, een nieuw lied en een nieuwe hemel en aarde. Dan zou het toch vreemd zijn om alles wat nieuw is als verdacht te beschouwen? Tegelijkertijd leert de geschiedenis ook dat kleine verschuivingen soms symptomatisch zijn voor een fundamentele vervreemding van de christelijke boodschap. Daarom wil ik altijd naar broeders blijven luisteren die niet openstaan voor vernieuwing.”

"Soms denk ik: reformatorische christenen van nu zouden, als ze in de zestiende eeuw geleefd hadden, niet met de Reformatie meegegaan omdat ze zo bang zijn voor alles wat nieuw is."

Het Cornelis Graafland Centrum streeft naar prediking die aansluit bij de kerkganger van de 21e eeuw. Sluit een vorm als de preekstoel daar nog bij aan?
“Een preekstoel met klankbord is gewoon een ouderwetse geluidsinstallatie. Nu we over gewone geluidsinstallaties beschikken en nieuwe kerken bouwen zou je ook met een podium kunnen werken. Er is niets gereformeerds aan een preekstoel boven een podium. Dit is puur cultureel bepaald. We zijn er nu eenmaal aan gewend.

In coronatijd merk ik dat preken vraagt om een gemoedelijke stijl. Het voelt in een kerk met weinig mensen waar je vooral spreekt voor een camera heel vreemd om te preken zoals je dat gewend bent. Ik zou eigenlijk veel meer in gesprek willen zijn met mensen die thuis meeluisteren, in een soort vraag-en-antwoord. Deze tijd vraagt in ieder geval om dialogisch preken. ”

Op YouTube is er sprake van een chatbox. Als kerkelijke gemeente zou je kunnen organiseren om vragen die daar aan de orde komen na de preek te laten beantwoorden door de dominee…
“Ja, soms denk je laat de mensen maar wat vragen appen, dan kun je daar na een ‘tussenzang’ nog even op ingaan… Maar nu mag zingen ook al niet meer. Het zijn rare tijden. In de vroege Reformatie waren er in de vluchtelingenkerken in Londen doordeweekse samenkomsten zodat mensen vragen konden stellen over de preek. Dat was begonnen in Zwitserland, in Zürich Dat noemden ze de ‘profetie’, een soort volwassencatechese waar dingen verduidelijkt konden worden. De gedachte daarbij is dat prediking niet een kwestie is van het Woord droppen door een dominee, maar samen als gemeente van Christus de betekenis van de Bijbel ontdekken.”

Ik hoor dominees vaak zeggen dat prediking de kern van het kerkleven is, terwijl veel mensen ook buiten een samenkomst geraakt worden door Gods Geest.
“Het gaat om de verkondiging van de boodschap dat Jezus Heer en Heiland is Hij is de Allerhoogste. Zijn naam moet bekend gemaakt worden. Prediking is niet alleen afhankelijk van die zondagse kerkdienst, het is vooral verkondiging van de ene naam. Wat ik heel mooi vind van de Reformatie is de beweging van de biechtstoel naar de preekstoel. In de biechtstoel moest je je zonden opbiechten. Je kreeg vergeving, maar hing wel een prijskaartje aan van boetedoening. Die penitientie kon je afkopen, dat was de aflaat.. Maar de absolutie, de vrijspraak gebeurt nu op de preekstoel. Calvijn maakte daar in Straatsburg zelfs een vast liturgisch moment van: ‘Eenieder die met berouw de toevlucht neemt tot Jezus Christus verkondig ik vergeving van de zonden.’ Dat zou iedere dienst plaats moeten vinden. Dat is veel meer dan Bijbeluitleg. Zonder die verkondiging kan prediking al heel gauw een beschrijving worden. ‘Ik stond erbij en ik keek ernaar, o het was wonder...’”

Het Cornelis Graafland Centrum, Theologisch Instituut van de Gereformeerde Bond, is begonnen met crowdfunding voor promotie-onderzoek door predikanten. De bedoeling is om voldoende geld binnen te krijgen voor het mogelijk maken van een gedeeltelijke vrijstelling voor predikanten die willen promoveren op een onderwerp dat gerelateerd is aan de gereformeerde theologie. Klik hier voor meer informatie.

Foto: Geloofstoerusting

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen

Reacties

M
"Met hart en ziel zet hij zich in voor gereformeerde theologie en in het verlengde daarvan: het Evangelie" .

Moet dat niet zijn" het Evangelie en in het verlengde daarvan de theologie" ? Of zie ik dat niet goed.
J
Een rare vraag: "is de leer van reformatorische christenen ouderwets?". Een veel betere vraagstelling zou zijn: in hoeverre is de leer van reformatorische christenen gebaseerd op het gezag van de Bijbel?"
J
Gereformeerde theologie, c.q. de calvinistische uitverkiezingsleer is niet het Evangelie. Het Evangelie (het goede nieuws) is voor iedereen. Maar een calvinist zal nooit tegen een willekeurige persoon kunnen proclameren dat Jezus ook voor hem/haar gestorven (en opgestaan) is. Immers, een calvinist kan niet weten of die persoon ook uitverkoren is. De gereformeerde theologie leert: het Evangelie is alleen voor de zgn. uitverkorenen, uitverkoren om gelovig te kunnen worden.
Toon meer reacties (26)