Matthijs Vlaardingerbroek
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

27 januari 2020 door Matthijs Vlaardingerbroek

De evangelische beweging gedraagt zich als tieners op een middelbare school - hoe kan dat?

In dit artikel wil ik kijken naar hoe je als evangelische gemeente volwassen kunt worden. Wat houdt dat in? Om als volwassen door het leven te kunnen gaan, schrijft Paulus iets belangrijks in 1 Korintiërs 13: 11, “Toen ik nog een kind was, sprak ik als een kind, dacht ik als een kind, redeneerde ik als een kind. Nu ik volwassen ben, heb ik al het kinderlijke achter mij gelaten.”

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

Om van het kind-zijn naar volwassen te gaan, is het belangrijk dat je het kinderlijke achter je kunt laten. Oftewel; je weet waar je vandaan komt, je weet hoe je vroeger in je kind fase was en je neemt niet alles mee naar het volwassen-zijn. Sommige dingen mag of moet je achter laten. Denk maar aan de luiers, de borstvoeding als baby. De peuterpubertijd waarin ‘Nee’, “Mij’ en ‘Zelf doen’ de belangrijkste woorden waren. De kindertijd vol naïviteit, onschuld en fantasie. De tienertijd van rebellie, afzetten tegen je ouders, zwart/wit denken naar volwassen worden. Herken je dit in je eigen leven?

Als je als evangelische gemeente volwassen wilt worden, is het belangrijk om eerst eens goed terug te kunnen kijken. Wie waren onze ouders? In wat voor nest zijn wij ontstaan? Wat hebben wij vanuit deze ouders meegekregen? Wat is onze ontstaansgeschiedenis en onze bagage?

Ontstaan van de evangelische beweging
Hoe is de evangelische beweging in de Verenigde Staten en later in Nederland ontstaan? Wie waren de ouders hiervan en in welk klimaat werd zij verwekt? En welke invloed heeft dit gehad op de evangelische gemeentes van nu?

Een van de boeken, die ik mijn onderzoek hierover gelezen heb, is ‘The Evangelicals – the struggle to shape America’ door Frances Fitzgerald (aanrader!).

Je zou dus kunnen stellen dat de evangelische beweging ontstaan is vanuit een groot trauma.

Kort gezegd kan je stellen dat de evangelische beweging (zoals wij die nu kennen) een tegenbeweging was op de opkomende vrijzinnigheid in de theologische instituten en kerken in de VS. In de VS speelde dit al vanaf het begin van de 19de eeuw. Dit werd het ‘Fundamentalist-Modernist Conflict’ genoemd. In Nederland zien we na WO2 een soortgelijke vrijzinnigheid opkomen.

Opeens leken alle vragen gesteld te mogen worden:
“Is Jezus werkelijk opgestaan uit de dood? Zijn de wonderen echt gebeurd? Of zijn het mythische verhalen? Kunnen wij de ‘echte’ Jezus nog vinden ten midden van alle Bijbelteksten? Wat is de Bijbel? Hoe is dit het Woord van God? Wat zegt de wetenschap over dit alles?”

Voor de ‘Bijbelgetrouwe’ christenen, die geloofden dat de Bijbel van kaft tot kaft Gods volmaakte en geïnspireerde Woord is, kan je deze opkomende vrijzinnigheid vergelijken met een trauma. Hier moeten we ons tegen afzetten! Hier moet een tegenreactie opkomen.

Zo is de evangelische beweging ontstaan vanuit een ondragelijk gevoel; de opkomende vrijzinnigheid. “Dit nooit! Hier moeten we ons tegen verzetten!”

Een tegenbeweging ontstaan vanuit een trauma
Je zou dus kunnen stellen dat de evangelische beweging ontstaan is vanuit een groot trauma. Dit trauma noemen we de opkomende vrijzinnigheid in de traditionele kerken, maar herbergt allerlei ondragelijke gevoelens die wij liever wegstoppen, zoals onzekerheid, twijfel en angst.

De opkomende vrijzinnigheid kan je vergelijken met een slinger die helemaal links naar omhoog wordt getrokken.

Wat krijg je als je deze slinger loslaat en een tegenbeweging maakt? Slingert hij dan naar het midden of slingert hij door naar rechtsboven?

We lijken te zijn bevroren in de tijd en vast te zitten in de tegenbeweging van zekerheden, antwoorden en zwart/wit zijn.

Een slinger slingert altijd door. Ik denk dat dit ook in onze evangelische beweging en in de evangelische gemeentes is gebeurd.

De opkomende secularisatie en vrijzinnigheid in de traditionele kerken in Nederland heeft er bij ons voor gezorgd dat wij een soort tegenbeweging zijn geworden. Dat is in het begin helemaal niet erg en alleen maar logisch.

Tegenover een vrijzinnige beweging vol twijfels krijg je een tegenbeweging vol zekerheden.

Tegenover een vrijzinnige beweging vol vragen krijg je een tegenbeweging vol antwoorden.

Tegenover een vrijzinnige beweging vol nuance en grijsheid krijg je een tegenbeweging vol zwart/wit.

Zoals ik al schreef, dit is helemaal niet erg. Dit hoort ook bij de kinder- en tienertijd van een beweging. Je zet je af tegen je ouders. Maar in het volwassen worden, moet je bepaalde aspecten van je kinder- en tienertijd durven loslaten.

Ons onzichtbare, onbewuste trauma houdt de slinger hoog in de rechterhoek
De evangelische beweging in Nederland is nu ongeveer vijftig tot zestig jaar oud. Als beweging van middelbare leeftijd zou je verwachten dat de evangelische beweging zich meestal als een volwassene zou gedragen en dat de slinger in het midden tot rust is gekomen.

Maar hoewel je dit misschien zou verwachten, lijkt de slinger nog steeds ver hoog in de rechterhoek te hangen. Er is een onzichtbare kracht aan het werk (niet de Heilige Geest) die deze slinger vasthoudt in zijn tegenbewegingpositie. We lijken te zijn bevroren in de tijd en vast te zitten in de tegenbeweging van zekerheden, antwoorden en zwart/wit zijn.
Ik ben van mening dat ons onbewuste, collectieve trauma hiervoor zorgt. Elke beweging richting het midden voelt onbewust namelijk als een terugkeer naar de vrijzinnigheid. Dit roept, zonder dat wij dit doorhebben, zoveel angst en onzekerheid op, dat het een ondragelijk gevoel is geworden. Om maar niet met dit gevoel geconfronteerd te worden, kiezen wij er collectief voor om te blijven hangen waar wij zijn.

En dit gebeurt allemaal onbewust. Wij hebben hier geen zicht op en kunnen hier dus ook niet op anticiperen.

Dit trauma; het ondragelijke gevoel van geloofsonzekerheid heeft ervoor gezorgd dat wij ons als overcompensatie aan de absolute zekerheid hebben vastgeklampt.

Blijven veel evangelische gemeentes hangen in een tienerpsyche?
Vanwege ons trauma blijven wij vast zitten aan onze jeugdigheid en hebben wij misschien als beweging en als gemeentes zelfs last van een tienerpsyche. Als je goed kijkt, valt het op hoe tienerachtig de evangelische beweging en sommige gemeentes in hun uitingen en denkwijze vaak nog zijn.

In mijn werk als christelijke spreker en verhalenverteller kom ik in zo’n zestig kerken en gemeentes per jaar. Ik zie ze allemaal. Van de meest traditionele dorpskerken tot de grote, ‘succesvolle’, evangelische gemeentes.

Binnen deze laatste groep komt de tienerpsyche heel duidelijk naar voren. Ze hebben een soort van ‘EO-jongerendag’-achtige uitstraling. Dan moet je bijvoorbeeld denken aan een groot podium, een gelikte lichtshow, een flitsende band, een succesvolle uitstraling en een charismatisch podium leiderschap. Maar dat is slechts buitenkant.

Er is vaak ook een gezamenlijke binnenkant, met als overeenkomsten:
- een krachtig zwart/wit denken
- een overtuigd zijn van het eigen (theologische) gelijk
- een gebrek aan echte vragen durven of kunnen stellen
- een gevoelig zijn voor groepsdruk
- het voortdurend aanpassen van het individu aan verwachting van de groep.

Misschien wel precies hoe tieners zich in een middelbare school ook gedragen!

Onze ontwikkeling naar volwassenheid geblokkeerd
Hoe komt het dat evangelische christenen zich als collectief onbewust zo vasthouden aan zekerheid?

Dit heeft alles met onze jeugd te maken. Een kind dat in een zeer onzekere omgeving geboren wordt, loopt een grote kans om als volwassene met een overheersende mate van absolute zekerheid door het leven te gaan. Dit noem je overcompensatie.

In dezelfde lijn is de evangelische beweging in Nederland voortgekomen uit het ondragelijke gevoel van onzekerheid. Alles waar de vrijzinnige stroming voor stond, stond in onze ogen (terecht of onterecht) synoniem aan geloofsonzekerheid. Met deze geloofsonzekerheid konden en wilden wij niet leven. Als tegenreactie werd dus de evangelische beweging geboren.

Dit trauma; het ondragelijke gevoel van geloofsonzekerheid heeft ervoor gezorgd dat wij ons als overcompensatie aan de absolute zekerheid hebben vastgeklampt. Hoewel we dit onbewust hebben gegaan, is het daardoor niet minder destructief. Zonder dat wij dit doorhebben, blokkeert dit trauma en deze angst namelijk onze ontwikkeling naar volwassenheid.

Dit artikel is onderdeel van een serie van drie verhalen. Deel 2 en 3 verschijnen later deze week.

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Reacties

Heldere analyse! Inderdaad zien we helaas uitersten: van vrijzinnigheid tot biblicisme, het alles letterlijk nemen. Het laat zien dat het absoluut nodig is om de leiding en het licht van de Heilige Geest, de Inspirator van de Bijbel, te vragen en te hebben voor een evenwichtig verstaan van wat God in Zijn Woord in essentie heeft bedoeld.
G
Een heel interessante analyse! Meteen ook een steen in de vijver, die, naar ik verwacht tot flinke beroering kan leiden. Maar het kan geen kwaad om hierover van gedachten te wisselen, daar groei je van.
E
Vrijzinnigheid is de weg naar de uitgang. Vrijzinnigheid levert geen bekeringen op. Vrijzinnigheid levert geen martelaren op. Vrijzinnigheid is gelijk worden aan de wereld.

Toon meer reacties (8)

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Krijg volledige toegang tot CIP.nl. Start je gratis maand.