Arie van der Knijff
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

Auteur: Jeffrey Schipper

"GerGem-predikanten voelen zich verantwoordelijk voor de eeuwige dood van kerkgangers"

“Predikanten in de Gereformeerde Gemeenten (GerGem) gaan er sowieso van uit dat de kerkganger tegenover hen onbekeerd en ongelovig is. Dat is het uitgangspunt”, zegt Arie van der Knijff. Hij deed onderzoek naar preken binnen zijn kerkverband. Waarom ligt in deze preken een sterke nadruk op de zonde van de mens en de noodzaak van bekering? En hoe is die traditie eigenlijk ontstaan? CIP.nl ging met de onderzoeker in gesprek. “GerGem-predikanten voelen zich verantwoordelijk voor de eeuwige dood van kerkgangers.”

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

Van der Knijff merkt op dat de focus in preken van GerGem-predikanten vaak ligt op de beleving van het geestelijk leven, waarbij kerkgangers de vraag krijgen hoe zij als zondaar tegenover God staan. Het allerbelangrijkste kenmerk daarbij is de oproep tot zelfonderzoek. “Dat heeft te maken met de visie binnen de GerGem op het geloofsleven. Men gelooft dat het grootste gedeelte van de kerkgangers óf niet gelovig is óf aan het begin van zijn of haar geloofsweg zit. Van daaruit wordt er bij mensen aangedrongen op zelfonderzoek, om overtuigd te raken van eigen schuld en zonde.

"GerGem-predikanten gaan er sowieso van uit dat de kerkganger tegenover hen onbekeerd en ongelovig is. Dat is het uitgangspunt."

Het daarachterliggende doel is mensen bij Christus brengen. De gedachte is dat mensen alleen zullen roepen om verlossing als ze door zelfonderzoek zichzelf als schuldige zondaar hebben leren kennen. Vanuit dat zelfonderzoek wordt het mogelijk om bij God om vergeving te vragen. Vandaar dat zelfonderzoek zo fundamenteel is. Zonder dat zelfonderzoek leer je jezelf niet kennen. Het is dé spil waar het om draait. Tegelijkertijd zal men zeggen dat dit zelfonderzoek – als het goed gedaan wordt – het werk van de Heilige Geest is, omdat mensen niet in staat zijn om dat zelf te doen. Maar dat kun je natuurlijk alleen achteraf vaststellen.”

Waarom ligt het accent in dat zelfonderzoek zo sterk op de overtuiging dat we zondig zijn en ‘nietig’ tegenover God?
“Men is ervan overtuigd dat mensen alleen tot God komen als ze kennis hebben van hun eigen zonden. Daarom is zondekennis en overtuigd worden van zonde zo belangrijk. GerGem-predikanten zullen zeggen dat wij mensen dat niet kunnen, maar ze doen wel hun uiterste best om hun hoorders daar te brengen. Een andere oorzaak is het godsbeeld. God wordt gezien als heilig en rechtvaardig en de enige die verlossing kan bewerken. Gods soevereiniteit, rechtvaardigheid en heiligheid spelen een cruciale rol. De mens als zondaar en God als oordelende Rechter worden daarom heel sterk tegenover elkaar geplaatst.”

Tijdens de preek wordt ook onderscheid gemaakt tussen kerkgangers die naar de verkondiging van de predikant luisteren. Hoe komt dat tot uiting?
“GerGem-predikanten gaan er sowieso van uit dat de kerkganger tegenover hen onbekeerd en ongelovig is. Dat is het uitgangspunt. Binnen de kerkgangers wordt onderscheid gemaakt tussen mensen die dichterbij en verder weg van het evangelie staan. Binnen die groep die dichterbij staat, is de Heilige Geest aan het werk, ook al blijft het beperkt.

"GerGem-predikanten voelen zich verantwoordelijk voor de eeuwige dood van kerkgangers."

Men is heel scherp in het waarschuwen van ongelovigen. Ook tussen de ongelovigen wordt onderscheid gemaakt. Zo zijn er mensen die zichzelf bedriegen, omdat ze denken dat ze het evangelie hebben begrepen terwijl dat in werkelijkheid niet het geval is. Daarnaast zijn er ook mensen die hardnekkig ongelovig zijn en bewust in opstand leven tegen God. Dat laatste verbaast me in zekere zin, omdat je deze groep niet zo snel in de kerk verwacht.

Dominees voelen zich net zo verantwoordelijk als de wachter in Ezechiël 33. Die oudtestamentische wachter is schuldig als hij niet gewaarschuwd heeft en het volk wordt gedood. Door een tijdige waarschuwing kunnen mensen zich op tijd wapenen. Als de wachter niet waarschuwt en mensen daardoor om het leven komen, is de wachter verantwoordelijk. Zo kijken GerGem-predikanten naar hun roeping. Daarom worden kerkgangers gewaarschuwd. Als de predikanten hen niet hebben gewaarschuwd, zijn zij – zo menen zij - bij het laatste oordeel verantwoordelijk voor de geestelijke dood van hun toehoorders.”

Van der Knijff voegt toe dat er ook onderscheid wordt gemaakt tussen mensen die tot de gelovigen behoren. “Zo zijn er mensen die tijdelijk geloven. Denk aan het zaad dat snel opkomt, maar geen vrucht draagt (de gelijkenis van de zaaier, red.). Ook wordt een groep geschaard onder de ‘wondergelovigen’; mensen die in hun leven een bijzondere ervaring meemaken waardoor men gelooft. Een voorbeeld is iemand die een auto-ongeluk heeft meegemaakt en wonderlijk is gespaard. Mensen die op grond daarvan vanuit hun dankbaarheid geloven dat ze God kennen, worden gewaarschuwd dat een wonder niet wil zeggen dat je hét geestelijke leven met Christus kent. De gedachte hierachter is dat mensen zich voor eeuwig kunnen vergissen en met een ingebeelde hemel naar de hel gaan.”

"Doordat er in de GerGem aan één model wordt vastgehouden, zijn er maar heel weinig mensen die Christus kennen. Er wordt te veel naar specifieke elementen gezocht als bewijs dat iemand een wedergeboren christen is."

Je constateert ook een sterke nadruk op roeping en rechtvaardig zijn voor God. Wat bedoel je daarmee?
“Er wordt vooral gesproken over geroepen worden door God en de noodzaak van wedergeboorte. Binnen de GerGem gelooft men dat er maar heel weinig mensen zijn die weten wanneer ze wedergeboren werden. Daarom is hun geloofsleven vooral een zoektocht naar zekerheid. Niet zozeer een zekerheid om Gods genadige vergeving, maar naar het weten wedergeboren te zijn. Ze zoeken in hun leven naar kenmerken van de wedergeboorte.

Het is de pastorale ervaring van de predikanten dat heel weinig mensen hun wedergeboorte bewust beleven. Het kan zo zijn dat daarin gelijk hebben. De andere kant is echter wel dat ze bepaalde kenmerken aan die geloofsbeleving toeschrijven, die er in de Bijbel niet noodzakelijk bij horen. Ik ontken niet dat mensen soms op die ene specifieke manier tot bekering komen. Ik zeg alleen dat er niet één model bestaat. Doordat er in de GerGem aan één model wordt vastgehouden, zijn er maar heel weinig mensen die Christus kennen. Er wordt te veel naar specifieke elementen gezocht als bewijs dat iemand een wedergeboren christen is.”

Kun je één van die specifieke elementen noemen?
“Mensen willen hun zonden écht ervaren, zodat ze er verdriet van krijgen. Als dat het geval is, zal het moment dat Christus hen bevrijd van de zondeschuld écht als verlossing ervaren worden. Dan volgt de verwondering daarover. Als er meer focus komt op de verwondering over Gods genade, ontstaat er een hele andere visie op de beleving van de wedergeboorte en hoe je door Christus rechtvaardig wordt. Dan zouden kerkgangers ook anders gaan denken over de uitverkiezing en rechtvaardigmaking. De focus op zonde en schuld staat dit in de weg.”

"Wat eerst een frisse ader was om verwondering, liefde en dankbaarheid te verwoorden, raakte ingemetseld in een model en kan daardoor niet meer bruisen als levend water."

Hoe kan zo’n bevindelijk-gereformeerd model eigenlijk ontstaan?
“In de afgelopen eeuwen zijn er gezaghebbende mensen geweest die hun bekeringsverhaal in een bepaald model onder woorden hebben gebracht. Die verhalen zijn verteld in groepen die men kent als de ‘gezelschappen’.” Uit gezelschappen zijn kleine gemeenten ontstaan, die ds. G. H. Kersten heeft weten samen te brengen in de GerGem. “Gelovigen vertelden hun bekeringsverhaal niet omdat zij een model voorstonden, maar omdat ze zochten naar een manier om het geloof te verwoorden. Iemand beschrijft dan bijvoorbeeld door middel van de heilsfeiten (Goede Vrijdag, Pasen, etc.) zijn levensverhaal.”

GerGem-predikant ds. C. G. Vreugdenhil verwoordde dat op Refoweb.nl eerder als volgt: ‘Kerst betekent dat je ziet hoe diep Christus Zich vernederde door ons aan de zondeval onderworpen vlees aan te nemen en hoe groot daarin de liefde van God is. Goede Vrijdag betekent dat je door het geloof mag zien op de gekruisigde Zaligmaker en dat Hij voor jou gestorven is aan het kruis om jouw zonden te dragen. Pasen betekent dan dat Christus is opgewekt tot onze rechtvaardiging en dat de verhouding met God weer goed is omdat Hij genoegen genomen heeft met het volbrachte werk van Zijn Zoon’ (deze uitspraak is afkomstig van ds. Vreugdenhil en is hier terug te lezen. In het artikel geeft de predikant aan dat hij het beleven van de heilsfeiten on-Bijbels vindt, red.).

Van der Knijff vervolgt: “Jaren later is het model geworden dat je in je eigen leven zou moeten kunnen vertellen wanneer het Kerst, Goede Vrijdag en Pasen is geweest. Het begon onschuldig met een metaforisch verhaal om – al stamelend – iets te kunnen zeggen over de geloofservaringen met God, maar het is als model onderdeel geworden van een kerkelijke verhaaltraditie.

Toen het geloofsleven steeds meer geschematiseerd werd, ging het als norm gelden en nu zit de geloofsverwoording en het denken over de geloofsweg er in de Gereformeerde Gemeenten min of meer in vast. De eerste generatie zocht een taalveld om hun geloofservaringen te vertolken. Op het moment dat dit taalveld model en norm wordt, kunnen generaties erna elkaar en elkaars geloofservaringen daaraan meten en aan de hand daarvan beoordelen. Wat eerst een frisse ader was om verwondering, liefde en dankbaarheid te verwoorden, raakte ingemetseld in een model en kan daardoor niet meer bruisen als levend water.”

Naar aanleiding van zijn onderzoek schreef Arie van der Knijff het boek ‘Bevindelijk preken’.

Lees ook: Arie van der Knijff betreurt focus op de zonde in preken GerGem: "Die focus doet God tekort".

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen

Reacties

D
Ik neem aan dat zijn proefschrift genuanceerder is dan dit verhaal. "De GerGem dominee" bestaat volgens mij niet. Dit verhaal is niet representatief voor de prediking in de Gereformeerde Gemeenten. Gelukkig hoor ik 's zondags wat anders. Ik weet dat er inderdaad gepreekt wordt zoals C.I.P. dat beschrijft, maar dat is niet de "GerGem prediking." Gelukkig worden er ook andere geluiden binnen ons kerkverband gehoord.
K
Ik kom uit de Hervormde Bond en ook daar gaat bovenstaande gewoon op. De nuance zal er best zijn, maar als je kijkt hoe weinig ware gelovigen aan het avondmaal gaan, dan kun je blijkbaar niet anders dan concluderen dat de kerk vol onbekeerde mensen zitten, die overigens wel (voor zover het de volwassenen betreft) belijdenis hebben gedaan van de leer. Het zijn dus geen ongelovige mensen. Gelovig, maar onbekeerd, ik kom het in de bijbel niet tegen.
Toon meer antwoorden (16)
Toon meer reacties (33)