Willem Ouweneel

God

11 oktober 2019 door Willem J. Ouweneel

De Nijkerkse beroeringen: was het nu een opwekking of een beroering!?

Vandaag is het precies 297 jaar geleden dat dominee Gerardus Kuypers (1722-1798) geboren werd. Ik ben benieuwd wie van mijn lezers nog weet wie deze predikant was; ik betwijfel of over drie jaar zijn driehonderdste geboortedag massaal gevierd zal worden.

Toch is Kuypers interessant en eigenlijk heel actueel. In 1749 deed hij, pas 26 jaar oud, zijn intrede in Nijkerk, komende van Jutphaas. Een goed half jaar later, op 16 november, hield hij in de Grote Kerk van Nijkerk een preek over Psalm 72:16, ‘Isser een hant vol koorn in’t lant op de hoochte der bergen; de vrucht daer van sal ruysschen als de Libanon.’ Dat zal wel een heel vervangingstheologische preek geweest zijn, dat wil zeggen: een preek die weinig over de toekomst van het etnische Israël ging, en veel over de Kerk van Kuypers dagen. Anders kun je de uitwerking van de preek niet begrijpen: onder de prediking barstten sommige kerkleden in tranen uit en begonnen luid te jammeren over hun zonden.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Willem J. Ouweneel.

Word ook lid
Een van de plaatselijke herbergiers kwam tot bekering en stelde zijn herberg ter beschikking voor godsdienstoefeningen buiten de gewone kerkdiensten om.

Dit leidde tot een hele reeks opwindende voorvallen in de kerk van Nijkerk, ja, in het hele stadje. Ds. Kuypers berichtte later van gekerm, geschrei en gejammer over de zonde tijdens de diensten. Sommige kerkleden konden na afloop van de dienst niet eens opstaan en moesten door anderen de kerk uitgedragen worden. Dat gebeurde met jonge kinderen tot heel oude mensen, zelfs met de eigen piepjonge dochters van de dominee. De beroeringen zetten zich voort in de ‘oefeningen’ (conventikels) die er in de huizen plaatsvonden, en ook gewoon in de gezinnen. Bijna dagelijks stroomde de pastorie vol mensen die de dominee om gebed vroegen. Een van de plaatselijke herbergiers kwam tot bekering en stelde zijn herberg ter beschikking voor godsdienstoefeningen buiten de gewone kerkdiensten om. Ook daar deden de emotionele taferelen zich voor. Velen beweenden hun zonden en kwamen tot radicale overgave aan God.

Al gauw verspreidde de opwekking zich naar allerlei plaatsen op de Veluwe (Nunspeet, Putten, Lunteren, Barneveld), naar de Achterhoek (vooral Aalten), naar de Alblasserwaard (vooral Bleskensgraaf) en elders. In die tijd leefden er voorouders van mij zowel in Aalten (aan moederszijde) als in Bleskensgraaf (aan vaderszijde). Wat zou ik dolgraag willen weten wat er in de gemoederen van mijn voorouders omging – maar helaas, dat is niet meer te achterhalen.

Hoe kan het dat bekende en gewaardeerde kerkleiders hetzij zulke zeer positieve, of zulke zeer negatieve beoordelingen kunnen afgeven?

Wat mij nu zo bijzonder interesseert, is hoe deze beweging door de toenmalige theologen en kerkleiders is beoordeeld. Enerzijds was er bij velen blijkbaar echt zondebesef en echte bekering tot God. Dat kan niet anders dan een werk van Gods Geest geweest zijn. Anderzijds waren daar de heftige emotionele uitbarstingen tijdens de kerkdiensten, excessen die totaal niet pasten in de geordende en ordelijke diensten zoals de Nederduits Gereformeerde Kerk (ja, zo heette de landskerk toen) die gewend was. Degenen die de nadruk legden op het eerste, spraken van een ‘opwekking’; dat is een positieve term. Degenen die het tweede benadrukten, spraken van een ‘beroering’, en dat woord heeft een negatieve bijklank. Zowel Kuypers’ eigen vroegere Leidse leermeester, prof. J. van den Honert als de bekende ds. Theodorus van der Groe was zeer negatief; hij sprak openlijk van een werk van Satan. En dat is toch wel vreemd: wat voor belang heeft de duivel erbij mensen tot berouw en bekering te brengen!?

Het boeiende is dat soortgelijke beoordelingen ook gegeven zijn van de samenkomsten van de bekende charismatische prediker John Wimber (1934-1997), met in het kielzog daarvan de beroemde (of beruchte) ‘Toronto blessing’, alsook de samenkomsten van Todd Bentley (geb. 1976) en zijn Lakeland-opwekking (of -beroering, zo je wilt). Ook daar varieerden de reacties van uiterst positief (‘een werk van Gods Geest!’) tot uiterst negatief (‘een werk van Satan!’). Hoe is zoiets mogelijk? Hoe kan het dat bekende en gewaardeerde kerkleiders hetzij zulke zeer positieve, of zulke zeer negatieve beoordelingen kunnen afgeven?

Als er in 2020 een echte opwekking in Nederland uitbreekt (zoals sommigen voorzegd hebben), zal dat primair een werk van Gods Geest zijn.

Voor mezelf ben ik tot de conclusie gekomen dat alle opwekkingen uit de kerkgeschiedenis in feite dit gemengde beeld te zien geven. Dat geldt ‘zelfs’ voor de grootste en belangrijkste van zulke opwekkingen, namelijk, de Hervorming (Reformatie). Zoals mijn leermeesters het al benadrukten: de Hervorming was een werk van Gods Geest, het eruit voortkomende protestantisme een werk (niet zozeer van Satan maar toch wel) van ‘het vlees’. Denk maar aan het spoedig uiteenvallen van het protestantisme (over zoiets secundairs als de precieze betekenis van de doop c.q. het avondmaal) en aan Luthers antisemitisme, aan Zwingli’s opdracht doopsgezinde leiders te verdrinken, aan Calvijns instemming met de veroordeling van ketter Michel Servet tot de brandstapel.

Wat er in Nijkerk, Aalten, Bleskensgraaf enz. gebeurde, was (vermoed ik) primair een werk van Gods Geest; de emotionele uitbarstingen van de mensen die erop volgden, waren voor een belangrijk deel het werk van het vlees. Wat in Toronto gebeurde, was (vermoed ik) primair een werk van Gods Geest; het gekakel en het geblaf dat veel aanwezigen produceerden, was puur een werk van het vlees. Toronto was zowel ‘opwekking’ als ‘beroering’.

Het lijkt wel een algemene stelregel. Als er in 2020 een echte opwekking in Nederland uitbreekt (zoals sommigen voorzegd hebben), zal dat primair een werk van Gods Geest zijn. En ongetwijfeld zal dat met veel werk van het vlees gepaard gaan (en daar maakt de duivel graag gebruik van). Daarbij kunnen we de nadruk op het eerste leggen (zonder het werk van het vlees te miskennen), en dan spreken we van een ‘opwekking’. We kunnen ook de nadruk op het tweede leggen, en dan zouden we kunnen spreken van een ‘beroering’. Hoe wij dat gebeuren zullen beoordelen, zal uiteindelijk ook veel over onszelf zeggen. Enerzijds: staan wij open voor het werk van de Geest? Anderzijds: zijn wij geestelijk genoeg om het werk van het vlees te onderscheiden?

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Reacties

We zouden de twee reacties ook in Jezus' tijd kunnen terugvinden, want ook Hij werd ervan beschuldigd demonisch te zijn.
REAGEER
E
"Leren praten met God", wat een goed boek weer van die Ouweneel! Ik had hem uit de bibliotheek, wou hem zelf hebben. Was overal uitverkocht, ook bij bol en boekwinkeltjes, maar ik vond hem via Internet bij een boekhandel in Katwijk
REAGEER
E
Ha, ha er is niets verandert dus!
REAGEER
Toon meer reacties (3)

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher Spotify
Krijg volledige toegang tot CIP.nl. Start je gratis maand!