Willem Ouweneel

Dagelijks leven

04 oktober 2019 door Willem J. Ouweneel

Waar zou ik zonder verbroken geloften geweest zijn!?

Dit verhaal gaat over het nakomen van je beloften, en wat er kan gebeuren als je dat niet doet. Gisteren was er weer de viering van het Spaanse beleg van Leiden én het ‘ontzet’ van de stad door prins Willem de Zwijger en zijn helpers op 3 oktober 1574. De geschiedenis van dat beleg is vreselijk boeiend, met die illustere voorlieden als burgemeester Pieter Adriaensz. van der Werff, stadssecretaris Jan van Hout en legeraanvoerder Jan van der Does.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Willem J. Ouweneel.

Word ook lid

Het liefst zou ik willen weten hoe het mijn Leidse voorvader uit die tijd verging: Herman Adriaensz. van Wijnen, geboren rond 1550, dus in 1574 zo’n 24 jaar oud. Dat interesseert me des te meer, omdat Herman vermoedelijk katholiek was, en dus misschien wel heimelijk met de Spaanse bezetter sympathiseerde… Helaas, ik kan je er niets van vertellen; hoogstens dat hij omstreeks 1586 een zoon kreeg, die Harmen ging heten.

Dit verhaal gaat over het nakomen van je beloften, en wat er kan gebeuren als je dat niet doet.

Nóg opmerkelijker is het verhaal van diens zoon, Dirck Harmensz. van Wijnen. Want een verre nazaat van hem (en dus verre familie van mij) heeft de stelling gelanceerd dat ene Dirck Harmensz. van Wijnen dezelfde was als pater Theodorus (deze naam werd als vergrieksing van Dirk beschouwd) Verwijnen. Dit was één van de Dominicaanse monniken die op 17 april 1629 door prins Frederik Hendrik uit ’s-Hertogenbosch verdreven werden na de inneming van die stad. Deze Dirck was in 1620 op 20-jarige leeftijd in het klooster ingetreden. Twee van Dircks kinderen heetten… Dominicus en Dorothea (= Theodora). Pater ‘Theodorus’ komt op latere lijsten van monniken niet meer voor. Daarom vermoedt men dat deze Dirck van Wijnen de orde voorgoed verlaten heeft en zelfs in het huwelijk is getreden, en wel met Maria Pijnappel uit de roemruchte familie Pijnappel in ’s-Hertogenbosch. Daarmee had Dirck zijn kloostergelofte gebroken! Daar heb je het al… Na zijn overlijden werd een uitgebreide boedelbeschrijving opgesteld, o.a. met opsomming van zijn boekenbezit; de rooms-katholieke lectuur en de Latijnse grammatica in zijn boekenkast ondersteunen de hypothese omtrent zijn clericale achtergrond. Maar anderen beweren dat dit een heel andere Dirck van Wijnen is dan de Leidse Dirck…

Nou ja, in ieder geval stam ik af van Gabriël Dirckszoon van Wijnen, geboren in Leiden ca. 1653, die meester-bakker is geworden. Hoe, weet ik niet (verliefd geworden op het Lekkerkerks meisje Jaapje Ariënsdochter?), maar in ieder geval belandde hij vanuit de roemruchte stad Leiden in het dorp Lekkerkerk, waar hij voor veel brood en veel nageslacht gezorgd heeft. Bovendien was hij een voorvader van de oude heer Van Wijnen die onlangs op 99-jarige leeftijd is overleden, en op 97-jarige leeftijd – nog zelf zijn auto besturend – naar een zondagse preekbeurt van mij was komen rijden. Wij waren een soort van verre achterneven.

Van één weggelopen monnik die zijn kloostergeloften gebroken heeft en daardoor mijn voorvader kon worden, ben ik wél zeker. Als je eens door de Alblasserwaard komt, moet je daar de ‘donk’ (natuurlijke zandheuvel) van Brandwijk eens bezoeken. Ooit (al in de eerste helft vijftiende eeuw) heeft daar een Augustijner klooster gestaan, genaamd de Sint-Maartensdonk, dat onder invloed stond van de Moderne Devotie (de Broeders des Gemenen Levens, die teruggingen op Geert Grote in Deventer). Hoe het in de Reformatietijd precies met dat klooster gegaan is, is niet duidelijk; mogelijk is het verbrand in 1572, per ongeluk of opzettelijk. De ouder ‘kloostermoppen’ zijn nog terug te vinden in de muren en kelders van de boerderijen die naderhand op die ‘Braankse Donk’ gebouwd zijn. De bewoners zullen je het graag aanwijzen; in ieder geval deden ze dat bij mij toen ik vriendelijk aanbelde.

Dank je, Ouwe Neel de Monnik! Als je dit kwaad niet had verricht, zouden we wellicht nooit van je bestaan hebben geweten.

Een van de ex-monniken was Sijmon Gerritsz. Hij was niet van ver gekomen, want zijn vader, Gerrit Ariensz., was al boer op de donk geweest; hij huurde land van het klooster. Sijmon is blijkbaar in het klooster gestapt – en is blijkbaar ook weer úít het klooster getreden. Waarschijnlijk onder druk van de Reformatie, net als dat bij zoveel andere monniken het geval was. Sijmon is in het huwelijk getreden en kreeg o.a. een zoon Cornelis, voluit Cornelis Sijmonsz. van der Doncq geheten, die nog steeds op die goeie ouwe donk woonde, vandaar zijn familienaam. Zijn dochter Maeijken trouwde met de Gorkumse herbergier, bouwman, paarden- en veekoopman, en zelfs schepen, stadhouder en schout, Jop Adriaensz. van Oort. En zo gaat het verhaal altijd verder, totdat je van generatie op generatie bij mij uitkomt. Allemaal vanwege een verbroken gelofte…

Maar het mooiste – of ergste? – komt nog. Mijn verste rechtstreekse voorvader die Ouweneel heette, was Neel (Cornelis) Lourenszoon (geboren ca. 1535), bijgenaamd ‘Ouwe Neel’, om hem te onderscheiden van zijn jongere broer, Neel Lourenszoon, bijgenaamd ‘Jonge Neel’ (ze heetten allebei ‘Neel’ omdat allebei de opa’s Neel/Cornelis heetten en ‘natuurlijk’ allebei vernoemd moesten worden). Hun grootvader van vaderszijde, geboren ca. 1475, heette dus ook Cornelis, en wel vermoedelijk Cornelis Maertsz., een boer en turfsteker, wonend aan de Rotte in Zevenhuizen. En nu komt het: in 1545 wordt hij omschreven als ‘Neel Maertsz alias Monick’. Het zal toch niet waar zijn!? De oudste mannelijke voorvader van de Ouwenelen was óók al een weggelopen monnik, die vervolgens getrouwd is? En dat lang vóór de tijd van de Reformatie!? Ik ben het product van verbroken geloften!?

Ouwe Neel de Monnik staat in de registers opgeschreven vanwege een boete. Hij heeft namelijk ‘tot 4 reijssen de wech te nae gesclachturft’. Dat wil zeggen: tot vier keer toe heeft hij te dicht bij de weg turf afgegraven en daarmee de weg in gevaar gebracht. Dank je, Ouwe Neel de Monnik! Als je dit kwaad niet had verricht, zouden we wellicht nooit van je bestaan hebben geweten. En dan was ook déze verbroken gelofte in onze familiegeschiedenis verborgen gebleven…

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals
Vakanties
Hier adverteren?

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher Spotify
Krijg volledige toegang tot CIP.nl. Start je gratis maand!