Willem Ouweneel

Dagelijks leven

21 juni 2019 door Willem J. Ouweneel

Hoe een dominee voorkwam dat een 'goddeloze' kermis doorging

Afgelopen pinksterdagen moest ik aan een mooi verhaal denken, dat ik de lezers niet wil onthouden.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Willem J. Ouweneel.

Word ook lid

Mijn oma Ouweneel had maar één zuster, tante Nelly, die naar Amerika is vertrokken en daar getrouwd is met een degelijke gereformeerde broeder: Arie van Wingerden uit Kralingen. Ik heb lang geprobeerd hun nageslacht op te sporen, maar dat lukte niet; via Facebook hebben ze mij opgespoord! En in april jl. kwamen zowaar vier kleinkinderen van tante Nelly, vier Van Wingerdens, plus twee achterkleinkinderen, bij mij op bezoek! Door en door Amerikaans, maar toch verlangend iets te begrijpen van hun Hollandse wortels. Bij die gelegenheid hebben ze ook de zondagochtenddienst in de kerk van Groot-Ammers meegemaakt, waar onze oma’s zijn opgegroeid (de vriendelijke koster heeft hen rondgeleid). Natuurlijk vertelde ik mijn achterneef/nichten ook het verhaal van de Groot-Ammerse kermis.

Een kermis is natuurlijk een goddeloos gebeuren. Daarom is het een schande dat er in het vrome Groot-Ammers tot 1892 kermis werd gehouden, nota bene vlak vóór de kerk. Van 1835 tot 1891 was Jan Philipp Ott predikant van Groot-Ammers geweest, dus maar liefst 56 jaar. Ds. Ott had heel veel geld, heel veel boeken en heel veel status – hij was lid van het Provinciaal Kerkbestuur Zuid-Holland en later synodelid – maar heel weinig kerkgangers; hij was erin geslaagd met zijn ‘ethische’ verhalen bijna alle vromen de kerk uit te preken. Dat veranderde met de komst van de rechtzinnige ds. C. Bouthoorn (1848-1935), die in korte tijd de vrome ‘thuislezers’ weer naar de kerk wist te lokken. De kerk raakte zelfs overvol; twee keer moest de plaatsruimte uitgebreid worden. De afgetreden ds. Ott, die naast de kerk woonde (en daarmee Bouthoorns buurman was), zal dat wel verwonderd hebben gadegeslagen…

De kermis was maar niet een simpel volksvermaak met koekbakkers, kunstenmakers en kiezentrekkers. Het waren festijnen waar veel gezopen, veel gelald en veel gedobbeld werd.

Nu had onze gemeenschappelijke Groot-Ammerse overgrootmoeder een tante, Grietje van Vuuren-den Boer (geb. 1838), die op zaterdag 17 september 1892 aan de cholera stierf, pas 54 jaar oud. Het dorp was doodsbenauwd, want de cholera is een zeer besmettelijke ziekte, die, naar men vreesde, wel eens vele slachtoffers zou kunnen maken. Haar overlijden vond drie dagen vóór de kermis plaats die, zoals elk jaar, op het plein ten zuiden van de kerk op Groot-Ammers zou worden gehouden. Ds. Ott had daar blijkbaar niet veel moeite mee gehad, maar ds. Bouthoorn zag het als een van zijn taken dit wereldse vermaak afgeschaft te krijgen.

Ik moet het even voor ds. Bouthoorn opnemen. De kermis was maar niet een simpel volksvermaak met koekbakkers, kunstenmakers en kiezentrekkers. Het waren festijnen waar veel gezopen, veel gelald en veel gedobbeld werd, waar menigeen zijn laatste duit verspeelde en veel beschonken lieden hun messen trokken om elkaar een oor, een neus of zelfs de hals af te snijden. De aanleidingen tot zulke vechtpartijen waren voor benevelde breinen gemakkelijk te vinden. Een Streefkerkse jongen hoefde zich maar met een Groot-Ammerse deerne te verschijnen, of het mes kwam al tevoorschijn. Nee, alle begrip voor de wakkere ds. Bouthoorn, die aan deze wantoestanden een einde wilde maken.

Zijn kerkenraad diende een verzoek in bij de gemeenteraad om de kermis af te schaffen, maar dit werd afgewezen. Toch was de dominee er vast van overtuigd dat de kermis dat jaar niet zou doorgaan, zoals hij aan verschillenden liet weten. De man had profetische gaven! En wat gebeurde er? Grietje van Vuuren kreeg, zoals gezegd, de gevreesde cholera. Het hele dorp was diep verslagen. Maar ziedaar, ds. Bouthoorn verkondigde onmiddellijk dat, als de gemeenteraad de kermis zou afgelasten, het bij dit ene ziektegeval zou blijven. De gemeenteraad kwam in spoed bijeen, en nog vóór Grietje gestorven was, op vrijdag de 16de, besloot de raad dat de kermis dat jaar niet zou doorgaan.

De kerkgangers waren erg verwonderd over deze profetie, want geen macht ter wereld leek de boottocht in de weg te staan.

Op maandag de 19e werd Grietje begraven onder zeer grote belangstelling. In gedachten zie ik onze gemeenschappelijke overgrootouders bij het geopende graf staan. Ds. Bouthoorn preekte met grote ernst over eeuwig wel en eeuwig wee, zodat de mensen diep onder de indruk het graf verlieten. Op donderdagavond de 22e hield hij een bidstond ‘voor het vaderland in ’t algemeen en onze gemeente in ’t bijzonder’ (aldus de Schoonhovensche Courant van die dagen). Van heinde en ver kwamen de mensen erop af; het kerkgebouw bleek veel te klein. En wat de cholera betreft: het is inderdaad bij dat ene sterfgeval gebleven. De dominee had het goed gezien.

Een jaar later werd de Ammerse kermis definitief afgeschaft. Lieden die dat niet konden verkroppen, organiseerden uit nijd op de Tweede (niet eens de eerste!) Pinksterdag een boottocht op de Lek. Nou ja, zó werelds was dat toch niet? Wel volgens ds. Bouthoorn (al was het alleen al omdat de uitgaanders daardoor de kerkdienst zouden missen). Op pinksterzondag preekte hij: ‘Ze willen gaan varen, maar zullen niet varen.’ De kerkgangers waren erg verwonderd over deze profetie, want geen macht ter wereld leek de boottocht in de weg te staan. En toch gebeurde het zoals de dominee gezegd had: de volgende dag stak er een noordwesterstorm op van zo’n omvang dat de man van wie de boot gehuurd was, de huurders verzekerde dat de boot niet kon uitvaren. Dat heeft op het dorp diepe indruk gemaakt. Mijn oma was nog geen drie, en tante Nelly moest nog geboren worden. Was ds. Bouthoorn nu maar langer gebleven, dan had hij ook verder een gunstige invloed op de familie kunnen uitoefenen; maar in 1897 nam hij een beroep naar Ede aan.

De oudere broer van oma en tante Nelly, ome Huibert, was in 1897 al 12; misschien heeft hij de zegenrijke invloed van de predikant ondergaan. In ieder geval is hij later een van de oprichters van de Gereformeerde Gemeente op Groot-Ammers geworden, waarvan hijzelf een van de ouderlingen was. Maar dat heb ik al eens eerder verteld.

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Reacties

Geweldig verhaal... Smullen geblazen! Graag meer van zulks!
REAGEER
w
Prachtig verhaal!
REAGEER
M
Geweldig verhaal! Mooi als deze verhalen in de familie bewaard blijven!
REAGEER

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher Spotify
Jeffrey vond Ds. De Heer een ketter...