Wouter van der Toorn

God

06 mei 2019 door Wouter van der Toorn

Kapotgeschoten door bijbelteksten

In een periode dat ik zocht naar wat echt was, oprecht en waar, mijn geloof aan alle kanten kritisch bekeek, woog en te licht bevond, ik het grootste deel van mijn religieuze overtuigingen aan de kant zette, daar gebeurde altijd weer hetzelfde. Bij ieder stukje dat ik deelde, iedere bocht die ik maakte, iedere nieuwe vraag die ik wilde stellen, waren er wel altijd mensen die hun Bijbelteksten-geschut erbij haalden. Op iedere gedachte, iedere vraag, iedere stelling werd wel een citaat uit de heilige Schrift geplukt. Dat betoogt Wouter van der Toorn.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

Pesthekel aan de Bijbel
Er is een periode in mijn leven geweest dat ik een enorme pesthekel kreeg aan de Bijbel. En dat had hiermee te maken:

'Je moet vergeven', zei de dader van misbruik, 'want dat zegt de Bijbel'.
'Je mag niet twijfelen', zei de online-evangelist die mijn artikelen zag als broodroof.
'Zet je verstand toch uit en geloof gewoon', was het advies van een fijne christen die het niet kon voorstellen dat geloof minder vaste lijnen kende als hij altijd had gezien.
'Vertrouw maar op God, dan komt het goed', zo zei een wonderdominee, maar verweet ongeloof toen alles niet ging zoals gehoopt

Lees de profeet Jeremia, worstel met een verschrikkelijk boek, en kijk of je dan nog steeds zo fris en fruitig bent en deze bijbeltekst op de screensaver van de smartphone wil hebben.

Omdat de Bijbel het zegt
Het zit zo, omdat het in de Bijbel staat. Dat is althans de gedachte van generaties die, net zoals ik, zijn opgegroeid met een letterlijke Bijbelinterpretatie en het idee dat de Bijbel onfeilbaar is en zonder fouten. Dus als de Bijbel zegt dat de man het hoofd is van zijn vrouw, dan kan je nog zulke moderne gedachten erover hebben, maar je zal je ernaar moeten voegen. Het gaat voorbij aan iedere interpretatie, iedere worsteling met oude geschriften waar vele generaties overheen zijn gegaan, die geschreven zijn in andere culturen en andere talen.

Daarbij, de Bijbel spreekt zichzelf ook nogal eens tegen. En dat is prima, hoor. Want het boek is niet onfeilbaar. Er bestaat niet een stapel papier dat zich ‘het onfeilbare woord van God’ laat noemen. Er zijn vele boeken die proberen ieder verschil in opvatting in de verschillende boeken van de Bijbel weg te strijken. Maar het gaat voorbij het bijvoorbeeld construeren en ordenen van verhalen, van geslachtslijnen, van gebeurtenissen, van chronologie.

De Bijbel is geen logboek van onze lieve Heer.

De Bijbel als magisch spreukenboek
Nu is er ook een andere stroming die een bijzondere manier heeft van omgaan met de Bijbel. Ze gaan uit van een soort bovennatuurlijke ingevingen die in ieder citaat uit de Bijbel kan zitten. Een bijbeltekst op het juiste moment is een bewijs dat het van God komt. Ze laten hun gedachten en besluiten leiden door de min-of-meer random bijbelteksten.

Tekst van de dag
Ken je het fenomeen 'de Bijbeltekst van de dag'? Iedere Bijbelapp, of bijbels dagboekje of dagelijks bemoedigingsmailtje kent het wel. Met die bijbeltekst als gedachte kan jij je dag in. En onbewust worden er bovennatuurlijke krachten aan deze woorden toegedicht. De tekst van de dag wordt gezien als een meer of minder criptische aanwijzing om de dag in de gaan.

Het haalt ieder benul weg van waar een tekst vandaan komt. Het meest pijnlijke voorbeeld is misschien wel een van de meest populaire bijbelteksten ter wereld: 'Mijn plan met jullie staat vast – spreekt de HEER. Ik heb jullie geluk voor ogen, niet jullie ongeluk: ik zal je een hoopvolle toekomst geven.' (Jeremia 29:11).

De Bijbel zonder de eeuwen traditie proberen te interpreteren, zonder alle voorbeelden van wie we nu heiligen noemen, dat is als vloeken in de kerk.

Deze.
Bijbeltekst.
Gaat.
Niet.
Over.
Jou.

Laat staan dat het een soort gedwee idee is van een leven dat tevoren allemaal is uitgestippeld, waar jij geen invloed op hebt. Inshallah, als God het wil, dat is daarbij de houding. Het plan staat al vast. Dus wat heb jij ervan te vinden.

Stop ermee.

Lees de profeet Jeremia, worstel met een verschrikkelijk boek, en kijk of je dan nog steeds zo fris en fruitig bent en deze bijbeltekst op de screensaver van de smartphone wil hebben.

Niet uit de hemel komen vallen
Kijk, de Bijbel is niet uit de hemel komen vallen, niet zoals het boek van Mormon dat één-op-één door de engel Moroni werd overhandigd aan Joseph Smith, de grondlegger van de Mormonen. Het is ook niet een boek zoals de Koran dat door de engel Djibriel aan Mohammed is geopenbaard in een droom.

De eerste eeuwen van de christelijke kerk bestond de Bijbel niet eens, alleen de Joodse geschriften en allerlei losse brieven en geschriften. Pas in het jaar 367 is de Bijbel in zijn huidige vorm vastgesteld. Nee, dat was niet zo spannend en vol samenzwering zoals Dan Brown in zijn ‘Da Vinci Code’ wil laten geloven, maar het was meer een vaststelling dat dit de boeken waren die gezag hadden in de kerk.

De Bijbel is NIET het Woord van God. De Bijbel is wel een heilig boek, omdat het het meest bijzondere geschrift is dat de kerk kent.

De Bijbel is in die zin geboren in de schoot van de kerk en kan dus niet los worden gezien van de oude traditie en de worstelingen in de oude kerk rondom gezag en inspiratie. De Bijbel zonder de eeuwen traditie proberen te interpreteren, zonder alle voorbeelden van wie we nu heiligen noemen, dat is als vloeken in de kerk.

Niet Gods gedachten
Dat vind ik een van de grootste argumenten tegen het reformatorische ‘Sola Scriptura‘ die beweert dat je genoeg hebt aan de Bijbel. Dat kan niet. Niet zonder de worsteling. Niet zonder anderen die je helpen te begrijpen wat het nu eigenlijk allemaal betekent. Niet zonder de voorbeelden van gelovigen die de boodschap van de apostelen en profeten hebben geprobeerd concreet te maken.

Daarbij is de Bijbel niet een opsomming van Gods gedachten en letterlijke boodschap aan de mensheid van alle eeuwen. Het zijn de overtuigingen van mensen die in alle oprechtheid God hebben gezocht, begrepen, gevolgd en naar hun overtuiging alles hebben doorgegeven. Hun worsteling zal mijn worsteling moeten worden. Een worsteling met dezelfde overtuigingen, dezelfde God. Daar waar sommigen God voor zich zagen als de allerhoogste, daar zagen anderen hem als de enige God. Toch bijzonder, want wat is het nu eigenlijk? Is de Bijbel serieus onfeilbaar? Waarom is hij dan het ene moment onderdeel van een meergodendom (wat vooral het eerste deel van het Oude Testament lijkt te zijn), daar wordt hij steeds meer de Allerhoogste, de Enige, de Eeuwige.

Het Woord van God is iemand. Niet een pak papier. Het heeft geen kaftje. Het is geen wetenschap.

De Bijbel is niet het Woord van God
Kijk, de Bijbel is NIET het Woord van God. Zeg dat nu ook niet meer. Als je dan de Bijbel al bijzondere krachten en invloed toekent, prima, maar noem het dan zoals het is. Dat de Bijbel je inspireert en helpt om dingen in een ander licht te zien. Maar de Bijbel is NIET het Woord van God. De Bijbel is wel een heilig boek, omdat het het meest bijzondere geschrift is dat de kerk kent.

Echter, wil je de Bijbel dan letterlijk volgen, dan moet je de definities van de Bijbel ook maar gaan hanteren. Er is maar één Woord van God. ‘In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God… Het Woord was in de wereld, de wereld is door hem ontstaan en toch kende de wereld hem niet.‘ (Johannes 1:1, 10). Het Woord van God is iemand. Niet een pak papier. Het heeft geen kaftje. Het is geen wetenschap. Ook geen citaat als antwoord op alle verwarring.

Beetje respect
Wat mij betreft mag je een beetje meer respect hebben voor het belangrijkste boek van de christenen. Respect voor de Bijbel door het gevecht ermee aan te gaan, de worsteling, de vragen te laten staan, de oude woorden naar nu proberen te brengen. Er zijn veel onduidelijkheden in de oude geschriften en dat is geen probleem. Er zijn namelijk ook best veel duidelijkheden in de oude geschriften waar je nu direct mee aan de slag kan gaan. Denk alleen al eens aan de belangrijkste wet: 'God liefhebben boven alles, je naaste als jezelf' (Matteüs 22:36-40). Als je niet weet hoe je God moet liefhebben omdat je niet weet wie of wat God is, begin dan met je naaste. Je zult vanzelf merken dat je God lief hebt boven alles.

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand
Check hier de weblog van Wouter van der Toorn

Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher Spotify