Willem Ouweneel

God

01 februari 2019 door Willem J. Ouweneel

Het heidendom zit ons nog diep onder de huid!

Dit is een raar stukje. Het gaat over Maria, over heidense godinnen, over licht en vruchtbaarheid, over Christus en over boze geesten, over heksen en heiligen.

Om te beginnen: misschien zegt het je niets, maar morgen is het Maria-Lichtmis. Dat is de feestdag waarop sommige christenen terugdenken aan het aan God opdragen van het kind Jezus in de tempel (Luk. 2:22-24). De tweede februari is immers de veertigste dag na 25 december (vgl. Lev. 12:1-6). Waarom heet deze dag trouwens lichtmis? Dat woord ‘licht’ herinnert nog aan de heidense oorsprong van deze feestdag. Het gaat om het Keltische Imbolc-lichtfeest, dat is onder andere het feest van de lengende dagen, bijna halverwege de winterzonnewende (ca. 21 dec.) en de lente-evening (ca. 21 maart). Het licht begint weer echt de overhand te krijgen!

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Willem J. Ouweneel.

Word ook lid

Vandaag de dag behoren met name de Ieren tot de nazaten van de Kelten (het Iers is een Keltische taal). Sinds Sint Patrick († 461), de apostel van de Ieren, hebben zij de oude Keltische feestdagen niet afgeschaft, maar keurig gekerstend (zoals het overal gebeurde waar het christendom voet aan de grond kreeg). Zo kenden de oude Kelten Brigit (of Brighid), de godin van de vruchtbaarheid en de geneeskunde; ze werd vereerd met het net genoemde Imbolc-feest. Wat deden nu de gekerstende Ieren? Zij droegen de eigenschappen van Brigit over op Sint-Brigida van Kildare, die na Sint Patrick de belangrijkste heilige van de oude Ierse Kerk was. Zij zou geleefd hebben van 453 tot 523. De vele verhalen die over haar geschreven zijn, lijken frappant veel op de verhalen die de oude Kelten over de godin Brigit vertelden! In Ierland werd Maria-Lichtmis het hoogtepunt van het feest rond Sint-Brigida, dat al op 31 januari begon.

Maria-Lichtmis is de feestdag waarop sommige christenen terugdenken aan het aan God opdragen van het kind Jezus in de tempel.

Niet alleen de Ieren kennen Brigida trouwens: Ommen kent een Sint-Brigittakerk, en Geldrop en Noorbeek kennen een Sint-Brigidakerk, om maar iets te noemen.
Imbolc was een van de vier grote festivals op de Keltische kalender, die allemaal te maken lijken te hebben met vruchtbaarheid; ze zijn precies verdeeld over het jaar. Je zult zien dat je al minstens drie van deze vier feesten kent:

(a) Eerst noem ik Samhain, beginnend op de vooravond van 1 november, en tevens het begin van het nieuwe jaar op de Keltische kalender; daarom staat dit feest voorop. Ook dit feest, ongeveer tussen de herfst-evening (ca. 21 sept.) en het winterpunt (21 dec.), is keurig gekerstend: we kennen het onder de naam Halloween. Vandaag de dag is dat natuurlijk weer een door en door heidens feest – met heksen en spoken – maar de naam herinnert nog aan de genoemde kerstening: het woord Halloween komt van All Hallow’s Eve, de avond van alle heiligen. Vandaar dat de Rooms-Katholieke Kerk 1 november nog altijd viert als Allerheiligen, de dag waarop al degenen die door de kerk als heiligen vereerd worden, herdacht worden.

(b) Drie maanden later volgt Imbolc, beginnend op de vooravond van 1 februari, gewijd aan de godin Brigit, en in de Rooms-Katholieke Kerk aan Sint-Brigida, en de tweede februari speciaal aan Maria en haar kind. Het is tevens het begin van het landbouwseizoen: van zaaiing en oogst.

Fascinerend, al die oude tradities, waarin het oude heidendom nog springlevend is, maar keurig verpakt in christelijke gewaden.

(c) Drie maanden later volgt Beltain, beginnend op de vooravond van 1 mei, gewijd aan Bel, de god van leven en dood. In de westerse traditie kennen we deze nacht beter als de Walpurgisnacht, die vooral door Goethe’s Faust II vermaard is geworden. Het is de nacht waarin de heksen bij elkaar komen (vooral op de Brocken, de hoogste berg in de Harz) en de boze geesten vrijelijk hun gang kunnen gaan. De maand mei begon met vreugdevuren; ook de meiboom stamt uit de heidense oudheid. En dat het een vruchtbaarheidsfeest is, blijkt ook uit het feit dat het tot in de negentiende eeuw de populairste maand was om in te trouwen! Maar let op de naam Walpurgis: ook de nacht van 30 april op 1 mei is keurig gekerstend. Ze is genoemd naar de heilige Walburga (710-779), naar wie vele kerken genoemd zijn (o.a. Antwerpen, Brugge, Maastricht, Oudenaarde en Zutphen). Net als bij Halloween gaat het hier om een merkwaardige vermenging van oud-heidense demonie en christelijke elementen.

(d) Drie maanden later volgt Lugnasa of Lughnasadh, beginnend op de vooravond van 1 augustus en speciaal gewijd aan de oogst; Lugh was de licht- of zonnegod uit de Keltische mythologie. Dit is bij ons de minst bekende van de vier oud-heidense feesten – maar ik heb het zelf heel intensief meegemaakt tijdens mijn ‘pelgrimage’ naar Santiago de Compostela in 2005. Op 31 juli was ik aangekomen in een bergdorpje in Galicië, waar ik logeerde bij allervriendelijkste nonnetjes. Het woord ‘Galicië’ is verwant met Kelt; inderdaad is het vanouds een Keltische landstreek, waar nog vele Keltische gewoonten in ere worden gehouden. Zo kent men er een eigen soort doedelzak, de gaita, en… men viert er het Keltische Lugnasa! Ik zal die heerlijke avond nooit vergeten, waarop de zon zo prachtig boven de bergen onderging, er alleen maar blijde mensen bij elkaar waren, de doedelzak onvermoeibaar speelde en vele gasten deelnamen aan de volksdansen. De nonnetjes hadden vooraf een bidstond georganiseerd (ja, echt!), waarop ik vrome katholieken op ontroerende wijze hun (vrije) gebeden hoorde uitspreken. En dan daarna zo’n heidens feest!? Nee hoor, ook hier keken de nonnetjes vrolijk toe; ook dit feest was immers intussen allang gekerstend! Het is het christelijke feest van de akkerwijding geworden.

Fascinerend, al die oude tradities, waarin het oude heidendom nog springlevend is, maar keurig verpakt in christelijke gewaden (net als bij Sinterklaas en Kerstfeest). En daar waar zo’n christelijk gewaad weer wordt afgeworpen, komt de heidense kern weer triomfantelijk tevoorschijn, zoals tijdens de Walpurgisnacht en tijdens Halloween…

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Reacties

W
Kom je los van God dan komt er iets anders voor terug. Dat is zo menselijk als wat. Zoals er vele afgoden zijn. Wie Jezus volgt, leeft niet meer om wereldse feesten te vieren. Hij zal steeds meer afstand nemen van buitensporigheden en er geheel van los geraken. Inclusief verjaardag- en huwelijk-/jubilea feesten. Gericht zijn op het eeuwige feest, bij de terugkeer van Jezus.
REAGEER
M
Een waar beleefd geloof in Christus doet ons boven de cultuur waarin we leven staan. Het syncretisme waar Willem voorbeelden van geeft in onze eigen westerse culturele geschiedenis is een bewijs dat inderdaad het 'heidendom' er diep inzat. Een soortgelijk iets zie je bijvoorbeeld in Africa waar in de jaren van de missionarissen het christendom als een sausje over de lokale cultuur en geloven werd gegoten en aangenomen maar als men echt ziek werd rende men weer naar de medicijnen man. Het duurt een tijd voordat Christus echt in je bloed zit!
J
''Het duurt een tijd voordat Christus echt in je bloed zit!"

Gaat het vanzelf dan, na verloop van tijd?
Toon meer antwoorden (3)
Toon meer reacties (7)

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher Spotify