Willem Ouweneel

God

16 november 2018 door Jeffrey Schipper

Wat moeten evangelische christenen met de Dordtse Synode?

In deze honderdste (!) CIP-column van mijn hand hebben we het over de vierhonderdjarige herdenking van de Synode van Dordrecht. Dit was een nationale vergadering van de Nederduits Gereformeerde Kerk (na 1816 de Nederlands Hervormde Kerk geheten), plus vertegenwoordigers van diverse buitenlandse gereformeerde kerken. De voertalen waren Frans en Latijn. Het is ongetwijfeld de belangrijkste internationale bijeenkomst geweest die het calvinisme ooit gekend heeft. Opvallend genoeg was het niet de kerk zelf die de Synode belegde, maar de landelijke overheid: de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Willem J. Ouweneel.

Word ook lid

De Synode begon op 13 november 1618 met een openingsdienst in de Grote Kerk van Dordrecht; de laatste bijeenkomst was op 9 mei 1619. Verreweg de meeste bijeenkomsten werden gehouden in een bovenzaal van de Kloveniersdoelen, een gebouwencomplex op de hoek van de Stek en de Doelstraat, waar plaatselijke schutters op doelen schoten met een klover (een musketgeweer). Helaas bestaat het complex sinds 1857 niet meer (schande over de liberale regenten van toen!); slechts een bord aan een nieuwe muur herinnert aan de plek. De dichter C. W. van Rije protesteerde al: ‘Groet voor het laatst dit puin, dat m’ aan uw oog vertoont! Eerlang zal het geslacht aan later Naneef toonen: “Eertijds heeft Godes Kerk, haar zetel hier gewoond!” Nou ja, de zetel van Gods Kerk stond toen in Dordrecht!? Rome aan de Kil?

Is de bekering honderd procent het werk van God in een mens, of heeft de mens daarin zelf ook een verantwoordelijkheid? De remonstranten zeiden dit laatste, de contraremonstranten zeiden het eerste.

Hoe dan ook, afgelopen zaterdag hebben wij ter nagedachtenis aan de Dordtse Synode een plechtige bijeenkomst mogen meemaken in de Dordtse Augustijnenkerk, in aanwezigheid van koning Willem-Alexander. De Augustijnenkerk was vóór de Reformatie de kerk van het Augustijnenklooster. Het gebouw heeft nog een rol gespeeld tijdens de Synode, want het was hier dat de voorzitter van de Synode, de streng calvinistische Fries Johannes Bogerman, aan het kerkvolk de ‘Dordtse Leerregels’ voorlas. Die ‘Leerregels’ waren opgesteld door de Synode en vormden een weerlegging van de ‘Vijf artikelen van de remonstranten’; ze heten daarom ook wel de ‘Vijf artikelen tegen de remonstranten’. Mijns inziens kun je het geschil (dat was begonnen met de Leidse hoogleraren Franciscus Gomarus en Jacob Arminius) heel kort samenvatten. Het gaat om een heel diepzinnig theologisch probleem: de verhouding tussen Gods soevereine genade en de menselijke verantwoordelijkheid. Is de bekering honderd procent het werk van God in een mens, of heeft de mens daarin zelf ook een verantwoordelijkheid (hij moet zich bekeren)? Gaat het alleen om de wil van God, of heeft de mens ook nog iets te willen? De remonstranten (of Arminianen) zeiden dit laatste, de contraremonstranten (of Gomaristen) zeiden het eerste.

De overheid had de Synode belegd om een einde te maken aan het geschil tussen de remonstranten (remonstrantie betekent zoveel als protest) en de contraremonstranten. Ze maakte zich zorgen over het geschil omdat deze een politieke lading had gekregen: de stadhouder, prins Maurits, had openlijk partij gekozen voor de contraremonstranten, terwijl de raadpensionaris (‘minister-president’) Johan van Oldenbarnevelt vooral een overtuigd aanhanger van de religieuze tolerantie was: verdraag elkaar! Maar Maurits wilde een calvinistische eenheidskerk, vooral uit politieke overwegingen. Het werd een openlijk conflict tussen die twee, waarbij Maurits door een staatsgreep de macht aan zich trok. Uiteindelijk beschuldigde hij Johan van Oldenbarnevelt zelfs van hoogverraad en liet hem onthoofden. Een gerechtelijke moord!

Evangelische christenen die totaal niet met de Leeregels vertrouwd zijn, zullen wel drie keer moeten slikken als ze eraan beginnen. Maar als ze doorzetten, kunnen ze er prachtige dingen uit halen.

Deze politieke schande hangt een beetje als een donkere wolk boven de nagedachtenis aan de Dordtse Synode. Een tweede donkere wolk is het feit dat de remonstranten tijdens de Synode nooit echt de kans hebben gekregen zich te verdedigen, hoewel zij daar steeds weer om vroegen. Ten slotte werden zij er door voorzitter Bogerman eenvoudig uit gestuurd (Ite! Ite! Dimittimini! ‘Eruit! Eruit! Jullie worden weggestuurd!’). Toch zijn de Dordtse Leerregels gematigder dan men, gezien de hitte van het debat, zou hebben kunnen verwachten – zeker gematigder dan de felle Gomarus. Evangelische christenen die totaal niet met de Leeregels vertrouwd zijn, zullen wel drie keer moeten slikken als ze eraan beginnen. Maar als ze doorzetten, kunnen ze er prachtige dingen uit halen. Het meest storende element in de Leerregels is de gedachte dat de ongelovigen van eeuwigheid al door God verworpen zouden zijn. Deze gedachte is in de Bijbel nergens te vinden en wordt gelukkig ook door leidende gereformeerde theologen van vandaag verworpen.

Het laat zien hoe gemakkelijk je in een dergelijke discussie in theologisch drijfzand kunt belanden. Natuurlijk had Gomarus gelijk: de behoudenis van de mens is honderd procent een zaak van Gods soevereine genade. En natuurlijk had ook Arminius gelijk: de behoudenis is ook honderd procent een zaak van menselijke verantwoordelijkheid. Die twee zaken krijg je nooit onder één noemer, en dat moet je ook niet willen proberen. Eigenlijk doen de Leerregels het heel mooi: als je behouden wordt, heb je dat helemaal aan Gods genade te danken; als je verloren gaat, is dat helemaal je eigen schuld! Logisch gezien ‘rammelt’ dat natuurlijk, maar daar trokken de Dordtse vaderen zich niets van aan, en dat moeten wij ook niet doen. Laat het mysterie staan, probeer er theologisch zo dicht mogelijk bij te komen, en trek er verder je handen van af.

Een goede bijbelvertaling is daarbij al heel nuttig. Een van de positieve uitkomsten van de Synode was de opdracht van de Staten-Generaal tot een nieuwe, nauwkeurige bijbelvertaling uit de grondtalen. Die kwam er: de Staten(!)vertaling (1637).

Nog even dit: afgelopen zaterdag waren er niet alleen calvinisten in de Augustijnenkerk, maar ook remonstranten, en trouwens ook rooms-katholieken en vertegenwoordigers van alle denkbare andere kerkelijke richtingen. Daarmee werd het ook een getuigenis van bijbelse eenheid in Christus – niet op kerkelijk vlak, maar dan toch wel op persoonlijk vlak. En voor de rest zijn we hopelijk wat bescheidener geworden als het gaat om de grote mysteries van het geloof. Scheur er nooit de kerk over!

Bekijk ook deze recente lezing van Willem Ouweneel:

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Reacties

W
Heel mooi verwoord, Willem

Van harte mee eens! Laat het mysterie staan. De Bijbel leert inderdaad beide kanten en het is niet aan ons deze twee in een menselijke redenering in overeenstemming met elkaar te brengen. We danken God voor Zijn onuitsprekelijke goedheid en genade en streven tegelijkertijd naar de heiliging.

REAGEER
B
Beste Willem, ik wil geen diepe theologische discussie aan gaan maar wat moet ik dan met de woorden uit de Dordtse leerregels hoofdstuk 1 artikel 6 waarin duidelijk staat te lezen dat God 'degenen die niet uitverkoren zijn in hun boosheid en en hardigheid laat naar Zijn eeuwig besluit van verkiezing en verwerping, in het Woord Gods geopenbaard'? Deze (onbijbelse) uitleg van de uitverkiezing heeft door de eeuwen heen over grote delen van de kerk een bedekking gelegd. Weinig reden lijkt mij om de Synode van Dordrecht te herdenken. Bert Bout.
REAGEER
M
Geef mij maar gewoon het Woord dat geschreven is door joden vervuld met de Heilige Geest. Kerkvader moeten met hun religieuze handen van de bijbel afblijven en niets erbij voegen of er afhalen. Jezus is daar heel duidelijk over in zijn Woord
REAGEER
Toon meer reacties (10)

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher