Willem Ouweneel

Dagelijks leven

14 september 2018 door Willem J. Ouweneel

Toen het leven nog romantisch was, zónder machines

De eerste keer dat ik mijn latere echtgenote Gerdien een beetje beter leerde kennen was tijdens de zilveren bruiloft van Berend Wagenvoort en Grada Slöetjes op de boerderij Timmermanshuus onder Vorden (april 1955). Berend, Grada, Gerdien en ik hoorden allemaal bij de Vergadering van Gelovigen in Warnsveld. Wat ik me nog goed herinner van die bruiloft waren niet alleen de oude boerderij en de prachtige oude rijtuigen, maar ook de kinderen in het gezin, met name de jongste zoon, die van onze leeftijd was: Ben Wagenvoort.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Willem J. Ouweneel.

Word ook lid

We zijn elkaar heel lang uit het oog verloren, maar ziedaar, we hebben weer contact! En intussen hebben Ben en ik ontdekt dat we een belangrijke liefhebberij gemeen hebben: de persoon en de geschriften van onderwijzer, maar ook volkskundige en streekhistoricus Hendrik Willem Heuvel (geb. Oolde bij Laren 1864, ovl. Borculo 1926). Gerdien is zelfs een verre achterachternicht van meester Heuvel! Maar ja, dat krijg je met mensen die in dezelfde streek gewoond hebben…

Sinds kort weet ik nu dat Ben Wagenvoort bestuurslid is van de Studiekring Hendrik Willem Heuvel én van de Larense Heuvel Werkgroep. Waarom zijn wij allebei – mét nog duizenden anderen – zo gek op Heuvel? Omdat wij geen schrijver kennen die mooier, diepzinniger en indrukwekkender geschreven heeft over de Gelderse Achterhoek – en misschien is er wel geen schrijver die mooier, diepzinniger en indrukwekkender geschreven heeft over enige streek in ons land. Een van de belangrijkste redenen dat Heuvel niet in heel Nederland bekend is, is misschien wel het feit dat zijn belangrijkste boek, Oud-Achterhoeksch boerenleven het gehele jaar rond (OAB), zo’n tuttige titel heeft én het feit dat er nog nooit een behoorlijk geannoteerde versie van dit geweldig belangrijke boek is uitgebracht. Ik zou het boek bijvoorbeeld Oolde, mijn Oolde! noemen (een prachtige zinsnede uit een ander boek van Heuvel). Of misschien In Edens hof, zoals het eerste hoofdstuk van OAB heet. Heuvel is geboren en getogen op de boerderij Blauwhand in de buurtschap Oolde bij Laren. Bovendien zit het boek zo barstensvol verwijzingen naar de Bijbel én naar allerlei christelijke literatuur van vroeger dat een wetenschappelijke editie zonder meer is vereist.

OAB, dat ik tig keer gelezen heb, beschrijft het leven op Heuvels ouderlijk huis van januari tot en met december, in de tijd dat hij een jaar of tien à dertien was (dus 1874-77). Je zou het bijna een familieroman kunnen noemen, zo fijnzinnig beschrijft hij het gezins- en boerderijleven waarin hij groot geworden is, in een romantische verwevenheid met de natuur. Het boek verscheen postuum in 1927, verzorgd door de streekhistoricus Hendrik Odink. In 2001 verscheen nog een elfde druk! In dit boek legt Heuvel in de vorm van een cyclus van een jaar zijn herinneringen aan het ouderlijk huis vast, mét alle jongensromantiek, en mét alle vroomheid (en onvroomheid) van het toenmalige Saksische godsdienstige dorpsleven. Het was nog net de tijd dat de mechanisatie nauwelijks of niet haar intrede had gedaan en dat een groot deel van de Achterhoek nog ‘woeste’ (onontgonnen) grond was.

Een mooi gebeuren: twee roemruchte Achterhoekers even bij elkaar: de dichtende dominee en de schrijvende schoolmeester, door een derde Achterhoeker fraai aan elkaar gekoppeld!

Al mijn dierbare herinneringen aan Heuvels boeken kwamen weer bij mij naar boven door de verschijning van het boek In het voetspoor van Heuvel, een uitgave van de Mr. H.J. Steenbergen-Stichting (2017), met bijdragen van vele deskundigen (o.a. Ben Wagenvoort): over heimwee als Leitmotiv bij Heuvel, over Gustav T. Fechner als Heuvels meest geestverwante filosoof, over Saksische boerderijen, over muziek en zang bij Heuvel, over diens Achterhoekse dialect, over diens belangstelling voor sterrenkunde en volkskunde, over Heuvels voorouders, en over Gelselaar en Borculo, waar Heuvel hoofdonderwijzer is geweest. Een prachtig monument is dit boek, negentig jaar na Heuvels overlijden. Ik denk dat ik Heuvels boeken weer ga lezen (voor de zoveelste keer). En iedereen die belangstelling heeft voor de oude Saksische boerenwereld, en voor de Nederlandse boerenwereld in het algemeen, zou hetzelfde moeten doen. Voor de meesten van ons geldt immers dat 95% van onze voorouders boeren waren!

Afgelopen zaterdag, op de Monumentendag, waren we in boerderijmuseum De Lebbenbrugge bij Borculo. Kort na Heuvels overlijden werd de Meester H.W. Heuvelstichting opgericht ter nagedachtenis van Heuvel. In 1931 kocht deze stichting samen met de Oudheidkundige Vereniging De Graafschap de boerderij de Lebbenbrugge met schuur en ongeveer 60 are grond. Met de aankoop van deze Saksische boerderij werden in één klap de doelstellingen van zowel de Graafschap als de Heuvelstichting verwezenlijkt. De bakermat van beide verenigingen vormde destijds het verlangen een boerderij te behouden die nog de sfeer uitademt van de periode die voorafging aan de 'industrialisering' van het boerenbedrijf (en dat niet overgeheveld naar het Openluchtmuseum in Arnhem, maar op zijn eigen historische plek). De Heuvelstichting ijvert ervoor de unieke boerderij en inventaris in een zo origineel mogelijke staat te houden. Met de opening van dit museum werd postuum een vurige wens van Heuvel vervuld. Volgens zijn dagboeken bracht hij menig ogenblik in De Lebbenbrugge door. In 1909 publiceerde hij Volksgeloof en Volksleven, waarin hij op basis van voornamelijk Duitse literatuur en eigen waarneming volkskundige onderwerpen breedvoerig beschrijft.

Jongstleden zaterdag hebben we een prachtige voordracht van Ben Wagenvoort gehoord. Hij herinnerde eraan hoe Heuvel in OAB uitvoerig schrijft over de dichter-dominee Willem Sluiter (1627-1673) in Eibergen, bijgenaamd de ‘Gelderse Cats’. Sluiter ken ik, want die heeft in Eibergen diverse voorouders van mijzelf gedoopt, getrouwd en begraven (Brouwers, Hiddink, Leemslat, Vorkink, Roessink). De overgrootvader van Heuvel bezat een gedichtenbundel van Sluiter; die bundel is onlangs herontdekt en door een schoonkleindochter van Heuvel officieel overhandigd aan De Lebbenbrugge. Bens voordracht werd opgeluisterd met enkele liederen van ds. Sluiter. Een mooi gebeuren: twee roemruchte Achterhoekers even bij elkaar: de dichtende dominee en de schrijvende schoolmeester, door een derde Achterhoeker fraai aan elkaar gekoppeld! Een mooie dag.

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher