Willem Ouweneel

Nieuws

31 augustus 2018 door Willem J. Ouweneel

Wilhelmina - op deze dag 120 jaar geleden koningin!

Inmiddels ben ik zo bejaard geworden dat ik al vier vorst(inn)en in Nederland heb meegemaakt: Wilhelmina (1898-1948), Juliana (1948-1980), Beatrix (1980-2013) en Willem-Alexander (2013-heden).

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Willem J. Ouweneel.

Word ook lid

Mijn opa, Willem Ouweneel, werd nog geboren onder koning Willem III. En vandaag is het precies honderdtwintig jaar geleden dat diens dochter Wilhelmina 18 jaar werd, en daarmee de facto koningin van Nederland (haar moeder Emma was, zolang Wilhelmina nog minderjarig was, van 1890 tot 1989 regentes geweest). Ik ben geboren aan de Prins Hendrikkade, vernoemd naar Wilhelmina’s halfbroer óf echtgenote, en Gerdien en ik hebben bijna vijfentwintig jaar aan de Emmalaan gewoond. Vandaar dat wij een Oranjegezinde familie zijn.

Mijn oudste politieke herinnering is ongetwijfeld de troonsafstand van Wilhelmina op zaterdag 4 september 1948 geweest (na vijftig jaar koninginneschap). Mijn vader was ervoor naar Amsterdam gegaan en had tussen de juichende mensenmassa’s gestaan, toen de koningin-moeder en de nieuwe koningin op het bordes van het Paleis op de Dam verschenen en het gebit van Wilhelmina afzakte toen ze ‘Leve de koningin!’ riep. En de maandag daarop waren mijn ouders de hele dag in Amsterdam geweest om de nieuwe koningin te bewonderen in de gouden koets. Mijn twee broertjes en ik waren er niet bij – we waren nog te klein – maar wij mochten het in de Cineac zien (alleen andere bejaarden weten vandaag nog wat de Cineac was…). En ik zie het vandaag nog vóór me. Het was mijn eerste bewuste ervaring van die grote wereld daarbuiten.

Veel later woonden mijn ouders met hun vijf zonen in Apeldoorn, waar sedert haar troonsafstand Wilhelmina op paleis ’t Loo woonde. Zijn eigenlijke groei en vermaardheid heeft het dorp (!) Apeldoorn te danken aan dat paleis, ooit gebouwd door Jacobus Roman (17e eeuw) in opdracht van stadhouder Willem III. In 1688 werd deze Willem koning van Engeland, waarna ’t Loo werd uitgebouwd tot een echt koninklijk paleis. En dat is het gebleven tot en met koningin Wilhelmina, die zo’n stempel op Apeldoorn heeft gezet. Menige broeder en zuster in de toen nog jonge Apeldoornse ‘Vergadering van Gelovigen’, waartoe ook wij behoorden, was in dienst van koning Willem III of later Wilhelmina. Een voorbeeld was Jan Hulleman (1835-1912) uit Beekbergen, jachtopziener bij Willem III, die in 1890 nog heeft meegeholpen diens doodkist te dragen.

Eén keer, toen ik als kind op een zondagmorgen uit de ‘Vergadering’ aan de Hoofdstraat kwam, zag ik prinses Wilhelmina uit de Lutherse Kerk komen (op de Canadalaan), waar ze vaak liever heenging dan naar de Grote Kerk.

Wilhelmina! Ze was ‘onze’ prinses; zo hebben de Apeldoorners het altijd gevoeld. Ter gelegenheid van haar vijfenzeventigste verjaardag (1955) bracht de Apeldoornse lagere-schooljeugd haar een aubade. Niemand van ons kinderen wist wat een ‘aubade’ was, maar het kwam erop neer dat wij ons massaal verzamelden vóór de hekken van het paleis ’t Loo, waar de prinses op het bordes zat – een klein vrouwtje, ingepakt in bergen bont – en wij haar enige liederen toezongen, gefascineerd door dat verre propje. Ik was toen 11 (en hopelijk over een poosje eveneens 75).

We maakten deel uit van een allang bestaande traditie. De Nederlandse schrijver Bert Alberts († 1995) heeft prachtig beschreven hoe de aubade er een jaar of dertig eerder had uitgezien; ik citeer alleen dit stukje: ‘... op Koninginnedag [31 aug.] gingen die hekken [van paleis ’t Loo] wijd open voor de kinderen, de leerlingen van Apeldoorns lagere scholen, van de meest openbare tot de meest bijzondere. Voor de kinderen en de onderwijzers, die zich in het centrum van Apeldoorn rond het Oranjepark verzamelden, in rijen gegroepeerd werden, met rukken in een geweldige stoet werden geduwd, om tenslotte tegen half elf, al tamelijk moe en dorstig aan de ongeveer twee kilometer lange tocht naar het Paleis te beginnen. De kinderen van christelijk-historische ouders droegen soms hele oranje pakken en jurken. De antirevolutionairen deden het wat minder uitbundig en de Vrijheidsbondse jeugd scheen het zichzelf versieren ietwat gênant te vinden. De toen nog zeer in de minderheid zijnde socialisten hielden hun spruiten thuis.

Maar de overgrote meerderheid trok op, vergezeld van en aangevoerd door hun onderwijzeressen en onderwijzers, van wie sommigen – ook al vanwege hun radicale politieke inzichten – het maken van deze tocht als een vervloekte plicht beschouwden...’
Je moet vandaag wel minstens tegen de tachtig lopen om nog bewust in herinnering te hebben dat 31 augustus tot 1948 onze Koninginnedag was. Geen voorjaarsdag, zoals 30 of 27 april, maar de fraaie afsluiting van de zomer. Toen Wilhelmina 79 was, publiceerde zij samen met Thijs Booy het boek Eenzaam maar niet alleen, een soort kruising tussen een autobiografie en memoires. Of misschien was het geen van beide, want haar privéleven en haar werk als vorstin komen er niet of nauwelijks in voor. Veeleer is het boek het getuigenis van haar persoonlijk geloof in Christus. Als puber moet ik het boek al gelezen hebben.

Een pittige dame. De Transvaalse president Paul Kruger noemde haar ooit de ‘enige man’ onder de vorsten van Europa. Diezelfde betiteling voor Wilhelmina is ook gebruikt door een Nederlandse verzetsstrijder in Londen (1940-45). Wie kent niet haar stemgeluid uit de oude opnamen van Radio Oranje, die vandaag nog steeds te beluisteren zijn via YouTube?

In vergelijking met de ‘moederlijke, huiselijke’ Juliana was Wilhelmina nog een vorstin van de oude stempel, die niet veel op had met de democratie en die in 1945 het liefst zou hebben afgeschaft. Maar gelukkig kon in 1945 niemand meer 1848 wegschrappen! Ergens na 1948 moet een van haar lijfwachten het als beginneling gewaagd hebben tegen haar te zeggen: ‘Goedemorgen, koninklijke hoogheid!’ Haar antwoord: ‘Ik kan mij niet herinneren het woord tot u gericht te hebben.’ - Ik hoop dat Willem-Alexander dat anders aanpakt…

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Reacties

J
Mooi stukje geschiedenis Willem. Bedankt!
REAGEER

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher