Willem Ouweneel

God

13 juli 2018 door Willem J. Ouweneel

Waarom de wereldkerk jammerlijk uiteen is gescheurd

Op 16 juli aanstaande, dus over drie dagen, is het op de kop af (!) 964 jaar geleden is dat er een grote ramp gebeurde in de wereldwijde christenheid. (964 is trouwens de naam van een prachtige Porsche!) Paus Leo IV gooide op 16 juli 1054 Michael Caerularius, de patriarch van Constantinopel, de kerk uit, en op diezelfde dag gooide deze patriarch paus Leo de kerk uit. De wereldkerk werd jammerlijk uiteengescheurd in twee delen, die tot op de dag van vandaag formeel gescheiden zijn.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Willem J. Ouweneel.

Word ook lid

De directe aanleiding tot het uiteengaan van de westerse en de oosterse kerk was de kwestie rond het filioque, dat wil zeggen de vraag of de Geest van eeuwigheid af alleen ‘uitgaat’ van de Vader (ex patro) of van de Vader én de Zoon (ex patro filioque). In Jip en Janneketaal: de ‘Geest’ betekent in de grondtalen letterlijk ‘adem’. De Geest wordt als het ware door God ‘uitgeademd’. Maar de vraag was nu: wordt de Geest alleen door de Vader ‘uitgeademd’, óf door de Vader én de Zoon? Het eerste was het standpunt van de oosterse, het tweede het standpunt van de westerse kerk.

Door puur machtsmisbruik besloot de westerse kerk daar op eigen houtje van te maken: ‘uit de Vader en de Zoon’.

Je zou zeggen: waar maakte men zich druk over; dit raakt ons totaal niet in ons alledaagse geloofsleven. Maar over deze kwestie viel wel de hele wereldkerk uit elkaar! Hoe kon dat gebeuren? Hoe kon de kerk breken over een kwestie die nota bene over de hoofden van de gewone christenen heen ging? De geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel (381 na Chr.) sprak alleen van een ‘uitgaan’ van de Geest ‘uit de Vader’. Door puur machtsmisbruik besloot de westerse kerk daar op eigen houtje van te maken: ‘uit de Vader en de Zoon’. In 1014 maakte de paus dit tot de officiële leer van de westerse kerk.

De gevolgen van deze puur politieke daad, die volstrekt onwettig was, zijn rampzalig geweest, aangezien de oosterse kerk deze inlas niet kon en wilde aanvaarden. Men probeerde toch een beetje tot elkaar te komen, dus de oosterse christenen waren nog wel bereid te aanvaarden dat de Geest ‘uitging’ van alleen de Vader, maar dat dit toch ook ‘door (middel van)’ de Zoon gebeurde. De westerse kerk vond dat niet ver genoeg gaan; zij wilde benadrukt zien dat de Vader en de Zoon ‘één beginsel’ zijn als het gaat om het ‘uitgeademd’ worden van de Geest. De oosterse kerk daarentegen beschuldigde de westerse ervan dat deze uitging van twéé beginselen, doordat volgens de westersen de Geest niet uitging van één, maar van twéé goddelijke personen.

Je denkt misschien dat deze discussie nergens over gaat, maar zowel westerse als oosterse theologen hingen maar liefst het hele oosterse respectievelijk westerse christelijke levensgevoel aan deze kwestie op.
Het protestantisme bleef in dit opzicht geheel aan de kant van de Rooms-Katholieke Kerk staan. Hoe zou dat gegaan zijn als de westerse en oosterse kerk bij elkaar waren gebleven? Dan had de Reformatie misschien ook wel in de oosterse christenheid kunnen doorwerken. Hoe anders zou de hele wereld, ook de niet-christelijke, er dan hebben uitgezien!

De kerk scheurde in feite over een niet-bijbelse kwestie!

In feite komt zowel de westerse als de oosterse aanklacht erop neer dat de andere partij beschuldigd wordt van een innerlijke gespletenheid, die wel degelijk ook gevolgen had voor de ‘gewone’ gelovigen. Zo beweerden de westerse theologen dat de oostersen de Heilige Geest ‘losmaakten’ van de Zoon, waardoor er een kloof ontstond tussen de leer én het geloofsleven van de oosterse kerk. Er zouden dan immers twee wegen tot de Vader zijn: één die via de Zoon leidt tot kennis (van de Vader), en één die via de Geest leidt tot genieting (= gemeenschap met de Vader).

Moet je nagaan, dat ‘uitgaan van de Geest’ komt in de Bijbel niet eens voor, behalve in Johannes 15:26, maar daar gaat het om het ‘uitgaan’ van de Geest in Handelingen 2: de Geest daalde neer uit de hemel op aarde. De kwestie of de Geest alleen door de Vader óf door de Vader én de Zoon uitgeademd wordt, zul je nergens in de Bijbel aantreffen. De kerk scheurde in feite over een niet-bijbelse kwestie!

Nu moet ik het wel even voor de theologen opnemen. Die worden er nu eenmaal voor betaald om geloofskwesties tot op de bodem uit te zoeken. Dat is prima – ik doe zelf ook niets liever. Maar vervolgens is het helaas maar al te vaak gebeurd dat theologen hun modellen tot absolute geloofswaarheden verhieven. Vervolgens legden zij hun theorieën dwingend aan het kerkvolk op – vaak met de toevoeging dat als je in die theorieën niet gelooft, je niet behouden kunt worden! Of op z’n minst ben je toch een ‘dwalende’ christen als je die theorieën niet gelooft.

Een tweede oorzaak van het Schisma was de pauskwestie. In de oude kerk had je vijf ‘patriarchen’ (kerkleiders): die van Alexandrië, Antiochië, Constantinopel, Jeruzalem en Rome. De westerse kerk beschouwde de patriarch van Rome (dus de paus) als de hoogste van de vijf patriarchen. De oosterse kerk beschouwde de vijf als gelijkwaardig, maar zag Constantinopel (tegenwoordig Istanboel) wel als het ‘nieuwe Rome’. De paus claimde gezag over de vier oosterse patriarchen, terwijl de patriarch van Constantinopel stelde dat hij als de geestelijk leider van het ‘nieuwe Rome’ het hoofd van de kerk was. Een ordinaire machtskwestie – die ook alweer totaal buiten de Bijbel omging. Wat een trieste boel!

Gelukkig gaat het de laatste jaren beter tussen de twee kerken. Paus Johannes Paulus II heeft daar veel voor gedaan, met als gevolg dat de oosterse patriarch persoonlijk de begrafenis van deze paus bijwoonde. Paus Franciscus gaat op de goede weg van verzoening verder. Zouden we ooit nog een echte eenwording van de twee kerken mogen beleven?

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Reacties

H
De wereldkerk is reeds begonnen bij de oecumenische stromingen. Onze HERE wil geen religie, wel een relatie met ieder van ons.
REAGEER
J
Ik maak me absoluut geen zorgen. Voorzover er iets gescheurd zou zijn is dat in elk geval niet die ene kerk, het Lichaamwaar Christus het Hoofd van is. De rest is surrogaat, menselijk nstituut etc. God heeft dat niet nodig.
REAGEER
Tja, dat was een vette scheuring.... Maar m.i. waren er al eerder diepe breuken. In Nicea ging het ook nogal te keer. Vanaf toen werden de Arianen verketterd. Ook over dezelfde kwestie waar geen mens echt verstand van heeft, nl de identiteit van Jezus Christus. Een droevige zaak. Steeds meer begin ik mij af te vragen of de institutionele kerk, van welke makelij dan ook, wel het gemeente-model is, dat God voor ogen heeft.
Toon meer antwoorden (7)
Toon meer reacties (7)

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher