Vrouwen in het ambt
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

26 juli 2018 door Pieter Niemeijer

Wat mogen vrouwen wel en niet volgens het Woord?

Eerst een algemene vooropmerking. Als gereformeerden zijn we huiverig voor het gebruik van losse en uit hun verband gerukte teksten. Teksten zijn tot stand gekomen in een concrete situatie en fungeren in het geheel van de Schrift. Teksten zijn geen meteorieten of tijdloze waarheden. Dit is een fragment uit het boek 'Over zwijgteksten, scheppingsorde en Geesteswerk' van Pieter Niemeijer.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid .

Word ook lid

Iemand als K. Schilder drong erop aan om zorgvuldig de constante normen, de wisselende (heils) historische constellaties en de concrete werkelijkheid in rekening te brengen. Het maakt nogal wat uit of je in een Afrikaanse stam leeft of in West-Europa. Wij kijken vandaag in een roomse kathedraal anders om ons heen dan Calvijn en zijn tijdgenoten.

Bekend in vrijgemaakte kring is de zogenaamde heilshistorische manier van bijbel lezen: kijk waar iets op de tijdbalk van het koninkrijk van God staat en poot niet teksten over, zonder oog te hebben voor het verschil in tijd en omstandigheden. Ook bij de zwijgteksten moeten we dit in rekening brengen. Gebruik ze niet als losse en tijdloze teksten. Heb oog voor de situatie waarin de Bijbel geschreven is en waarin die gelezen wordt.

Dit gezegd hebbend, som ik op wat ik ontdekte bij nieuwe lezing van de zwijgteksten.

Situatie van belang
Bij elke tekst is de situatie van belang waarin een tekst geschreven is en waarin je hem moet lezen. De vragen die je aan de tekst stelt bepalen in hoge mate de manier waarop je de tekst verstaat. Als je ‘antwoord de zot niet naar zijn dwaasheid’ als algemene regel opvat, stuit je op een probleem als je in direct verband met deze spreuk een andere leest: ‘antwoord de zot naar zijn dwaasheid’ (Spr. 26:4,5, vert. NBG- 1951). Als je bij Paulus leest dat een mens wordt gerechtvaardigd door het geloof alleen, zonder werken der wet, wrijf je je ogen uit als je bij Jakobus leest dat een mens niet wordt gerechtvaardigd uit geloof alleen.

Gebruik ze niet als losse en tijdloze teksten. Heb oog voor de situatie waarin de Bijbel geschreven is en waarin die gelezen wordt.

Wat is de achtergrond van de bepaling dat een vrouw geen manskleren mag dragen: de discussie over de vraag of een vrouw een broek mag dragen, of travestie, of een oorlogssituatie waarin vrouwen met mannenkleding aan als vijandige soldaten kunnen worden aangezien (vgl. Flavius Josephus, De oude geschiedenis van de Joden, IV, p. 301; vgl. ook het verband waar het gaat om respect voor het leven)? Ook bij de zwijgteksten is de oorspronkelijke situatie van belang.

Er werd door mij van uitgegaan dat Paulus het in 1 Timoteüs 2 heeft over de inrichting van de kerk en dat hij daarbij ook bezig is met de vraag die ons vandaag bezighoudt: die van vrouwelijke ambtsdragers. En inderdaad, het kan dat Paulus zich voor dezelfde vraag gesteld zag als wij, maar het is evengoed mogelijk dat hij in een heel andere probleemsituatie optrad: een concrete zaak die ons vandaag niet bekend is, maar die voor Timoteüs en zijn gemeente absoluut duidelijk was.

Door 1 Timoteüs 2 rechtstreeks toe te passen op de discussie die ons nu bezighoudt, wordt een vérstrekkende keuze gemaakt en een bepaald perspectief gekozen dat de uitleg en toepassing vérgaand beïnvloedt. Je loopt het gevaar dat je een tekst uit ‘zijn verband’ haalt en door een onterecht isgelijkteken iets anders laat zeggen dan hij zegt.

Vrouwelijke ambtsdragers
De discussie over vrouwelijke ambtsdragers staat bij ons in het teken van een M/V-discussie. Maar speelde die voor Paulus ook? Ging het Paulus om een genderproblematiek of ging het hem wellicht om wat anders? Ik had tot 2014 die knoop altijd doorgehakt zonder veel verantwoording.

Natuurlijk zijn man en vrouw onderscheiden, maar was het voor Paulus echt nodig om dat in zijn tijd nog eens extra aan te scherpen?

Gevolg is dat in mijn exegese mannen en vrouwen scherp uit elkaar gehaald en tegenover elkaar gezet werden, terwijl in het Nieuwe Testament tal van mannen en vrouwen samen actief zijn (de apostelen die hun vrouw meenamen op dienstreis, 1 Kor. 9:5; de diakenen die met hun vrouwen dienstdeden, 1 Tim. 3:11 in de exegese van Van Houwelingen in het Commentaar op het Nieuwe Testament; om van de echtparen in Romeinen 16 maar te zwijgen). Bij mij rees de vraag: was het wel de bedoeling van de zwijgteksten om mannen en vrouwen zo nadrukkelijk van elkaar ‘los te maken’?

Natuurlijk zijn man en vrouw onderscheiden, maar was het voor Paulus echt nodig om dat in zijn tijd nog eens extra aan te scherpen? Door wie werd dat dan ontkend? Speelden ons soort gendervragen in Paulus’ dagen net zoals in onze dagen? Of ging het Paulus in deze teksten wellicht om wat anders? Dat laatste hoeft niet, maar je kunt de mogelijkheid niet uitsluiten.

Leren en regeren
Ik ging er tot 2014 van uit dat als de vrouwen het leren en gezag oefenen wordt verboden, het dan gaat om twee zaken: om leren en om regeren. Zowel het leren als het regeren wordt de vrouw verboden. Ik zal niet ontkennen dat je het inderdaad als twee afzonderlijke zaken kunt opvatten, maar dat hoeft niet, ontdekte ik. Er is bij de manier waarop ik het tot 2014 las, sprake van een exegetische keus die niet dwingend is maar ook anders gemaakt kan worden. Ook hier werd door mij in het verleden een knoop op een bepaalde wijze doorgehakt, terwijl het ook anders kan.

Leren verboden
Ervan uitgaande dat Paulus in 1 Timoteüs de vrouw het leren verbiedt, rijst de vraag: hoe zit het dan met Kolossenzen 3 waar Paulus aan alle kerkleden (M/V) opdraagt elkaar te leren en zelfs terecht te wijzen? In Romeinen 12 roept de apostel hen die de gave hebben te onderwijzen, op dat te doen. En wie zegt dat het ‘leren’ onderhouden van Matteüs 28 dat Christus aan zijn kerk ‘tot aan de voltooiing van deze wereld’ opdraagt, de uitsluitende taak van mannen was? Met andere woorden: welk leren wordt er precies in 1 Timoteüs 2 aan de vrouwen verboden?

Mij viel op dat het hier door Paulus gebruikte werkwoord (Grieks authentein) een woord is dat afwijkt van het woord dat hij elders gebruikt voor ambtelijk leiding geven.

Geen gezag oefenen
Vrouwen mogen geen ‘gezag oefenen’ over de man. Dat lijkt duidelijk. Maar mij viel op dat het hier door Paulus gebruikte werkwoord (Grieks authentein) een woord is dat afwijkt van het woord dat hij elders gebruikt voor ambtelijk leiding geven. Als Paulus het in Romeinen 12:8, 1 Tessalonicenzen 5:12 en 1 Timoteüs 3:4,5(!) en 5:17 heeft over hen die leiding geven gebruikt hij een ander Grieks woord (prohistanai). Dat woord gebruikt Paulus niet in 1 Timoteüs 2! Waarom niet? Dat kunnen we niet meer aan hem vragen. Het kan zijn dat hij het woord dat hij in 1 Timoteüs 2 gebruikt, opvat als synoniem van het woord dat hij elders gebruikt, maar het kan ook zijn dat hij bewust een ander woord gebruikt. Dat is een zaak waarin de exegeet een keuze moet maken.

Ik was tot 2014 altijd aan die vraag voorbijgegaan. Niet minder legaal dan het is om authenteinals synoniem te zien van prohistanai is het om die twee begrippen scherp van elkaar te onderscheiden.¨Er viel me in 2014 zelfs nog wat op. Het zelfstandig naamwoord dat van ‘leiding geven’ (Grieks prohistanai) wordt afgeleid (Grieks prostatis), wordt één keer in het Nieuwe Testament gebruikt: als aanduiding van nota bene zuster en diakonos (dat betekent ‘dienares’ of ‘diacones’ of ‘gezant’) Febe in Romeinen 16:2.

Je ziet dan de vertaling en uitleg meteen keuzes maken: de een ziet in Febe een steun (NBV), de ander ziet haar als een vooraanstaand iemand. Voor wie niets van vrouwelijke ambtsdragers moet hebben is de keuze duidelijk. Maar het is wel een vooroordeel dat je dan hanteert.

Klik hier om het boek 'Over zwijgteksten, scheppingsorde en Geesteswerk' te bekijken of te bestellen.

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Vrouw in de kerk
- Mogen vrouwen preken? Dit zijn de voors en tegens!
- Dr. Bert Loonstra: "Logisch dat Paulus zei dat vrouwen moeten zwijgen"
- Vrouwen in het ambt? Dit zegt de Bijbel volgens Stefan
- Vrouwen moeten hun mond houden
- Vrouwen moeten zich onderwerpen aan hun man: hoe zit dat eigenlijk?
Meer over Vrouw in de kerk »

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen

Reacties

Gebruik ze WÉL als tijdloze teksten. Doe niets van het Woord af door oog te hebben voor de situatie waarin de Bijbel geschreven is en waarin die gelezen wordt.

Hoed je voor het laten buikspreken van het Woord door veel Theologen, anders verliest het Woord z’n heils zekerheid voor jou en raak je ook verstrikt in hun drijfzand!