Willem Ouweneel

Dagelijks leven

06 juli 2018 door Willem J. Ouweneel

We zijn verhuisd... nu ben ik een Loerikker!

Vorige week was een heel spannende week voor ons, want we zijn verhuisd, vertelde ik al. Naar Loerik! Daar heeft vast nauwelijks één lezer ooit van gehoord. Het is dan ook slechts een klein gehucht, dat vandaag de dag geheel en al is opgenomen in de Vinexwijken van Houten-Zuidoost, even ten zuiden van de stad Utrecht.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Willem J. Ouweneel.

Word ook lid

Loerik wordt in de middeleeuwen genoemd, en volgens opgravingen moet de buurtschap al uit de Romeinse tijd stammen; de oudste vondsten gaan zelfs terug tot de zesde eeuw vóór Christus. Loerik bestond uit een oeroude centrale hofstede, die rond 1250 moet zijn verdwenen. Inwoners van Loerik hebben ons kort geleden het grasveld aangewezen waar de restanten van die hofstede vermoedelijk nog in de grond zitten. Uit diepe eerbied voor Loerik heeft de gemeente Houten het nog niet gewaagd daar overheen te bouwen; integendeel, ze heeft er een park van gemaakt: het Loerikse Park. Dat is één van de (minstens) zes groengebieden die ‘ons’ nieuwe dorp rijk is: het Imkerspark en het Kooikerspark in Houten-noord; de Rietplas, de Vijfwal, het Loerikse Park en Park West in Houten-zuid. Hoeveel gemeenten van deze grootte (ca. 50.000 inwoners) kunnen daarop bogen!?

Het enige dat verder nog aan die oude buurtschap Loerik herinnert is de Loerikseweg, die in de kom van het oude dorp Houten ontspringt. Het is een bedrieglijke weg, want hij komt helemaal niet uit in Loerik, maar loopt er ruim langs. Als je goed zoekt, zul je verder nog enkele bestaande Loerikse boerderijen vinden. Je vindt ze aan de Beusichemseweg, dat is het verlengde van de Loerikseweg en heet tegenwoordig Smalspoor en Staatsspoor, en aan de Binnentuin, die vroeger Binnenweg heette. Ja, in het zo snel uit zijn kluiten geschoten Houten woelt alles om verandering…

Eén ding is niet veranderd: de inwoners van Loerik trokken in vroeger tijden naar Haltna (tegenwoordig Houten geheten), waar daar stond de dorpskerk (en die staat er nog steeds; sinds 2004 komen de hersteld-hervormden bijeen in die mooie oude kerk). Tegenwoordig trekken de overgebleven christenen van Loerik óók naar Houten-dorp, maar vandaag zijn er heel wat meer kerken in Houten. In de negentiende eeuw verrees er niet ver van de oude dorpskerk een grote rooms-katholieke kerk, groter dan de oude protestantse dorpskerk. (Zo is het vaak gegaan, bijvoorbeeld in Hilversum, waar de dorpskerk zelfs helemaal in het niet valt bij de enorme St. Vituskerk).

Zo zien Gerdien en ik vanuit onze nieuwe woonkamer die prachtige oude kerktorens en boerderijen uit lang vervlogen eeuwen.

Veel meer kerkgebouwen verrezen in Houten. Zonder anderen te kort te doen, noem ik er vijf: (1) De Sionskerk van de PKN, waar de Gereformeerde Bonders kerken, sinds 2014 onder leiding van ds. P. Baas. (2) De Opstandingskerk (PKN). (3) De (Nederlands-gereformeerde) Lichtboog, die een van de meest ‘evangelische’ gereformeerde kerken in Nederland is, onder leiding van ds. Dick Westerkamp en ds. Jeannette Westerkamp-Stegeman, de eerste vrouwelijke predikant van de Nederlands Gereformeerde Kerken. (4) Het Kruispunt van de gereformeerd-vrijgemaakten onder leiding van ds. Gert Zomer. (5) De Eskolkerk van de Gereformeerde Gemeente, tot voor kort onder leiding van ds. Kees Vreugdenhil, die ik ook al heel lang ken. (De Evangelische Gemeente Houten komt samen in de aula van college De Heemlanden.)

Over de kerk gesproken: vanuit onze woonkamer kijken we over de Rondweg heen en zien dan een flink aantal boerderijen, omgeven door eindeloze weilanden en boomgaarden. Eén daarvan kunnen we duidelijk zien: dat is de boerderij ‘Overdam’, van oorsprong een versterkte hofstede. Het versterken van boerderijen gaf de boeren een veilig gevoel tegen rondtrekkende vagebonden en rovers. Zo’n versterkte boerderij bood natuurlijk geen bescherming tegen ridders en kleine legers, maar de meeste schurken kon je er toch wel mee op een afstand houden. Ook leverde een dergelijk hofstede status op, omdat alleen de rijkere boeren of edelen zich een versterkte boerderij konden permitteren. Zo’n boerderij was in de middeleeuwen óf eigendom van de kerk (in dit geval die van Utrecht), óf van een edelman.

In 1263 werd door de kerk van Utrecht een stuk land uitgegeven aan een zekere Willem Overdam. Het land ligt vanuit Loerik gezien aan de andere kant van de Rietsloot. Om daar te komen moesten de inwoners van Loerik over een dam, en zo kreeg het land de prozaïsche naam ‘Overdam’. Die andere Willem O., van heel lang geleden, bouwde er een boerderij en bracht het land in cultuur. Deze boerderij komt op 14 november 1357 voor het eerst in de middeleeuwse akten voor, als deze wordt doorverkocht aan Rumer uten Goye (d.i. uit ’t Goy, een naburig dorpje). Het Utrechts kapittel van Oudmunster (of St. Salvator, een van de vijf kapittelkerken van het middeleeuwse Utrecht) werd in 1418 eigenaar van de boerderij Overdam, maar de kanunniken gingen op zulke boerderijen natuurlijk niet zelf boeren. Een gewone boerenzoon pachtte de boerderij en het land. Het kapittel van Oudmunster had in de boerderij één kamer gereserveerd waar de kanunniken konden vergaderen en waar ze de pacht konden ontvangen van andere Houtense boeren. In het begin van de vijftiende eeuw werd er een gracht om de boerderij gegraven, vermoedelijk in opdracht van het kapittel van Oudmunster. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat deze gracht tot 2,6 meter diep was en hier en daar een breedte van 17,5 meter had. Allemaal helaas allang verdwenen.

De huidige boerderij dateert uit de zestiende eeuw. Toch ook nog mooi oud. Zo zien Gerdien en ik vanuit onze nieuwe woonkamer die prachtige oude kerktorens en boerderijen uit lang vervlogen eeuwen – en tegelijk zien we De Tuin, de moderne Vinexwijk van Houten-Zuidoost. Oud en nieuw bij elkaar. Zo hoort het. In mijn nieuwe studeerkamer met de oude boekenkasten zullen ook weer vele oude en nieuwe boeken staan. In onze woon- en slaapkamer zullen oude en nieuwe meubels staan. Voor de rest zijn onze buren allemaal oud(er)e mensen – net als wijzelf…

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Reacties

T
Welkom in Houten, waar Joke en ik al 35 jaar met veel genoegen wonen!
REAGEER
H
Alleraardigst artikel, met veel plezier gelezen.
REAGEER

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher