Willem Ouweneel

God

26 januari 2018 door Willem J. Ouweneel

Gereformeerde slavenhouders aan de Kaap

Wat een discussie recentelijk weer over Jan Pieterszoon Coen! Al die J.P. Coenscholen, en zelfs de Coentunnel, die van naam zouden moeten veranderen vanwege de wandaden die Coen in Nederlandsch Oost-Indië zou hebben verricht. Niet onbegrijpelijk trouwens: om het loutere gewin ging hij letterlijk over lijken.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

Daarmee komt het gesprek ook altijd weer op de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC): opgericht in 1602, een machtige, internationale handelsonderneming die met open aandelen op de vrije markt opereerde (de eerste en grootste van die soort in zijn tijd). En vooral: de VOC had quasi-gouvernementele bevoegden, waaronder het recht tot oorlogvoering, rechtspraak en doodvonnissen, handelsverdragen, eigen valuta en vooral: stichting van koloniën. Een echte staat binnen de staat! Geleid door de ‘Heeren Zeventien’. Al begin 17e eeuw bezat de VOC heel wat overzeese gebiedsdelen. In 1617 werd Coen de vierde gouverneur-generaal over al die gebiedsdelen; dat betekende vooral: over Oost-Indië.

die nieuwbakken slaven moesten zo gauw mogelijk in het geloof worden opgevoed en worden gedoopt in de kerk.

Vrouwlief en ik zijn net weer terug van ‘de Kaap’ (in Zuid-Afrika) en ik heb me tijdens de griep opnieuw verdiept in de wonderlijke geschiedenis van die Kaap de Goede Hoop. De Hollandse schepen, die af en aan voeren tussen de Nederlanden en Oost-Indië hadden dringend behoefte aan een halteplaats; de Kaap leek daarvoor bijzonder geschikt. In 1652 stichtte een VOC-expeditie onder leiding van Jan van Riebeeck een handels- en bevoorradingspost aan de Kaap. Al gauw zagen hij én de VOC-werknemers wat een ideale plek voor een kolonie de Kaap was: na hun verplichte diensttijd van vijf jaar deden velen van hen aanvraag om ‘burger’ van de zich steeds uitbreidende nederzetting te mogen worden. Ze kregen dan een stuk land toegewezen, waar zij een boerderij stichtten met door de VOC geleende werktuigen en zaden. Zo ontstond binnen enkele decennia een grote gemeenschap van ‘vrijburgers’. Meestal waren dit Nederlandse, vaak ook Duitse en soms Scandinavische ex-werknemers. Let wel: al deze mensen hadden formeel niets te maken met de Nederlandse overheid – alleen met de VOC.

Vanaf 1688 kwamen daar ook nog eens honderden Franse en Waalse hugenoten bij, die na de opheffing van het Edict van Nantes (1685) naar de Noordelijke Nederlanden waren gevlucht. Hier werden zij met zachte drang doorgeschoven naar de nieuwe kolonie aan de Kaap, die hun geweldige mogelijkheden bood. Dat was ook zo: Franse wijnboeren maakten van de Kaap uiteindelijk onder andere een van de belangrijkste wijngebieden ter wereld. Al spoedig mengden al die immigranten zich met elkaar, wat gemakkelijk ging doordat in samenleving, school en kerk alleen het Nederlands werd toegestaan. (Dat wil zeggen: iedereen sprak zijn eigen dialect; bedoeld is: het Statenbijbel-Nederlands dat in de kerk gepreekt werd! Voor de meesten sowieso een vreemde taal…).

Maar nu komt het merkwaardige. Jan van Riebeeck, die het geweldige potentieel van de kolonie direct inzag, schreef aan de Heren XVII dat alleen een groot aantal slaven de kolonie werkelijk tot bloei zou kunnen brengen. Die gedachte kwam niet zo onverwachts, want de internationale slavenhandel - vanaf zowel Aziatische als Afrikaanse kusten – was toen al in volle gang, niet in de laatste plaats door toedoen van de VOC zelf. Het was dus onvermijdelijk dat de Kaap ook een centrum van de slavenhandel zou worden. De Heren XVII waren eerst niet zo scheutig met hun toestemming – ze hielden de slaven liever voor Batavia – maar toen ze daar eindelijk mee kwamen, ging het hard: eind 18e eeuw was de bevolking van de Kaap gegroeid tot ca. 26.000 ex-Europeanen en tegen de 30.000 slaven en slavinnen, voor een groot deel van Afrikaanse afkomst, maar ook van Aziatische (bijv. Maleise en Bengaalse) afkomst.

et is als de kwajongens die roepen: ‘Iedereen doet het, dus wij ook!’ Maar het blijft erg stout (én raadselachtig)…

Mijn vraag is deze: hoe konden al die brave, gereformeerde Hollanders – de Nederduits Gereformeerde Kerk was de enig toegestane kerk aan de Kaap – zo gemakkelijk over het kopen en verkopen van slaven praten? Dat was bepaald niet omdat zij die slaven niet als ‘mensen’ zagen. Integendeel, die nieuwbakken slaven moesten zo gauw mogelijk in het geloof worden opgevoed en worden gedoopt in de kerk. Als de slavinnen baby’s kregen – en dat gebeurde aan de lopende band, met daartussen veel halfbloedbaby’s… – dan werden die eveneens gedoopt. Sommige slaveneigenaars misgingen zich aan de slaven, maar daar trad de VOC streng tegen op. Sommige slavinnen werden in de vrijheid gesteld om te helpen voorzien in het geweldige tekort aan potentiële echtgenotes in de kleine kolonie. Allemaal geen probleem. Blanke boeren en bevrijde slavinnen trouwden keurig in de kerk; apartheid was er nog niet. Hun kinderen werden ook geheel in de blanke gemeenschap opgenomen. (De latere zogenoemde ‘kleurlingen’-gemeenschap ontstond vooral uit onwettige halfbloedkinderen, die buiten de blanke gemeenschap vielen.)

Over apartheid gesproken: het is frappant te bedenken dat al die latere apartheidsvoorstanders – voor zover ze althans voorouders onder die Kaapgemeenschap van tussen 1650 en 1700 hadden! – ook wel een of meer Afrikaanse of Aziatische voormoeders hadden (afgezien van enkele Hottentotten).

Waarom zagen die Hollandse gereformeerden geen been in die slavenhandel? Was dit het reusachtige blanke superioriteitsgevoel ten opzichte van welk ander ras dan ook (zwart, bruin, geel)? Was dit een misplaatst idee van goddelijke roeping (macht van het meerdere over het mindere)? Laten we trouwens bedenken dat de zwarte slavernij geen Europese uitvinding was: Afrikaanse volken maakten allang elkáár tot slaven (zoals nu weer in Libië gebeurt), Grieken, Romeinen en Arabieren praktiseerden de slavernij: in duizend jaar tijd (ca. 850-ca. 1850) hebben Arabische moslims zo’n 3 miljoen Afrikaanse (en als ze konden Europese) slaven verhandeld.

De Portugezen waren de eerste Europeanen die aan deze handel deelnamen. Is dit alles een excuus voor de VOC? Nee, natuurlijk niet. Maar het helpt ons wel de dingen te zien in het perspectief van die tijd. Het is als de kwajongens die roepen: ‘Iedereen doet het, dus wij ook!’ Maar het blijft erg stout (én raadselachtig)…

Reacties

h
Waarom zagen die Hollandse gereformeerden geen been in die slavenhandel?

Wij hebben toch ook deel gehad aan die slavenhandel? ook gereformeerden toch?
REAGEER

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen
CIP+

"Homo’s mogen hun geaardheid aanvaarden, beleven en uiten"

“‘Je mag wel homo zijn maar het niet praktiseren’. Dit is een goedkope en makkelijke uitspraak,” stelt ds. M. M. van Campen. De hervormde predikant preekte onlangs over het thema ‘Hart Voor Homo’s’ in zijn gemeente in Rotterdam-Zuid. "Je mag je geaardheid aanvaarden, beleven en uiten als onderdeel van jouw unieke persoonlijkheid. Maar de Bijbel trekt een grens bij geslachtsverkeer," maakt hij duidelijk. “Probeer je eens in te denken hoe het is om nooit seksuele omgang te hebben met...

Dick deelde in de trein een profetie met zijn buurman

Dick van den Bos zat in de trein en kreeg een beeld voor een man naast zich. "Ik zag een portemonnee waarin muntgeld veranderde in briefgeld. God maakte me duidelijk dat de man een onderneming wilde starten en dat Hij hem wilde zegenen met financiële voorziening," laat hij weten via Facebook. "Dus ik vertelde het hem, en de man was helemaal in shock. Hij stond op het punt om een (sociaal) bedrijf beginnen en financieel was het heel krap. Ik mocht voor hem bidden en hij zei dat-ie heel erg bemoedigd was. Hij wilde weten hoe hij kon...

Jan van den Bosch over zijn ontmoetingen met Billy Graham

Woensdag overleed de bekende evangelist Billy Graham op 99-jarige leeftijd. Als jonge EO-verslaggever ontmoette Jan van den Bosch Graham voor het eerst in Brussel tijdens een grote evangelisatiecampagne, vertelt hij tegenover CIP.nl. Van den Bosch: “Ik was bijzonder onder de indruk van wat hij vertelde en dat veel mensen in het stadion naar voren kwamen om hun leven over te geven aan God. Voor mij was dat destijds vrij nieuw.” Sindsdien heeft Van den Bosch de evangelist verschillende keren in de Verenigde Staten ontmoet....
CIP+

"Oprechte christenen kunnen kerk en geloof niet combineren"

“Ik heb de laatste tijd meerdere keren de opmerking gehoord: ‘Sinds ik niet meer naar de kerk ga, heb ik meer ruimte om te geloven.’ Dat klinkt als vloeken in de kerk, maar toch gebeurt het.” Theoloog Remmelt Meijer sprak het afgelopen jaar verschillende kerkverlaters. Zelf noemt hij ze liever grensgangers, omdat de kerkdeur voor velen niet definitief dicht is. “Oprechte christenen kunnen kerk en geloof niet combineren,” merkt de pionier op. Je sprak een groep kerkverlaters/grensgangers en schreef...

Monica was depressief: ‘douchen kostte al teveel moeite’

Iedereen heeft weleens een slechte dag. Je voelt je wat somber of lusteloos. Meestal gaat dit vanzelf weer over. Als iemand depressief is niet. Een depressie zorgt voor een zwaarmoedige stemming. Je hebt nergens meer zin in; niets lijkt de moeite waard. Je functioneren op het werk, thuis of op school wordt belemmerd en het is lastig om uit het donkere dal te komen. Monica Eggens, ervaringsdeskundige bij De Hoop ggz, is depressief geweest en vertelde erover bij Groot Nieuws Radio. “Het was een optelsom van allerlei problemen. Ik h...

OM eist 18 maanden cel tegen leider (77) evangelisch zorgcentrum

Tegen Aaldert van E., voormalig leider en directeur van verschillende evangelische zorgcentra, is dinsdag een gevangenisstraf van achttien maanden - waarvan zes maanden voorwaardelijk - geëist voor jarenlange ontucht met een patiënte, schrijven diverse media. De 77-jarige oprichter van de Jedidja Hoeve, wordt verdacht van misbruik van een in 2016 gestorven jonge vrouw. Hij is in 2016 veroordeeld tot drie jaar cel voor seksueel misbruik van meerdere vrouwelijke cliënten. Die zaak loopt momenteel in hoger beroep. De omstrede...
Vakanties
Hier adverteren?

ZELFontplooiing. Je krijgt er alleen maar meer dorst van…

We zijn er maar druk mee. Zelfontplooiing, het benutten van je eigen talenten, werken aan persoonlijke ontwikkeling en het streven naar ultieme vrijheid op het werk en natuurlijk ook privé. En als mensen vragen waar we over vijf jaar staan, noemen we datgene op waar we aan denken. En dat kunnen we dan vaak ook nog vrij makkelijk benoemen. Als we dieper inzoomen op het woord ‘zelfontplooiing’, komen we erachter dat het eigenlijk een bijzonder individualistisch woord is. In het boek 'De slag om het hart' van Herma...

Dit lied over lijden omwille van Jezus is prachtig!

Simon van Cyrene droeg het kruis achter Jezus aan. Hij lijkt daarmee op volgelingen van Jezus die moeten lijden vanwege hun geloof. 'Dit kruis leek zinloos, maar het was een zegen. Het heeft mijn leven richting God geleid.' Arie Maasland schreef het lied een jaar of zes geleden en heeft het in de achterliggende tijd opnieuw opgenomen. Een prachtig lied in deze lijdenstijd!
CIP+

Refoweb-boys: "De reformatorische gezindte is volwassen geworden"

“We zien steeds minder oppervlakkige vragen over tv-kijken of een hoed dragen. De reformatorische gezindte is volwassen geworden,” zegt Gert Janssen. Samen met Henk Aalbers is hij initiatiefnemer van Refoweb.nl. Daar kunnen mensen, binnen en buiten de reformatorische gezindte met bijna al hun vragen terecht. CIP.nl zocht het duo op. “Het zou mooi zijn dat er een moment komt dat we onszelf kunnen opheffen.” Wat begon met een chatbox is uitgegroeid tot een vragenrubriek met een enorm archief. Ook is...
CIP+

Als je in dit artikel je dominee of voorganger herkent: PAS DAN OP!

In zijn indrukwekkende roman 'De Erfenis van Adriaan', dat gebaseerd is op een waargebeurd verhaal, omschrijft auteur Johan Lock hoe zijn ogen werden geopend voor wie zijn voorganger Adriaan werkelijk was; een geniepige, negatieve en manipulerende leider. Herken je in dit boekfragment je eigen voorganger of dominee? Pas dan op! Fragment uit 'De erfenis van Adriaan': Wanneer hij mijn ouders bezoekt en ik ben toevallig thuis, hoef ik niet tussen de regels door te luisteren. Man en paard noemt hij dan, en mijn aanwezigheid ziet hij niet als...

Kamervragen over komst veroordeelde Palestijnse terroriste naar Amsterdamse kerk

Naar aanleiding van de aangekondigde komst van de veroordeelde Palestijnse terroriste Rasmeah Odeh naar Amsterdam, hebben PVV-Kamerleden Machiel de Graaf en Gidi Markuszower donderdag schriftelijke vragen ingediend.Rasmea Odeh was actief voor het terroristische Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (PFLP). In 1969 pleegde ze een bomaanslag op een Sufersal supermarkt in Jeruzalem. De 21-jarige Leon Kanner uit Netanya en de 22-jarige Edward Joffe uit Kaapstad kwamen bij deze aanslag om. Daarnaast vielen er negen gewonden.V...

Groep Afghanen wil meer weten over Jezus na tv-uitzending

Tv-uitzendingen van de christelijke satelliet-zender SAT-7 leiden regelmatig tot reacties uit de moslimwereld. "Onlangs belde een jongeman uit Afghanistan ons op," vertelt Panayiotis, directeur van SAT-7 PARS, gevestigd in één van de Golfstaten. "Tot hij één van onze programma's zag, had deze jongeman geen idee wie Jezus was," citeert God Reports. "Vanaf die uitzending was hij ontevreden over zijn eigen leven en wist hij instinctief dat er iets moest veranderen. Hij was erg onder de indruk geraakt van...

Terugkijken: Feike ter Velde over Billy Graham

'Geloof het niet als ze zeggen dat ik dood ben. Nee, ik leef... in het huis van mijn hemelse Vader.' Feike ter Velde citeert de woensdag overleden evangelist Billy Graham (99). "In dat geloof leefde hij, predikte hij en stierf hij," stelt de voormalig EO-presentator op zijn Facebookpagina. "Met grote waardering herinner ik mijn het interview dat ik voor de EO met hem mocht maken. Een onvergetelijke man!" In het Family7-programma Uitgelicht vertelt Ter Velde over de invloed en het leven van deze man. Bekijk het gesprek en klik hier vo...

Stress, overspannenheid en burn-out bij geestelijk leiders

Stress, lijkt wel een kwaal van de hedendaagse maatschappij, het komt steeds meer voor en helaas ook onder geestelijk leiders, dat wil zeggen voorgangers, oudsten en gemeenteleiders. Voor een deel is de oorzaak vaak heel praktisch, namelijk men heeft geen normale werkdagen. Je denkt 24 uur per dag en 7 dagen per week beschikbaar te moeten zijn en er is dan geen tijd voor ontspanning en weer opladen. Je hebt ook het gevoel dat er steeds meer van je wordt geëist, bijvoorbeeld omdat er in de gemeente te weinig mogelijkheden zijn...
CIP+

Is orgaandonatie Bijbels?

Is orgaandonatie Bijbels? Theoloog Jos de Keijzer beantwoordt deze vraag in dit artikel. De Eerste Kamer heeft de nieuwe donorwet aangenomen. Sommigen blij, anderen niet. Wel raar, een overheid die grossierder wordt in de lijken van haar dode onderdanen. Ik heb er ambivalente gevoelens bij. Aan de ene kant mag de overheid niet zomaar beschikken over de lichamen van haar onderdanen; ook niet na hun dood. Dat kan gewoon helemaal niet. Aan de andere kant is er een schreeuwende behoefte aan orgaandonatie. Er gaan let...

De Dordtse Leerregels na 400 jaar: Gods vaste belofte

"Het jongste belijdenisgeschrift dat behoort bij de drie Formulieren van enigheid, wordt veelal afgekort met DL. Er is alle reden om die letters te duiden als ‘Dordts loflied’. De Zoon van Gods liefde, de gekruisigde Christus, komt op de plaats waar ik verloren moest gaan," schrijft ds. J. J. ten Brinke in de Waarheidsvriend. "Voor velen lijkt de uitverkiezing een donkere wolk. Des te opvallender is het dat je in de Bijbel helemaal geen tobbers over de uitverkiezing tegenkomt. We ontmoeten wel zangers die een loflied zingen en ve...
CIP+

Waarom Johan Lock uit zijn pinkstergemeente stapte

Johan Lock groeide op in een gezin waar alles, maar dan ook alles, om geloof draaide. Hij voelde zich afgesloten van de rest van de wereld. In deze video spreekt Rik met Johan Lock, naar aanleiding van zijn boek 'De erfenis van Adriaan', gebaseerd op een pinksterkerk die onder invloed stond van een manipulerende voorganger. Het is een schokkend verhaal. Laurens is in het boek het alter ego van Johan. "Ik wilde een roman schrijven, omdat je dan meer vrijheid hebt om de sfeer te beschrijven en duidelijk te maken hoe het kan gebeuren...

John Piper legt uit wat de essentie van liefhebben is

"De essentie van liefhebben is niet doen. De essentie van liefhebben is genieten – als God het doel is. ‘Laat het goud in het stof liggen, … de Almachtige zal je goud zijn, … dan zul je vreugde scheppen in de Almachtige, en je zult je gezicht tot God opheffen’ (Job 22:24-26)," zegt John Piper in een video van Geloofstoerusting. Bekijk de video en bezoek hier de website van Geloofstoerusting: