Willem Ouweneel

God

01 december 2017 door Willem J. Ouweneel

Het overblijfselcomplex in de christelijke wereld

In mijn jeugd hoorden we, als het om de toekomst van Israël ging, vaak het woord ‘overblijfsel’. Dat was ontleend aan de Statenvertaling; je vindt het bijvoorbeeld in Jesaja 10:20-22. Je kon het woord trouwens ook gebruiken als het ging om de kerkgeschiedenis. In tijden van groot verval was er altijd wel een ‘overblijfsel naar de verkiezing der genade’ (vgl. Rom. 11:5, toegepast op de kerk).

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

De Vergaderingen van Gelovigen zijn in het begin van de negentiende eeuw (Nederland: midden van die eeuw) heel sterk ontstaan tegen de achtergrond van de ‘vervaltheorie’ (de kerk is in hopeloos verval) én het streven naar een ‘heilig overblijfsel’ te midden van al dat verval. Tegelijk was er echter een diep besef van de eenheid van alle ware gelovigen, dwars door alle kerkmuren heen; al die ware gelovigen vormen samen de ene Vergadering der Gelovigen (vgl. Ned. Geloofsbel. Art. 27), waarvan de Vergadering van Gelovigen maar een klein stukje vormde.

Die twee idealen – het streven naar een heilig overblijfsel én het streven naar de eenheid van alle gelovigen – konden moeilijk samengaan, en al gauw vielen ze dan ook uit elkaar (dat gebeurde al vóórdat de Vergaderingen überhaupt in Nederland begonnen waren). De ‘Gesloten’ Broeders bleven streven naar het eerste ideaal, de ‘Open’ Broeders streefden naar het tweede ideaal. De geslotenen werden daarbij steeds geslotener, waarbij het besef een ‘getrouw overblijfsel’ te zijn steeds sterker werd.

Later merkte ik dat dit ‘overblijfselcomplex’ in ongeveer alle kerken en stromingen te vinden is. Je had het in de Rooms-Katholieke Kerk bijvoorbeeld rond de figuur van bisschop Marcel Lefebvre († 1991) met zijn Priesterbroederschap Sint Pius X. In de negentiende eeuw ontstond een hele reeks christelijke of pseudochristelijke stromingen die ten opzichte van andere sterk geïsoleerd waren en die allemaal aan het ‘overblijfselcomplex’ leden: de Mormonen, de Jehova-Getuigen, de Zevendedagsadventisten.

Binnen de gereformeerde stroming had je dat ‘overblijfselcomplex’ bij de vroegere gereformeerd-vrijgemaakten, die je aan de hand van de kerkscheuringen in de geschiedenis precies konden voorrekenen dat zij de ware kerk in Nederland vormden (1834 – 1886 – 1892 – 1926 – 1944 – 1967). Het kostte je een hele geschiedenisles, maar dan hád je ook wat. Bij elk van die scheuringen koos de Here steeds één bepaalde zijde, en dat was precies de zijde waar ook de gereformeerd-vrijgemaakten waren terechtgekomen. Vandaag komt dit ‘overblijfselcomplex’ onder de gereformeerd-vrijgemaakten nauwelijks nog voor (vermoed ik); eigenlijk hoofdzakelijk nog bij de van hen afgescheiden groepen, zoals de Gereformeerde Kerken in Nederland (Hersteld). Dat woord ‘hersteld’ wijst steevast in de richting van het ‘overblijfselcomplex’; denk aan de Hersteld Hervormde Kerk, maar ook aan de Gereformeerde Kerken in Hersteld Verband (1926-1946) en de Hersteld Apostolische Zendingskerk. In zulke kerken vind je de ware getrouwen, die vasthouden aan het oude erfgoed (niet sarcastisch bedoeld).

Bij elk van die scheuringen koos de Here steeds één bepaalde zijde, en dat was precies de zijde waar ook de gereformeerd-vrijgemaakten waren terechtgekomen.

Veertig jaar geleden zei ik eens tegen professor Jochem Douma tijdens een bijeenkomst in Amersfoort: ‘Als er een brief gericht zou worden aan de Gemeente Gods die te Amersfoort is, zouden jij en ik de enigen zijn die wisten waar die bezorgd moest worden…’ Er kon bij hem een glimlach af. Vandaag zouden wij het geen van beiden meer met deze uitspraak eens zijn, zij het om precies tegenovergestelde redenen: Douma omdat hij zich inmiddels heeft aangesloten bij een overblijfsel binnen een overblijfsel, en ikzelf omdat ik mij sinds de jaren negentig in de oecumenische ruimte gesteld mag weten.

Ik zie het overblijfselcomplex trouwens ook in de evangelische beweging, vooral in de charismatische hoek. Daar vind je heel wat gemeenten in Nederland die volstrekt op zichzelf staan; de voorgangers ervan zie je nooit in bepaalde oecumenische verbanden en bijeenkomsten. Ik denk niet dat ze het allemaal alléén menen te weten; ik denk eerder dat zij gewoon niemand nodig hebben. Ze kunnen het zelf wel. De isolatie is de kracht van alle gemeenschappen met een overblijfselcomplex (en dat niet in de zin zoals Guillaume Groen van Prinsterer dat bedoelde).

Je ziet dat ook aan de rechterflank van de bevindelijk-gereformeerde gezindte. We kijken er met bewondering en weemoed naar hoe de gemeenten in die hoek zoveel (theologische, kerkelijke, sociale) saamhorigheid kennen en hun jeugd zo goed weten vast te houden. Dat is ook mooi. Maar ze betalen er een hoge prijs voor: de volstrekte isolatie. Buiten de eigen kring is het gevaarlijk, zeggen ze. Als je dat genoeg herhaalt, loopt de jeugd niet gemakkelijk weg. In meer oecumenische kringen loopt de jeugd juist heel gemakkelijk van de ene naar de andere stromingen binnen die kringen. Dat kun je betreuren, maar je kunt het ook als positief zien: zulke kringen is het om het geheel van Gods kerk, en niet zozeer om de eigen denominatie te doen. Dat zijn de christenen die naar de pinksterconferentie van Opwekking komen, of naar de New Wine-conferentie, of naar de VrijZijn-conferenties, enzovoort. Het is ook hier weer de openheid versus de geslotenheid.

Beide houdingen hebben hun voor- en hun nadelen. En dat voel ik in mijn eigen lijf. Misschien komt het wel door mijn kerkelijke achtergrond dat ik die strijd tussen het streven naar een ‘heilig overblijfsel’ in de kerk én het streven naar de eenheid van alle ware christenen nog steeds ervaar. Af en toe zou je, net als een egeltje, dwars door alle tuinen willen struinen op zoek naar wat van je gading is. En af en toe zou je stokstijf willen blijven staan en je heerlijk oprollen. Of als een schildpad je kop intrekken en de (kerkelijke) wereld even de (kerkelijke) wereld laten. Maar ja, dat houd je niet lang vol. Dus steek je voorzichtig je kop maar weer naar buiten en ga je er weer op uit. Want de tuinen zijn wel gevaarlijk, maar o zo mooi…

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen

De oudste praktiserend huisarts van Nederland is overleden - en kon zich de hemel moeilijk voorstellen

De oudste praktiserend huisarts van Nederland, Nico van Hasselt, is overleden op 93-jarige leeftijd. In een dodencel van de nazi’s zwoer Nico van Hasselt (92) zichzelf ooit een eed: ‘Als ik hier ooit uitkom, dien ik de rest van mijn leven als huisarts.’ En die belofte deed hij gestand. Ondanks zijn zeer hoge leeftijd bleef hij werkzaam als dokter in Amsterdam. Hij deed zelfs nog huisbezoeken. In een interview met De Nieuwe Koers vertelde de arts over zijn geloof ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. “In de dodencel aan d...

Israël zal leven!

Onlangs las ik dat het aantal Joodse mensen in Israël dat gelooft in de Heere Jezus, de Messias, inmiddels wordt geschat op rond de 30.000. Het zijn niet alleen de immigranten waardoor dat aantal stijgt, maar ook doordat mensen in Israël tot geloof komen. God werkt. Het zijn de ritselingen, die zullen uitlopen op Romeinen 11:26 – ‘En zo zal heel Israel zalig worden’. De profeet Ezechiël schrijft daar zo prachtig over in hoofdstuk 37. Ik ben er vast van overtuigd dat hij hier verwijst naar gebeurtenissen die zullen...
CIP+

Albert verklaarde de biddende Martin Koornstra voor gek - en kan nu weer lopen

“Het was een wonderlijke zaterdag.” Albert Bos is nog altijd onder de indruk van wat hem op Urk is overkomen. En wat hem is overkomen kunnen we allemaal zien in dit filmpje. In het inmiddels veelbesproken filmpje dat op social media vaak werd bekeken en gedeeld zou te zien zijn dat hij wonderbaarlijk werd genezen van pijn in z’n been. Er werd triomfantelijk met krukken gezwaaid vanwege de gebedsgenezing. Mensen juichten van blijdschap. CIP.nl sprak maandagmiddag met Albert en zijn vrouw Carla. Wat is er precies gebeur...

Waarom God Zijn volk de opdracht gaf om de sabbat te houden

"In Deuteronomium 5:15 wordt de reden gegeven waarom God Zijn volk gebiedt de sabbat (rustdag) te houden, namelijk: omdat de Heere Zijn slavenvolk uit Egypte bevrijd heeft. Ik zie de link, de reden, niet in. Kunt u deze relatie met ons duidelijk maken?," aldus een vragensteller in de vragenrubriek van Refoweb.nl. Kandidaat G. K. Terreehorst geeft antwoord."Het rusten op de sabbat is een gebod van de HEERE," antwoordt de hersteld hervormde kandidaat uit Apeldoorn. "Elke Israëliet moet zich daaraan houden. Men moch...

Baby Lisa genas van een ernstige huidaandoening

Baby Lisa wordt geboren met een ernstige huidaandoening, Collodion. Artsen zijn verbaasd dat de huid van baby Lisa binnen no-time geneest, schrijft Xpedition Glory. Bekijk het indrukwekkende verhaal van moeder Kim. Bekijk de video en klik hier voor meer fragmenten van Xpedition Glory:
CIP+

"Oprechte christenen kunnen kerk en geloof niet combineren"

“Ik heb de laatste tijd meerdere keren de opmerking gehoord: ‘Sinds ik niet meer naar de kerk ga, heb ik meer ruimte om te geloven.’ Dat klinkt als vloeken in de kerk, maar toch gebeurt het.” Theoloog Remmelt Meijer sprak het afgelopen jaar verschillende kerkverlaters. Zelf noemt hij ze liever grensgangers, omdat de kerkdeur voor velen niet definitief dicht is. “Oprechte christenen kunnen kerk en geloof niet combineren,” merkt de pionier op. Je sprak een groep kerkverlaters/grensgangers en schreef...
CIP+

"De Bijbel zegt niets zegt over duurzame relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht"

Homoseksueel. Je mag het wel zijn, maar niet in de praktijk brengen, is een veelvoorkomende opvatting in christelijk Nederland. Is dat terecht? Wat zegt de Bijbel daarover? Is homoseksualiteit inderdaad een gruwel in de ogen van God? In de tweede video beantwoordt John Lapré dit soort vragen, naar aanleiding van zijn boek De veilige kerk, in gesprek met Rik Bokelman. Hoe wordt er doorgaans gereageerd op een coming out? “Je ziet over het algemeen dat daar redelijk goed mee om wordt gegaan, maar dat het wat moeilijke...

Tommie Christiaan speelt Jezus in The Passion 2018

Tommie Christiaan en Glennis Grace vervullen dit jaar de rollen van Jezus en Maria in de achtste editie van The Passion. Het muzikale paas-evenement vindt op donderdag 29 maart plaats in de Bijlmer. Zanger Jeangu Macrooy en rapper Brainpower (Gertjan Mulder) vertolken de rollen van de discipelen Judas en Petrus. Bert van Leeuwen zal verslag doen van de processie. Tommie Christiaan speelt Jezus. Deze namen werden gisteren onthuld door fans van The Passion via een livestream op Facebook. Bij Jinek werd bekendgemaakt dat Arjan Ede...

Kans op Oscar film over christenvervolging

De film ‘Watu Wote: All of us’, over het moedige antwoord van moslims in Kenia op de vervolging van christenen door Al-Shabaab maakt kans op een Oscar. De 22 minuten durende film is gebaseerd op het waargebeurde verhaal over passagiers tijdens een busreis naar Mandera, een klein stadje aan de grens met Somalië in het noordoosten van Kenia. In december 2015 werd hun bus aangevallen door leden van de terroristische organisatie al-Shabaab. Die hadden als doel de christelijke passagiers te scheiden van de moslims om hen t...

SGP en ChristenUnie opnieuw bezorgd over positie eenverdieners

Eenverdieners zijn de laatste jaren relatief flink meer belasting gaan betalen. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) loopt hun belastingdruk komende tijd waarschijnlijk alleen maar verder op, terwijl die voor tweeverdieners is gedaald. Politiek leiders Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en Kees van der Staaij (SGP) uiten hun bezorgdheid. -De meeste eenverdieners stemmen geen SGP, maar VVD-Er zijn net zoveel eenverdieners die D66 stemmen als SGP-In totaal zijn eenverdieners goed voor 20 zetels-Onder SGP stemmers is maar 20% eenverdiener...

Lastercampagne tegen Messiaans-Joodse christenen in Israël

Stenen gooien, lastercampagnes in de media, chantage. Ultra-orthodoxe joden doen er alles aan om een ontmoetingscentrum van Messias-belijdende joden in Dimona, Israël, opnieuw te laten sluiten. Het centrum is net weer geopend en dat levert weer nieuwe protesten op, meldt Stichting De Ondergrondse Kerk (SDOK). Het centrum is een ontmoetingsplaats voor joden die in Jezus geloven. Ze drinken en koffie en thee en voeren gesprekken met elkaar. Vorig jaar werd de ontmoetingsplek kortdurend gesloten, na protesten van ultra-or...
CIP+

Refoweb-boys: "De reformatorische gezindte is volwassen geworden"

“We zien steeds minder oppervlakkige vragen over tv-kijken of een hoed dragen. De reformatorische gezindte is volwassen geworden,” zegt Gert Janssen. Samen met Henk Aalbers is hij initiatiefnemer van Refoweb.nl. Daar kunnen mensen, binnen en buiten de reformatorische gezindte met bijna al hun vragen terecht. CIP.nl zocht het duo op. “Het zou mooi zijn dat er een moment komt dat we onszelf kunnen opheffen.” Wat begon met een chatbox is uitgegroeid tot een vragenrubriek met een enorm archief. Ook is...
Vakanties
Hier adverteren?

Ds. J. J. ten Brinke aan de slag in hervormd Oud-Beijerland

De hervormde gemeente in Oud-Beijerland verwelkomt binnenkort een nieuwe predikant. Ds. J. J. ten Brinke heeft het beroep aanvaard. De kerkenraad zocht een opvolger voor de vorig jaar naar Polsbroek vertrokken ds. C. Boele. Ten Brinke bedankte vorig jaar voor beroepen uit Bodegraven, Giessendam-Neder-Hardinxveld en Woudenberg.
CIP+

Moeten we nou vóór of tegen de mogelijk nieuwe Donorwet zijn?

Dezer dagen hebben we het allemaal weer over orgaandonors omdat de initiatiefwet van D66 voor een actief donorregistratiesysteem (ADR), die in september 2016 was aangenomen door de Tweede Kamer. Aanstaande dinsdag wordt het wetsvoorstel in stemming gebracht in de Eerste Kamer. Wat moeten we hopen dat er uitkomt? Moeten de christelijke partijen bij voorbaat tegen zijn omdat het wetsvoorstel van D66 kwam? Of moeten zij het op zijn eigen merites beoordelen? Eerlijk gezegd ben ik nogal geschokt door allerlei gevoelsmatige argum...

Wat gisteren ‘normaal’ was, is nu ‘vreemd’

"De tijd is een raar iets. Wat gisteren ‘normaal’ was, is nu ‘vreemd’. Wat gisteren ‘vreemd’ was, is nu ‘hip’. Wij wisten niet hoe snel wij van de percolator af konden komen. Nu is het ‘cool’ om met zo’n ding je koffie te zetten. ‘Het milieu’ was in mijn jeugd links en ‘geitenwollen sok’," vertelt ds. Jan Rinzema in een nieuwe overdenking."Nu is het ‘milieu’ mainstream. ‘Vegetarisch’ riep 20 jaar geleden argwaan, achterdocht...

Abele Reitsma is tegenstander van de nieuwe donorwet en legt uit waarom

De Eerste Kamer heeft ingestemd met een nieuwe donorwet. De nieuwe norm is dat je standaard donor bent, tenzij je aangeeft dat niet te willen. Welke bezwaren zijn er op de nieuwe wet? Abele Reitsma van Stichting Bezinning Orgaandonatie geeft antwoord in het Family7-programma Uitgelicht. Bekijk het volledige gesprek en klik hier voor meer video's van Family7:

Misbruik tierde welig in zorgcentrum van voormalig geestelijk leider pinksterkerk

Een 'geestelijk leider' en een medewerkster/cliënte van de Jedidja Hoeve, een evangelisch zorgcentrum in Meerkerk, worden verdacht van ontucht van een in 2016 gestorven jonge vrouw. Dagblad Trouw schrijft deze week over deze zaak.Aaldert van E. (77) kreeg twee jaar cel voor seksueel misbruik van bewoners. Deze week moest de Belgische Marjos H. zich voor de Rotterdamse rechter verantwoorden voor haar betrokkenheid bij door Van E. gepleegde ontucht. De omstreden en charismatische Van E., ooit leider van...
CIP+

Is orgaandonatie Bijbels?

Is orgaandonatie Bijbels? Theoloog Jos de Keijzer beantwoordt deze vraag in dit artikel. De Eerste Kamer heeft de nieuwe donorwet aangenomen. Sommigen blij, anderen niet. Wel raar, een overheid die grossierder wordt in de lijken van haar dode onderdanen. Ik heb er ambivalente gevoelens bij. Aan de ene kant mag de overheid niet zomaar beschikken over de lichamen van haar onderdanen; ook niet na hun dood. Dat kan gewoon helemaal niet. Aan de andere kant is er een schreeuwende behoefte aan orgaandonatie. Er gaan let...