Willem Ouweneel

Hoe leggen we de Drie-eenheid aan Joden uit?

17-11-2017 door Willem J. Ouweneel

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Jeffrey Schipper. Word ook lid.

In het Nederlands Dagblad van 3 november jl. gaf de predikant dr. A. F. Troost te kennen dat hij moeite heeft met de leer van de Drie-eenheid. Dat kan ik me voorstellen, want welke theoloog heeft dat niet? Troost heeft een roman geschreven (Het kruislabyrint) over een predikant die er ook mee worstelt. Ik baseer me nu niet op dat boek, maar alleen op zijn opmerkingen in dat ND-interview, in de hoop dat het ND zijn uitspraken goed heeft weergegeven.

Troost ziet Jezus als ‘een engel naar Gods hart, in wie God zichzelf terugzag. Die heeft Hij gezonden, als middelaar. En die hoort niet bij een van de twee partijen.’ Hoezo? Dus Jezus was noch God, noch mens!? Jezus als engel – dat klinkt nogal als de leer van Arius, die op het Concilie van Nicea (325) veroordeeld werd. Arius beschouwde Jezus als Gods eerste schepsel of hoogste engel. De Jehova-Getuigen hangen nog steeds deze leer aan. Zij hebben dan ook alle teksten in het Nieuwe Testament weggewerkt waar de godheid van Jezus expliciet betuigd wordt, zoals: ‘het Woord was God’ (Joh. 1:1); ‘de Christus, die God is over alles’ (Rom. 9:5); ‘onze grote God en Heiland, Jezus Christus’ (Tit. 2:13); ‘… Jezus Christus. Deze is de waarachtige God’ (1 Joh. 5:20). De vrijzinnigheid heeft al deze teksten eveneens weggeredeneerd, zoals ik in mijn dogmatische werk De Christus van God uitvoerig aan de kaak gesteld heb, met argumenten die ik hier niet allemaal kan herhalen.

In een ander deel, Het verbond en het koninkrijk van God, heb ik alle teksten besproken waarin Jezus zogenaamd zegt dat Hij ‘nog tijdens het leven van sommige van zijn toehoorders zou terugkomen’ (een bekende vergissing van theologen) en heb ik de teksten behandeld waarin Jezus juist aangeeft dat het heel lang zou duren (zie bijv. Matt. 24:48; 25:5,19). Albert Schweitzer leerde al dat Jezus zich ‘vergist’ had; Troost vertelt hier niets nieuws (wat hij trouwens ook niet beweert).

Mijn probleem met Troost is niet zozeer dat hij moeite heeft met de drie-eenheidsleer, maar dat hij die naar mijn bescheiden mening volkomen verkeerd weergeeft (net als vele anderen dat trouwens gedaan hebben). Ik noem hier twee van zijn uitspraken tegenover het ND:
(1) ‘De Drie-eenheid is een driehoek, met God bovenaan.’ Nee, met de Vader bovenaan. God en ‘de Vader’ zijn niet identiek. De ene God is Vader en Zoon en Heilige Geest. Zo heeft de christelijke kerk het altijd beleden: de Vader is God, de Zoon is God en de Heilige Geest is God. En toch is er maar één God.’ Dat zeiden de Godsmannen uit het verleden (Augustinus, Luther en zoveel anderen) niet omdat zij daartoe gedwongen werden door de Conciliebesluiten van Nicea (325) en Constantinopel (381) (wat Troost ook over die Concilies moge beweren), maar omdat zij deze dingen terugvonden in de Bijbel. Als evangelisch theoloog heb ik nooit formeel onder de Geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel gestaan; maar ik geloof de inhoud ervan (in grote lijnen) omdat ik die bijbels vind.

(2) ‘Voor Joden is het onbestaanbaar dat nog iemand God zou zijn, naast en van hetzelfde wezen als de Ene. Dat heeft het geloof in de Messias voor Joden onmogelijk gemaakt.’ Tja, als het zo aan Joden gepredikt wordt, snap ik ook wel dat geen Jood tot geloof in Jezus komt! Menige Jood denkt inderdaad dat christenen er een soort driegodenleer op na houden, omdat hun zelden goed wordt uitgelegd wat klassiek-orthodoxe christenen nu echt geloven. Als je het zo zegt: In het Oude Testament heb je de ene God, en dan blijkt er in het Nieuwe Testament nóg iemand te zijn die ‘God’ is – ja, dan zou ik het ook niet geloven. Maar zo zit het helemaal niet. Het is niet: de Vader is God, en die God-Vader blijkt een Zoon te hebben, maar: de ene God van het Oude Testament blijkt in het Nieuwe Testament ‘Vader, Zoon en Heilige Geest’ te zijn. Dat is een enorm verschil. De titel ‘Zoon van God’ hoort vooral (zij het niet uitsluitend) bij Jezus als mens – een mens verwekt uit Maria door de Heilige Geest (zie de uitleg van Gabriël, Luk. 1:35). Bij Johannes is Hij vooral de Zoon van de Vader (vgl. 2 Joh. vs. 3); dat is heel wat anders: ‘Ik en de Vader zijn één’ (Joh. 10:30), d.i. één God. Als je, zoals Troost doet, beweert ‘dat nog iemand God zou zijn, naast en van hetzelfde wezen als de Ene’, dan – sorry dat ik het zeg – begrijp je geen snars van de drie-eenheidsleer en werp je inderdaad een enorme blokkade voor Joden op. Er is niemand naast God die van hetzelfde wezen is als Hij. En dat heeft ook geen ter zake kundige theoloog ooit beweerd. Er zijn er wel twee naast de Vader die van hetzelfde goddelijke wezen zijn: de Zoon en de Geest. Dit verschil te vatten kost blijkbaar heel wat christenen moeite (inclusief Troost), en dat kan ik me voorstellen. Maar als we het verschil niet maken, werpen we een blokkade op niet alleen voor Joden, maar ook voor christenen. Als je de drie-eenheidsleer kritisch wilt bejegenen (en daartoe moet elke generatie theologen opnieuw de moed hebben), dan moet je wel weten over welke drie-eenheidsleer je het hebt.

Er is over dit thema natuurlijk onnoemelijk veel meer te zeggen, maar dat kan hier niet. Liever verwijs ik voor zeer uitvoerige argumentatie naar het genoemde boek, De Christus van God. Uiteraard niet omdat dat boek het eind van alle tegenspraak zou zijn, maar in ieder geval gaat dat boek mijns inziens wel over de echte, klassieke drie-eenheidsleer…

Ontvang het online magazine voor christenen!

Daily Newsletter
Weekly Newsletter


Discussie over Hoe leggen we de Drie-eenheid aan Joden uit?
Reacties uitzetten op CIP.nl? Klik hier!