Evert van Vlastuin
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Nieuws

09 juni 2022 door Redactie

Terugkijken: Evert van Vlastuin over mogelijke zelfstandigheid Oekraïens-Orthodoxe Kerk

Een zelfstandige en autonome Oekraïens Orthodoxe Kerk zonder de bemoeienis van het patriarchaat van Moskou? Volgens Evert van Vlastuin van CNE News wordt dat een lastig verhaal. Waarom dat zo is, vertelt Van Vlastuin uitgebreid in een aflevering van het Family7-actualiteitenprogramma Uitgelicht!.

"De Russisch Orthodoxe Kerk en de Oekraïens Orthodoxe Kerk liggen met elkaar overhoop, waarom?”, luidt de eerste vraag van presentator Riekelt Pasterkamp. “Over de oorlog, waar zouden ze anders een conflict over moeten hebben?”, zegt Van Vlastuin. “Vanouds zijn Oekraïne en Rusland een beetje hetzelfde. Het land Rusland kent haar oorsprong in Oekraïne.  Dus is er ook een en dezelfde kerk. Naarmate die landen steeds zelfstandiger werden, werden ook de kerken zelfstandiger. In 1990, vlak voor Oekraïne geheel zelfstandig werd, is ook de kerk van Oekraïne zelfstandig geworden. Alleen er is een ding: De patriarch van Moskou blijft ook de patriarch van de Oekraïens Orthodoxe Kerk.”

“En om die geestelijke draait het nu”, zegt Pasterkamp vervolgens. “Want hij wil de oorlog in Oekraïne niet verbieden.” “Nee, want de patriarch in Rusland, Kirill, is een vriend van Poetin", zegt Van Vlastuin vervolgens. Kirill stelt dat ‘het leger van Rusland de grenzen van Rusland en daarmee haar Russische beschaving moet beschermen tegen de gevaarlijke invloeden vanuit het Westen.’ Maar de Oekraïens Orthodoxe Kerk beschouwt dit alles als een oorlog. Ze gebruiken dat woord ook specifiek, daar het in Rusland verboden is. Vanaf het begin van de oorlog hebben mensen van de Oekraïens Orthodoxe Kerk gekookt voor het Oekraïense leger en van ondersteuning voorzien. Dat zorgt ervoor dat de twee delen van dezelfde kerk als het ware ook met elkaar in oorlog zijn."

Zelfstandigheid
“Is er een mogelijkheid dat de Orthodoxe Kerk in Oekraïne zelfstandig verder gaat?”, is de vervolgvraag van Pasterkamp. “Dat is een beetje een protestantse gedachte. De protestanten zeggen vaak: ‘Waar er twee of drie in mijn naam vergaderd zijn, daar ben ik, Christus, in het midden. De Oekraïner snapt dat niet.”

“Je moet het een beetje zo zien”, zegt Van Vlastuin wanneer hij een twee euromunt uit zijn zak haalt. “Family 7 kan ook een munt maken, met aan de ene kant het logo van de zender en anderzijds bijvoorbeeld uw hoofd. En dan zeggen: ‘Dit is een twee euromunt.’ Maar dat kan niet, want eerst moet er door een regering of centrale bank waarde aan die munt verleend worden.”

“Maar de protestant zegt: ‘Met elke munt kun je betalen’ maar de orthodoxe zegt: ‘Nee, die waarde heeft hij niet.’ De Oekraïens Orthodoxe Kerk kan dan wel zelfstandig willen worden, maar dat moet dan eerst erkend worden door anderen. Ze kunnen niet loskomen van de patriarch, want elke kerk heeft een hoofd nodig. De Rooms Katholieke Kerk in Nederland kan ook niet zomaar het staartje met het Vaticaan doorknippen, want dan ben je geen kerk meer. En zo is het ook precies met de Orthodoxe Kerk. Alleen, ze willen van de patriarch af, maar dat kan niet zolang er geen andere patriarch is.”

De kerk verbieden
“Toch liggen er wetten klaar in Oekraïne om de Russisch Orthodoxe Kerk te verbieden,” zegt Pasterkamp. “Dat zijn wetsvoorstellen, initiatiefwetsvoorstellen in het parlement", is het antwoord van Van Vlastuin. “Maar dat kan niet zegt u?”, luidt de vervolgvraag van Pasterkamp. “Nou ja, in Oekraïne geldt er sowieso godsdienstvrijheid, dus je kunt niet zomaar een kerk verbieden.”

“Maar men zegt: ‘Zolang die oorlog voortduurt, kunnen we die kerk wel verbieden. Want het is een gevaar’. De kerk wordt vanwege haar band met Rusland bij voorbaat als verrader(s) gezien. En dat terwijl de kerk juist heel veel doet voor Oekraïne en zij die oorlog ook veroordeeld hebben. Desondanks wordt ze als een gevaar gezien, al denk ik dat die wetten voorlopig niet behandeld worden.”

“Toch zijn er wel verschillende steden, vooral in het Westen van Oekraïne, die zeggen: ‘Als het parlement die wetten niet behandeld, dan zullen wij wel de activiteiten van de aan Moskou gelieerde kerk verbieden. Dat geeft hele nare complicaties. Op zondagochtend worden sommige kerken bezet door wat opgeschoten jongens die van de kerk af willen.”

Constantinopel en Moskou
Om de situatie nog even iets gecompliceerder te maken, in Oekraïne zijn er twee verschillende soorten van de Orthodoxe Kerk. “De een is verbonden aan het patriarchaat van Moskou en de ander is verbonden aan het patriarchaat in Constantinopel, het huidige Istanbul. De twee kerken erkennen elkaars geldigheid min of meer niet.”

“Dit is wel een enorme verwevenheid van kerk en staat”, zegt Pasterkamp. “Dat is ook deel van de leer. In het Westen kennen wij de scheiding van kerk en staat. De Orthodoxe Kerk zegt juist op haar beurt dat kerk en staat moeten samenwerken en daarmee een symfonie vormen", is het antwoord van Van Vlastuin.

Tenslotte wordt in de aflevering nog even de focus gelegd op Kirill, de patriarch van Moskou, die volgens Van Vlastuin een vriend van Poetin is. “Op elke officiële gelegenheid duiken ze samen op, zoals bijvoorbeeld tijdens de herdenking van de Tweede Wereldoorlog op negen mei. Als er ergens een kans gelegd wordt, zijn ze er samen. Daarmee laat de kerk eigenlijk zien: ‘Wij zijn niet zomaar een kerkje achteraf, maar we maken onderdeel uit van de regerende macht. En de regerende macht laat min of meer zien: ‘Wij hebben de zegen van boven.’ En zo hebben de twee elkaar nodig en weten ze elkaar te steunen.”

Benieuwd naar de volledige video? Deze is hieronder te zien.

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen