Kunst Jezus
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

19 augustus 2021 door Jeffrey Schipper

Het Evangelie heeft kunstenaars tot sublieme kunst geïnspireerd

Maakt het uit of je God aanbidt in een schoolaula met Tl-licht of in een eeuwenoud kerkje met glas-in-loodramen? Nou in principe niet, zou je zeggen. Het gaat om je hart. En toch. Schoonheid doet ertoe. Juist omdat het hart er gevoelig voor is.

Dr. Arnold Huijgen zei pas in het Reformatorisch Dagblad dat we moeten nadenken om over schoonheid en de beelden om ons heen: “Als je niet naar een icoon wilt kijken, dan blijft de vraag: waarop richten we onze ogen dan? Naar die mooie BMW van de buurman?”

Het Evangelie heeft kunstenaars tot sublieme kunst geïnspireerd. Denk aan de schilderijen van Rembrandt en Van Gogh en de composities van Bach en Pergolesi. Die laten weinig mensen onberoerd, zelfs niet de meeste verstokte atheïst. Die werken laten je voelen: het christelijk geloof is niet alleen maar een moraal (het goede) of een leer (het ware), maar het schone hoort daar onlosmakelijk bij. Kunst laat je voelen dat het Evangelie ten diepste een geheimenis is, iets dat je nooit volledig in woorden of theorie kunt vangen. In zijn beroemde boek ‘Belijdenissen’ omschrijft Augustinus God zelfs als Schoonheid, in de dichterlijke taal van een minnaar. “Laat heb ik U liefgekregen, o Schoonheid, zo oud en zo nieuw, laat ik heb U liefgekregen!”

Het Evangelie en het christenleven werden afgebeeld in mozaïeken en muurschilderingen.

Kunst laat zien dat schoonheid meer is dan het dogma waar reclamemakers op hameren: schoonheid betekent jong, zorgeloos, begeerlijk en ‘sexy’ zijn. De Britse filosoof Roger Scruton stelde daartegenover in de documentaire ‘Beauty Matters’: “Schoonheid vinden we ook in een gezicht vol ouderdom, verdriet en wijsheid, zoals Rembrandt dat schilderde. De schoonheid van het gezicht is een symbool van het leven dat erin tot uitdrukking komt, het is vlees dat geest wordt, en als we onze ogen erop richten, lijken we recht in de ziel te kijken. Schilders als Rembrandt zijn belangrijk omdat ze ons laten zien dat schoonheid ook iets gewoons is, iets alledaags. Het is overal om ons heen, we hebben alleen de ogen nodig om het te zien en de harten om het te voelen.”

Met een overdreven accent op schoonheid kun je flink uit de bocht vliegen, leert de kerkgeschiedenis. Maar moet je van de weeromstuit alles dat riekt naar schoonheid en ritueel overboord kieperen? In de Vroege Kerk was er al aandacht voor schoonheid, in woord en beeld. Het Evangelie en het christenleven werden afgebeeld in mozaïeken en muurschilderingen.

Daarnaast werd het geloof bondig en kunstig geformuleerd in belijdenissen, gedichten en hymnen. Over de formulering werd goed nagedacht, met oog voor zowel de inhoud als schoonheid van taal. Paulus haalt in Filippenzen 2:6-11 waarschijnlijk een vroegchristelijke Christus-hymne aan. Deze teksten spraken niet slechts het verstand aan, maar drongen nog wat dieper door, in het hart en zo in je hele handel en wandel. Prof. dr. J. van Oort, kenner van de vroege kerkgeschiedenis, zei een paar jaar geleden in het Reformatorisch Dagblad: “In de Vroege Kerk kreeg je het Apostolicum plechtig overgeleverd, als geheimenis en wachtwoord om te bewaren. Je schreef het niet op, maar leerde het uit je hoofd. Zoals de Engelsen zeggen: learned by heart.”

Gelovigen voor ons hebben indrukwekkende schatten nagelaten: psalmen, hymnen, credo’s, schilderijen, mozaïeken, rituelen. Juist als de druk toeneemt, hebben we deze schatten nodig om ons hart aan te vuren. Het loont de moeite om die schatten van onze geestelijke voorouders af te stoffen. Zo kun je iets ervaren van wat Augustinus schreef: zo oud… en zo nieuw.

Bovenstaand artikel verscheen eerder op Zaut.org, een initiatief om een christelijk, actueel, profetisch en nuchter geluid te laten horen in Nederland. Klik hier om de website te bezoeken.

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen