VPRO Tegenlicht
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Nieuws

04 januari 2021 door Jeffrey Schipper

VPRO Tegenlicht zoekt naar zingeving en spiritualiteit in het tech-tijdperk

Tot voor kort hadden religies het alleenrecht op de hemel. Maar godsdienst heeft een nieuwe concurrent: het dataïsme. De overtuiging dat uiteindelijk alles, ook het leven zelf, niets meer is dan data. De belofte is een programmeerbaar paradijs, waarin artificiële intelligentie ons eeuwig leven, geluk en schoonheid kan schenken. Wat betekent het dataïsme voor de toekomst van religie en spiritualiteit? En kan het ons, naast tal van praktische zegeningen, ook zingeving bieden? Filmmaker Hans Busstra, die als gereformeerde domineeszoon de kerk verliet, gaat op zoek naar zingeving en spiritualiteit in het tech-tijdperk.

Het kernidee van alle vormen van religie en spiritualiteit is dat het leven zin heeft en dat de mens - en alles wat hem/haar omringt - ‘bezield’ is. Dat er méér is dan wij kunnen waarnemen. En dat er iets ‘groters’ is dat de mensheid en de natuur verbindt. Maar als dat zo is, geldt dat dan ook niet voor de heilsleer van Silicon Valley (singulariteit, transhumanisme, artificial intelligence)? Zijn de Apple stores straks de nieuwe tempels? En de serial entrepreneurs uit de tech-hoek straks de priesters van de nieuwste heilige mis? De mis van het geloof in steeds verfijndere technologie, die ons wezen binnenkort kan uploaden?

Regisseur Hans Busstra gaat in Engeland te rade bij twee grijze eminenties van de exacte wetenschap: James Lovelock, die deze jaren van het Novaceen omschrijft als ‘de tijd dat wij onze technologische opvolgers baren en opvoeden’. En bij de beroemde wis- en natuurkundige, Nobelprijswinnaar, Roger Penrose, die juist liever spreekt van ‘artificial cleverness’ dan van ‘artificial intelligence’.

Ex-CERN en ex-ASML-medewerker Bernardo Kastrup is het met Penrose eens: na een vruchteloze speurtocht naar ‘het bewustzijn in de machine’ moest hij concluderen dat zowel de hi-tech wereld als de kerk ons in feite slechts een landkaart bieden van een gebied dat veel groter en veelomvattender is. Kastrup begon een stichting ter promotie van het metafysisch idealisme: het idee dat de werkelijkheid in feite tussen de oren zit. Hoe dan nu verder? Samen met essayist Meghan O’Gieblyn, evenals de regisseur een ‘evangelie-spijtoptant’, weegt Hans Busstra technologie en religie tegen elkaar af als systemen van zingeving voor de toekomst.

De uitzending is te zien op zondag 24 januari 2021 om 22.05 uur op NPO 2.

Foto: Hans Busstra

Reacties

E
'Religie' kán niet ten diepste bevredigen omdat deze relatie afwijst. Religie vereist het voldoen aan rituelen welke tot een vorm van 'verlichting' moeten leiden. Er komt dan een moment dat de rituelen onbevredigend worden en er andere, vaak 'zwaardere', bij moeten komen/bedacht moeten worden. De Bijbel heeft het dan over 'werken in eigen kracht'. Jezus leert ons overgave in relatie met Hem, deze relatie kan alleen maar groeien. Zál ook blijven groeien zo lang wij maar niet weer 'de oude mens' ophalen en in diens éigen kracht' gaan wandelen.

Praat mee

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen