Dr. R. W. de Koeijer
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

10 november 2020 door Dr. R. W. de Koeijer, De Waarheidsvriend

Zelfverloochening betekent verder kijken dan uiterlijke omstandigheden

Calvijn luistert sterk naar het onderwijs van de Heere Jezus Christus wanneer hij nadenkt over het leven als christen. Volgens hem staan twee woorden centraal: ‘zelfverloochening’ en ‘kruisdragen’, schrijft dr. R. W. de Koeijer in De Waarheidsvriend.

De Waarheidsvriend is het huisorgaan van de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland.

Het belangrijkste deel van de zelfverloochening heeft volgens Calvijn betrekking op de verhouding met God. Het grote probleem is dat wij mensen van nature graag schatten op aarde willen verzamelen en daarom rijkdom, eer en macht hoog aanslaan. We moeten er niet aan denken om in armoede of andere problemen terecht te komen:
‘We zien dan ook hoe rusteloos van gemoed de mensen zijn, hoeveel kunstgrepen zij beproeven en welke moeiten zij zich getroosten die hun leven volgens hun eigen plan inrichten, om alles te verwerven waarnaar hun eerzuchtig of hebzuchtig verlangen uitgaat, en om anderzijds te ontkomen aan armoede en een lage staat.’

Concreet betekent zelfverloochening dus dat je verder kijkt dan uiterlijke omstandigheden en schone schijn.

Maar aardse voorspoed is niet hetzelfde als zegen van God. Volgens Calvijn moet het ons juist hierom gaan, want Gods zegen maakt je zowel in voorspoed als in tegenspoed gelukkig en tevreden. Concreet betekent zelfverloochening dus dat je verder kijkt dan uiterlijke omstandigheden en schone schijn. Het gaat in het christenzijn om God en het leven met Hem. Deze focus op Gods onmisbare zegen bewaart je ervoor om aardse zaken op een verkeerde manier na te jagen. Je kunt niet verwachten dat God je zegent als je met fraude, leugen en diefstal je positie probeert te verbeteren. Zelfverloochening gaat echter nog verder. De gerichtheid op Gods zegen betekent ook een rem op onbeheerste verlangens naar rijkdom, macht en eer. Het gaat er Calvijn dus om dat je voorspoed en geluk niet aan je eigen inzet en kennis toeschrijft, maar aan Gods goede hand.

Tegenslag
Calvijn gaat ook in op zelfverloochening onder tegenslagen. In zijn indringende opsomming van wat wij mensen aan moeite kunnen meemaken, merk je dat hij hier zelf iets van heeft geproefd, zowel in zijn leven als in zijn tijd. Hij noemt de pest, oorlogsgeweld, mislukte oogsten, armoede, verlies van geliefden en brand. Stuk voor stuk zijn dit zaken die mensen aangrijpen om op God te schelden en Hem van wreedheid of onrecht te beschuldigen.

Zelfverloochening betekent echter dat je de Heere niets verwijt of eindeloos klaagt, maar jezelf aan Zijn leiding toevertrouwt. Hoe bedoelt Calvijn dit? Zijn benadering ligt in de lijn van Romeinen 8, waar Paulus verkondigt dat niets kan scheiden van de liefde van Christus én dat alle dingen meewerken ten goede. Calvijn is ervan overtuigd dat God de dingen almachtig bestuurt en tegelijk als Vader voor Zijn kinderen zorgt. Daarom onderscheidt hij de christelijke troost scherp van de heidense ‘troost’, die oproept tot berusting in het onvoorspelbare lot. Voor de hervormer is de kern van de zaak dat in de tegenslagen Gods vaderlijke hand aanwezig is:

Zelfverloochening betekent dat je de Heere niets verwijt of eindeloos klaagt, maar jezelf aan Zijn leiding toevertrouwt.

‘Maar een gelovige behoort ook in deze zaken Gods zachtmoedigheid en ware vaderlijke goedheid te zien. Al ziet hij zijn huis tot een oord van eenzaamheid gemaakt doordat zijn familieleden weggenomen worden, ook dan zal hij niet ophouden de Heere te prijzen. Ja, hij zal zich veeleer keren tot deze gedachte: toch zal de genade van de Heere, die intrek in mijn huis genomen heeft, het niet alle troost doen missen. Al is het gewas door de rijp aangetast, door de vorst vernietigd of door de hagel platgeslagen en ziet hij honger dreigen, toch zal hij de moed niet laten varen of God verwijten maken, maar in dit vertrouwen blijven: toch verkeren wij onder de hoede van de Heere en zijn wij schapen, gevoed in Zijn weiden; Hij zal ons dus in de grootste nood van voedsel voorzien.’

De naaste prijzen
Zelfverloochening heeft ook betrekking op de naaste. Volgens Calvijn ligt het namelijk niet voor de hand dat de mens zich inzet voor het welzijn van zijn naaste, omdat hij graag zelf in het middelpunt staat. Hij miskent bijvoorbeeld de gaven van anderen die hij
graag bij zichzelf bewondert. Omgekeerd vergroot hij de gebreken van anderen uit, terwijl hij deze bij zichzelf graag verkleint.

Eigenliefde en eerzucht worden volgens de hervormer dan ook alleen door zelfverloochening op twee manieren effectief bestreden. Ten eerste dienen we te beseffen dat alle goede gaven van God afkomen en daarom genade zijn. Ten tweede is het nodig om jezelf vanwege je tekortkomingen te verootmoedigen, terwijl je de goede gaven van anderen gerust mag prijzen. Zo leer je matig, bescheiden en vriendelijk met je naaste om te gaan. Calvijn vat de goede christelijke houding zo samen: ‘Zo zul je ook nooit langs een andere weg tot ware zachtmoedigheid komen dan door een hart te hebben dat doortrokken is van een lage dunk van jezelf en een hoge dunk van de ander.’

Error: could not load events

Omdat hij weet hoe moeilijk de mens het welzijn van zijn naaste daadwerkelijk zoekt, kan toewijding aan de ander volgens Calvijn ook alleen maar gebeuren wanneer hij zijn eigen belang opzijschuift. Een belangrijk hulpmiddel hierbij is de gedachte dat geestelijke gaven geschonken zijn met het oog op de naaste, met name in kerk en gemeente. De hervormer denkt hierbij aan het bijbelse beeld van de gemeente als lichaam van Christus. De ledematen zijn niet bestemd om afzonderlijk te functioneren, maar staan ten dienste van het hele lichaam. De twee samenhangende noties dat we rentmeesters zijn én dat we zijn geroepen om door de liefde te leven, zijn beslissend voor de dienst aan de naaste.

Dr. R. W. de Koeijer is predikant van de hervormde gemeente te Waddinxveen en lid van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond.

Klik hier om abonnee te worden van De Waarheidsvriend!

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen