Overhandiging petitie
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Nieuws

10 november 2020 door Israël Aktueel, Christenen voor Israël

Klaas de Jong deed onderzoek naar de Kristallnacht: "Niets kunnen vinden van protest uit kerken"

Van 9 op 10 november vond in 1938 de Kristallnacht plaats. In heel Duitsland werden Joden en hun bezittingen aangevallen. Klaas de Jong schreef er het boek 'Kristallnacht en kamp Westerbork' over en verdiepte zich in wat we destijds wisten en begrepen van Kristallnacht. En de rol van de kerken? Hitler bleek weinig tegenstand te krijgen: "Van protesten vanuit kerken heb ik eigenlijk niets kunnen vinden."

Hebben de kerken in de dagen na Kristallnacht van zich laten horen?
"Dankzij de ruime aandacht in de kranten was er eind 1938 veel verontwaardiging onder de Nederlandse bevolking en dan vooral over het terugsturen van vluchtelingen naar Duitsland. Van protesten vanuit kerken heb ik eigenlijk niets kunnen vinden. Wel was de Doopsgezinde Kerk actief met opvang van vluchtelingen nadat Truus Wijsmuller in Wenen veel Joodse kinderen wist mee te krijgen voor de Britse actie Kindertransport. De opvang in Nederland beperkte zich tot christenjoden die men in navolging va onze overheid ‘niet-arische christenen’ noemde.

Opmerkelijk was de nationale collecte voor vluchtelingen die geïnitieerd werd door de protestantse, rooms katholieke en Joodse comités voor vluchtelingenhulp. Prof. K. Dijk van de universiteit van Kampen wierp een smet op deze actie met de stelling dat het geld beter naar zending onder de Joden kon gaan.

Overigens moest je met protesten tegen Hitler oppassen want je kreeg zomaar een boete. Dat overkwam een predikant uit Brabant die in mei 1939 voor de politierechter moest komen omdat hij Hitler een boef zou hebben genoemd. Hij ontkende en kwam met de schrik vrij."

Vond er in de kerken gesprek, discussie plaats over wat de betekenis was van dat wat er gebeurde en van wat er wellicht nog in de toekomst te verwachten was?
"In Duitsland duidde de Lutherse predikant Bonhoeffer de Kristallnacht met Psalm 74:8 evenals de Berlijnse domproost Bernhard Lichtenberg. Van een dergelijke duiding binnen de Nederlandse kerken is mij niets bekend. Wel leefde de gedachte dat het Joodse volk gedoemd was om opgejaagd te worden en nergens rust te vinden. Merkwaardig genoeg ging die gedachte vaak samen met een verklaring van liefde voor de Joden als Gods uitverkoren volk.

De grote schrik na Kristallnacht vervaagde geleidelijk. De katholieke minister Goseling verklaarde zelfs dat de Joden in de Duitse concentratiekampen niet in levensgevaar waren en dat daarom vluchtelingen terecht teruggestuurd werden. Pas vanaf de herfst van 1942 begon het inzicht door te breken dat het Joodse volk met de vernietiging werd bedreigd."

Onderscheidden de kerken zich van andere groepen, instituten of media in hun standpunt over de Kristallnacht?
"We moeten ons realiseren dat we met organisaties als Christenen voor Israel in een heel andere tijd leven. Voor de Sjoa, de Holocaust, schrok men niet van antisemitisme. Hitlers boek Mein Kampf was vrij verkrijgbaar en de Haarlemmer Courant noemde het voor de bibliotheek in die stad een aanwinst dat ze de Nederlandse vertaling had aangeschaft. Kamerleden van de socialistische partij waren de enigen die in het parlement opkwamen voor de Joden al heb ik in de dagbladen ook een protest gevonden van een CHU-kamerlid die om barmhartigheid voor de vluchtelingen vroeg.

Triest is dat Colijn na de Kristallnacht de hoofdredacteuren van de belangrijkste dagbladen vroeg om terughoudend te zijn om represailles van Hitler te voorkomen. De socialistische kranten gaven veel meer informatie over de situatie in Duitsland dan de christelijke, maar weinig goede christenen lazen toen een ‘communistische’ krant.

Niet alleen ons land faalde; overal op aarde werden de grenzen voor joden na Kristallnacht stevig gesloten en het Britse leger beschoot vluchtelingen die op het strand van Palestina probeerden te komen. Als de Kristallnacht een test van Hitler was dan wist hij nu dat hij tot het uiterste kon gaan met de Joden zonder tegenstand van de vrije wereld. Zijn volgende stap was de inval in Polen waarmee hij een paar miljoen Poolse Joden in zijn klauwen kreeg en ruimte voor de bouw van vernietigingskampen."

Dit artikel verscheen eerder in Israël Aktueel. Ga hier naar de website van dit blad van Christenen voor Israël.

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Error: could not load events