Arthur Alderliesten
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Dagelijks leven

07 oktober 2020 door Arthur Alderliesten, De Waarheidsvriend

Eenzame ouderen: hoe groot is dit probleem voor de kerk?

Van de volwassen Nederlanders voelt 43 procent zich soms of vaak eenzaam. Bij 10 procent is sprake van sterke eenzaamheid. Waarom is eenzaamheid een probleem, hoe groot is het probleem en wat betekent dit voor de kerk? vraagt Arthur Alderliesten in De Waarheidsvriend.

De Waarheidsvriend is het huisorgaan van de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland.

Ziek
Van eenzaamheid word je ziek. Dat toont neuroloog Manfred Spitzer aan in het boek Eenzaamheid, dat vorig jaar verscheen op de Nederlandse markt. Eenzaamheid veroorzaakt stress en als gevolg daarvan een hele reeks aan veelvoorkomende, chronische ziektes als bijvoorbeeld stofwisselingsstoornissen, vaatziektes (hartinfarcten bijvoorbeeld) en longziektes.

Schrikbarend is het verband tussen sociaal isolement en mortaliteit: wie in hoge mate sociaal geïsoleerd leeft, heeft een twee tot drie keer zo hoog risico om binnen een bepaald tijdsbestek te overlijden dan iemand die talrijke en goede sociale contacten heeft. Een aantal onderzoeken laat zien dat de negatieve effecten van eenzaamheid en sociaal isolement op de gezondheid en de levensverwachting groter zijn dan andere risicofactoren als luchtvervuiling, gebrek aan beweging, gebrekkige voeding, overgewicht of roken en zwaar alcoholgebruik.

Wie in hoge mate sociaal geïsoleerd leeft, heeft een twee tot drie keer zo hoog risico om binnen een bepaald tijdsbestek te overlijden dan iemand die talrijke en goede sociale contacten heeft.

Bij de kerk
De mens is gericht op relaties. Sommige theologen geven aan dat het geschapen zijn naar Gods beeld er ook op wijst dat de mens een relationeel wezen is. Ouderen horen erbij. Bij de sámenleving, maar zeker ook bij de kerk waarvan we met Paulus belijden dat deze het lichaam van Christus is. Wie ouderen van de gemeente vergeet, aan de aandacht laat ontsnappen of hen in eenzaamheid achterlaat in een verzorgingshuis, amputeert een deel van het lichaam van Christus.

Daarom ten slotte zeven opmerkingen over de rol van de kerk en eenzaamheid. En de kerk, dat zijn wij.

Handvatten
1. Het delen in eenzaamheid vraagt het onderdrukken van de menselijke neiging om weg te lopen van lijden.
2. God plaatst mensen soms in de eenzaamheid, zodat ze zich (opnieuw) tot Hem wenden. Deze geestelijke bedoeling van God neemt niet weg dat het een sociaal probleem is.
3. Met ds. L. G. C. Ledeboer zingen we ‘Wie Jezus heeft, die heeft genoeg’. Dat wordt nogal eens toegepast op eenzaamheid. Een nauwe omgang met God kan eenzaamheid in de kern van iemands bestaan zeker verzachten of zelfs wegnemen. Maar wordt daarmee wel voldoende onderkend dat eenzaamheid een sociaal probleem, werkelijk lijden en ziekte is? Iemand met een gebroken been sturen we toch ook naar het ziekenhuis? En de hulp bij iemand met depressieve stemmingen beperken we toch niet door een bundel met geestelijke liederen in de hand te drukken? Zo vraagt eenzaamheid ook om meer dan om een pastorale benadering.
4. Veelzeggend is Psalm 68:7, waar we lezen dat het God het is ‘Die eenzamen in een huisgezin plaatst’. God heeft de eenzamen binnen de kring, het ‘gezin’ van samenleving en kerk geplaatst. God legt dus extra verantwoordelijkheid voor eenzamen op de schouders van mensen die leven in een samenlevingsverband. Geldt dat dan niet in de eerste plaats voor een christelijke geloofsgemeenschap, de plaats waar de
christelijke hoop wordt verbonden aan elkaar liefhebben en het doen van goede werken (Hebr. 10:23-24)? En naast de aandacht voor het met-elkaar en er voor-elkaar zijn, mag er dan ook liefde, moed en creativiteit zijn om met-elkaar de eenzaamheid búiten de kerk aan te pakken (1 Thess.3:12; 5:15).
5. Maak eenzaamheid bespreekbaar. Waarom zou je niet minstens één keer per jaar je als gemeente bezinnen op ‘omzien naar elkaar’?
6. Vermoedt de kerkenraad eenzaamheid bij bepaalde ouderen? Breng juist deze mensen dan in contact met anderen: andere (eenzame) ouderen of juist jongeren. Het kan helpen om heel concreet na te denken over eenzaamheid en het doorbreken ervan, bijvoorbeeld aan de hand van het werkboek Stop eenzaamheid zelf van Agathos (zie www.stopeenzaamheidzelf.nl).
7. Verbind als kerk jongere met oudere generaties. Leer van ouderen, nodig hen uit om hun levensverhaal te delen. Laat als kerken zien dat alle generaties meetellen door bijvoorbeeld heel concreet en zichtbaar ‘meergeneratiewoningen’ te creëren. In Duitsland ontvang je voor Mehrgenerationenhäuser subsidie van de overheid. Ligt hier wellicht een taak voor Nederlandse diaconieën?
In deze context kunnen ouderen aan de slag met wat ze kunnen en fijn vinden om te doen. Zo kunnen we eenzaamheid verlichten.

Arthur Alderliesten is manager Vriendennetwerken bij Lelie zorggroep. Lees de volledige tekst van dit artikel in De Waarheidsvriend van donderdag 1 oktober 2020, of download de gratis pdf.

Klik hier om abonnee te worden van De Waarheidsvriend!

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen