Dr. R. W. de Koeijer
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Wat je zou moeten weten over een van de grootste predikers in de kerkgeschiedenis

Op 30 september 1770 overleed George Whitefield. Hij was een van de grootste predikers in de geschiedenis van de kerk. Zijn optreden viel samen met een geestelijke opwekking, die als een lopend vuur door Engeland en Amerika trok, schrijft dr. R. W. de Koeijer in De Waarheidsvriend.

De Waarheidsvriend is het huisorgaan van de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland.

Dat zijn goede redenen om 250 jaar later aandacht voor deze Engelse prediker te vragen. In het eerste artikel sta ik stil bij zijn leven en werk, het tweede zal ingaan op zijn betekenis voor nu.

Jeugd en bekering
George Whitefield was van eenvoudige afkomst. Hij groeide op in een herberg en verloor zijn vader al op jonge leeftijd, waarna zijn moeder het werk overnam. Toen George naar de middelbare school ging, kwam een kwaliteit aan het licht die in zijn verdere leven grote betekenis zou krijgen: hij had acteertalent en speelde graag in toneelstukken. Zijn latere prediking zou mede zoveel aantrekkingskracht op grote massa’s mensen krijgen door zijn vloeiende en krachtige stem, maar ook door de grote levendigheid van zijn verkondiging. Whitefield is er een sprekend voorbeeld van hoe God natuurlijke gaven kan inzetten voor de dienst in Zijn Koninkrijk.

Whitefield is er een sprekend voorbeeld van hoe God natuurlijke gaven kan inzetten voor de dienst in Zijn Koninkrijk.

De bekering die Whitefield in zijn studententijd meemaakte, leek in zekere zin op die van de hervormer Luther. Whitefield dacht dat een leven van goeddoen onmisbaar was voor zijn behoud, maar na het lezen van een Schots puriteins werk ontdekte hij dat hij het geloof in Christus en innerlijke vernieuwing miste. Toen hij in 1735 een ziekteperiode meemaakte, kwam hij in een geestelijke crisis terecht. Die liep via de overtuiging van zonde uit op de vreugde in Christus.

Whitefield zag het christenzijn vanaf die tijd allereerst als een innerlijke vernieuwing, die vervolgens zichtbaar wordt in de dagelijkse levenspraktijk. Dat zou doorklinken in zijn prediking, waarin hij indringend opriep tot bekering en verkondigde dat wedergeboorte en geloof in Christus de mens fundamenteel en beslissend veranderen.

Opwekking
Whitefield, die was opgegroeid in de Anglicaanse Kerk, begon na zijn bekering en ambtswijding te preken in Engelse kerken. Daar viel hij al vlug op door zijn indringende verkondiging en trok hij steeds meer mensen. Dat gebeurde eveneens in Noord-Amerika, waar hij in 1737 voor het eerst heentrok en dat hij daarna regelmatig zou bezoeken. Hij stichtte een weeshuis in Savannah (Georgia), kreeg goede contacten met Jonathan Edwards (1703-1758), en bleef de rest van zijn leven sterk betrokken op wat er aan de overkant van de Atlantische oceaan gebeurde.

Whitefields populariteit was na zijn terugkeer in Engeland in 1739 alleen maar gegroeid. Tegelijk kreeg hij van anglicaanse geestelijken scherpe kritiek vanwege zijn preekstijl en zijn aandacht voor geestelijke ervaring. Omdat er vrees bestond voor geestdrijverij, werden steeds meer preekstoelen voor hem gesloten.

Whitefield schrijft dat hij op sommige zwarte gezichten witte strepen ontdekte, veroorzaakt door tranen van berouw en verwondering.

Deze kerkelijke reactie maakte van Whitefield een evangelist, want hij begon in de openlucht te preken en bereikte daarmee duizenden hoorders, met name in steden als Gloucester, Bristol en Londen. Zijn prediking maakte diepe indruk, zoals onder de mijnwerkers in Kingswood, die in zeer grote aantallen kwamen luisteren. Whitefield schrijft hierover dat hij op sommige zwarte gezichten witte strepen ontdekte, veroorzaakt door tranen van berouw en verwondering.

Terwijl de kerkelijke kritiek op zijn openluchtprediking toenam en hij ook met openlijk geweld werd geconfronteerd, geloofde Whitefield ‘dat er een vuur in het land was aangestoken dat door geen duivel kon worden gedoofd’. Hij wist zich op een bijzondere manier geleid door de Heilige Geest.

Latere leven
Whitefields latere leven stond in het teken van de talloze keren dat hij het Evangelie op vele plaatsen en voor meestal grote menigten verkondigde. Hij bleef dat onvermoeibaar doen, met name in Engeland en Noord-Amerika, maar ook in Schotland. Terwijl hij in de eerste jaren voor het gewone volk preekte, kreeg hij later ingang in Britse aristocratische kringen, met name via zijn geestelijke contacten met Selina Hastings, gravin van Huntingdon.

Opvallend is dat Whitefield in zijn verdere leven op allerlei terreinen milder werd. Eerder kon hij soms scherp oordelen over de geestelijke staat van ambtsdragers in de Anglicaanse Kerk, die in zijn ogen veel meer kerkelijke functionarissen waren dan gedreven predikers. Maar toen hij ouder werd, onthield hij zich van zulke uitspraken en zocht hij naar verbinding met geestverwanten in diverse kerkelijke denominaties.

Het is niet verrassend dat Whitefields intensieve leven van onophoudelijk rondtrekken met het Evangelie al vroeg eindigde. Op 30 september 1770 overleed hij tijdens een nieuwe rondreis in Noord-Amerika op de leeftijd van 56 jaar.

Verlangen
Met George Whitefield begon de openluchtprediking en de geestelijke opwekking van de achttiende eeuw. Hij werd de vader van het zogenaamde calvinistische methodisme, dat in de Engelstalige wereld aanzienlijke invloed heeft uitgeoefend. Zijn boodschap van wedergeboorte en geloof in Christus zou ook in latere tijden blijven doorklinken.

Dr. R. W. de Koeijer is predikant van de hervormde wijkgemeente De Hoeksteen te Waddinxveen en lid van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond. Klik hier voor zijn volledige artikel.

Foto: Preekaantekeningen

Klik hier om abonnee te worden van De Waarheidsvriend!

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Error: could not load events