God

11 december 2019 door Ds. D. M. van de Linde, De Waarheidsvriend

Gaat Rembrandts schilderij met de oude vrouw en de kleine jongen over Hanna of Loïs?

Rembrandt heeft zijn schilderij met de oude vrouw en de kleine jongen, voor zover bekend, niet van een titel voorzien. Dat stelt ons voor de vraag over wie dit gaat, concludeert ds. D. M. van de Linde in De Waarheidsvriend.

Over welke historieschildering, waaronder bijbelse voorstellingen vallen, het hier gaat, lopen de meningen uiteen. Een aantal kunsthistorici is van mening dat de Hollandse meester verbeeld heeft wat in 2 Timotheüs 1:5 beschreven staat. Paulus schrijft daar aan zijn jonge medewerker en broeder Timotheüs: ‘Daarbij herinner ik mij het ongeveinsde geloof dat in u is en dat eerst gewoond heeft in uw grootmoeder Loïs en in uw moeder Eunice. En ik ben ervan over‑tuigd dat het ook in u woont.’

Een andere afbeelding van Rembrandt uit hetzelfde jaar en met hetzelfde thema vertoont overeenkomsten met bovenstaand schilderij. Op beide afbeeldingen is de oude vrouw afgebeeld met een zwarte sluier en in een rood gewaad en is het kind in het groen gekleed. Op dat andere schilderij, waarvan overigens ook geen opschrift bekend is, houdt het kind de Bijbel vast. Op dit werk heeft de vrouw de Bijbel in handen. Op zichzelf is er veel te zeggen voor de interpretatie dat het om Loïs en Timotheüs gaat. Vooral omdat de vrouw als iemand op hoge leeftijd wordt weergegeven. Naast de bank waar ze op zit staat een stok en ze heeft een bril in haar hand. Met Prediker 3 zou je kunnen zeggen: ‘De sterke mannen zijn gekromd en de vensters naar buiten raken beslagen.’ Ze is moeilijk ter been en haar gezichtsvermogen is verminderd. Kortom, alles wijst erop dat het hier eerder om een grootmoeder dan een moeder gaat.

Deze grootmoeder (Loïs) maakt haar kleinzoon (Timotheüs) wegwijs in het woord van God. Ook nu willen grootouders hun kleinkinderen het leven met God leren, maar dan omdat ouders dat nalaten. Het is daarom een sprekende afbeelding in onze tijd van secularisatie, al is de situatie nu vaak anders dan bij Timotheüs. Zijn moeder Eunice was wel een oprecht gelovige.

Hoge leeftijd
Toch volg ik de opvatting van andere kunsthistorici die beweren dat het hier gaat om Hanna en Samuël. De overtuiging dat dit uit de lucht gegrepen is, omdat het om een oude vrouw gaat die eerder als grootmoeder dan als moeder gezien moet worden, kan mijns inziens weersproken worden.

Het bijbelboek 1 Samuël vertelt immers dat de buik van Peninna zwelt met de gang van de natuur. Deze vrouw van Elkana baarde dus als vanzelfsprekend kinderen. Hanna daarentegen was onvruchtbaar en moest lang wachten tot de Heere haar toegesloten schoot opende.

Hanna staat daarmee in de traditie van Sara, Rebekka en Rachel, de onvruchtbare aartsmoeders van Israël. Ze doet eveneens denken aan de moeder van Simson en aan de op hoge leeftijd gekomen Elizabet, de moeder van Johannes de Doper. Waar alles doodloopt, geeft de God van Israël wel vaker een wending door een onmogelijke geboorte.

Denkend aan Sara en Elizabet hoeft het dus geen bezwaar te zijn dat Rembrandt een vrouw op hoge leeftijd schildert.

Ds. D. M. van de Linde uit Rotterdam is emerituspredikant. Lees de volledige tekst van dit artikel in De Waarheidsvriend van donderdag 5 december 2019.

Klik hier om abonnee te worden van De Waarheidsvriend!

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals
Krijg volledige toegang tot CIP.nl. Start je gratis maand!