Ds. J. Belder

Dagelijks leven

31 mei 2019 door Ds. J. Belder, De Waarheidsvriend

Eenzaamheid: volksziekte van de eeuw

Eenzaamheid is een groeiend probleem in de moderne samenleving. Maar hoe kunnen er in 2019 nog eenzame mensen zijn in een land en werelddeel waarin we op elkaars lip wonen en alles van iedereen zien en (denken te) weten?

De Waarheidsvriend is het huisorgaan van de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland.

We ervaren allemaal wel eens eenzaamheid. Op een verjaardag kun je je in een volle kamer met kwebbelende mensen eenzaam voelen. Een vergelijkbare ervaring kun je hebben als je voor langere tijd in een vreemde omgeving terechtkomt, denk aan immigranten. Meestal gaat het dan om een gemoedstoestand van voorbijgaande aard. Laat duidelijk zijn dat eenzaamheid een subjectieve ervaring is, een persoonsgebonden emotie. De ene mens heeft meer behoefte aan gezelschap en ontmoeting dan een ander.

Van alle leeftijden
Eenzaamheid is niet een specifiek leeftijdsprobleem, al zijn het juist ouderen, vijfenzeventigplussers, die pieken. Dit is niet onbegrijpelijk. Hun netwerken krimpen. Generatiegenoten vallen weg. Sociale verbanden brokkelen af. Kinderen en kleinkinderen wonen dikwijls ver weg en zijn druk. De bejubelde participatiesamenleving van onze overheid richt zich vooralsnog vooral op deelname aan het arbeidsproces, en dat zo maximaal mogelijk. Aan de andere kant staat de zelfredzaamheid hoog in het regeringsvaandel. Bejaardenhuizen maakten plaats voor verpleeghuizen, waar men pas in een laat stadium van fysieke en/of mentale neergang welkom is.

Op een verjaardag kun je je in een volle kamer met kwebbelende mensen eenzaam voelen.

Ouderen hebben gemiddeld veertien persoonlijke relaties buiten de partner. Het gaat dan om kinderen en andere familieleden, buren en vrienden. Hoe kleiner het netwerk, hoe groter de kans om te vereenzamen. Van de jongeren tussen 19 en 34 jaar noemt 38 procent zich eenzaam. Dat kan te maken hebben met nare ervaringen opgedaan tijdens kinder- en jeugdjaren, met de echtscheiding van ouders, met mishandeling, misbruik, pestgedrag van boosaardige leeftijdsgenootjes en hun uitsluitingsprocessen en tactieken. ‘Als ik geen contact leg met anderen, moet dat dus aan mij liggen.’

Je kunt een onhebbelijk karakter hebben, of beperkte sociale vaardigheden, waardoor je moeizaam contact legt. Wie kent ze niet: die schuchtere jongens en meisjes, die zich niet zo gemakkelijk geven. Je kunt worstelen met ‘tegendraadse’ seksuele gevoelens, waarvoor je je schaamt en waardoor je je minderwaardig voelt. Je bent bang te worden afgewezen. Ook tienermoeders kunnen met heftige gevoelens van eenzaamheid worstelen. Het stuklopen van een verkering en het breken van een verloving kunnen je in een positie brengen waarin een mens zich eenzaam en onbegrepen voelt, beschadigd en verward. Echt eenzame mensen weten hun eenzaamheid vaak goed te camoufleren. Dat geldt nog meer voor jongeren. Wie leeftijdgenoten vertelt over eigen eenzaamheid, is niet populair. Druk zijn op sociale media kan een geslaagde camouflagetactiek zijn om je eenzaamheid te verbergen. Zijn het vooral eenzame mensen die druk zijn op deze terreinen? Zou het waar zijn wat wel eens wordt beweerd: hoe meer virtuele vrienden, des te minder reële vrienden.

Je kunt te weinig, maar kennelijk ook te veel aandacht geven aan vrijgezellen en het ongetrouwd zijn problematiseren, zo niet stigmatiseren.

Vele gezichten
Eenzaamheid heeft vele gezichten. Er zijn eenzamen onder de gehuwden en onder de niet-gehuwden. Mensen zonder partner zijn over het algemeen eenzamer dan mensen met een partner. De partner biedt – uitgaand van een ideale situatie – diepgang, gezelligheid en allerlei vormen van steun. Voor mensen met weinig andere relaties maakt het ontbreken van een partner de kans op vereenzaming drie keer zo groot.

Het is goed om oog te hebben voor de alleenstaanden en de alleengaanden in de gemeente, zonder ‘ongetrouwd-zijn’ te problematiseren. Iemand mailde mij ooit zich ongemakkelijk te voelen als de indruk wordt gewekt als zouden alleenstaanden zielig zijn. Je kunt te weinig, maar kennelijk ook te veel aandacht geven aan vrijgezellen en het ongetrouwd zijn problematiseren, zo niet stigmatiseren. Laten we de alleenstaanden niet over het hoofd zien, maar ze vooral ook niet te zeer in de schijnwerpers zetten. Ook binnen het huwelijk komt veel eenzaamheid voor. Vaak heeft dat te maken met slechte of verstoorde communicatie. In De Waarheidsvriend van maart 2019 schreef de psychologe mevrouw Boerman daarover. In het boekje van Gary Chapman, De vijf talen van de liefde, worden eveneens behartigenswaardige opmerkingen over communicatie gemaakt. Een intense verbondenheid met je mobiel of pc kan een oorzaak van vereenzaming zijn. In bus en trein had je vroeger kwetterende mensen, tegenwoordig
zijn er alleen nog maar twitterende en appende mensen om je heen.

New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Een echtgenote vroeg op een dag aan haar man of hij wel in de gaten had dat hij de hele dag met wildvreemden in gesprek was, terwijl hij nauwelijks meer met zijn eigen gezinsleden sprak. Altijd en overal hadden de vreemden voorrang.

Laten we ook niet onderschatten hoe velen binnen de muren van de kerkelijke gemeente game-, of pornoverslaafd zijn, of beide, met alle gevolgen vandien.

Ds. J. Belder uit Harskamp is emeritus-predikant.

Klik hier om abonnee te worden van De Waarheidsvriend!

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher Spotify