Bart van Nes

God

11 april 2019 door Bart van Nes

Waarom de gelijkenissen van Jezus perfect in onze beeldcultuur passen

“Mijn ervaring was dat we de gelijkenissen vooral beschouwen als zondagsschoolverhaaltjes. Het gekke is dat Jezus Zelf zegt dat Hij gelijkenissen niet gebruikt om dingen begrijpelijker te maken maar juist ingewikkelder,” zegt Bart van Nes. In mei en juni geeft hij bij het Evangelisch College in Zwijndrecht een unieke en verdiepende sprekerscursus over de gelijkenissen van Jezus.

Het Evangelisch College (EC) is een interkerkelijk opleidingsinstituut dat (deeltijd)opleidingen en cursussen aanbiedt op het gebied van de Bijbel, Theologie, Missionair Werk en Pastoraat.

Waar komt je interesse voor de gelijkenissen vandaan?
“Het begon met een vriend van me. We hadden het over de Bijbelgedeeltes die we irritant vinden; de stukken die schuren, confronteren en die we ongemakkelijk vinden. Ik moest toen gelijk denken aan de gelijkenis van de werkers in de wijngaard. Natuurlijk snap je dat die gasten boos worden en zich oneerlijk behandeld voelen. Als ik het verhaal lees voel ik in eerste instantie ook die boosheid. Het lijkt zo oneerlijk.

Tegelijkertijd fascineerde het me dat het verhaal zo’n sterke reactie uitlokt; niet alleen bij de karakters in het verhaal maar ook nog steeds bij mij als lezer en hoorder. Ik besloot een jaar lang me toe te leggen op de gelijkenissen en er zo veel mogelijk over te preken. En ik ben er nog steeds niet klaar mee.”

"De gelijkenissen zijn niet simpel, ze zijn bedoeld om ons uit te dagen, ons te ontregelen en te confronteren met wat er eigenlijk in ons hart leeft."

Wat heb je ontdekt?
“Mijn ervaring was dat we de gelijkenissen vooral beschouwen als zondagsschoolverhaaltjes; mooie verhalen die Jezus verteld om een punt te illustreren of te verduidelijken. Het gekke is dat Jezus Zelf zegt dat Hij gelijkenissen niet gebruikt om dingen begrijpelijker te maken maar juist ingewikkelder (Mat 13:10-15). De gelijkenissen zijn niet simpel, ze zijn bedoeld om ons uit te dagen, ons te ontregelen en te confronteren met wat er eigenlijk in ons hart leeft. Ze vertellen niet iets nieuws, maar herinneren ons aan dat wat we eigenlijk diep van binnen wel weten maar liever wegstoppen.

In de gelijkenissen zien we Jezus als een meesterverteller; Met kleurrijke beelden schildert hij allerlei plaatjes van hoe het koninkrijk van God eruitziet. En in eerste instantie lijkt het alsof we alleen maar als toeschouwers staan te luisteren maar bijna altijd eindigt Jezus het verhaal niet maar stopt Hij. Opeens worden we ‘erin geluisd’ en zitten we zelf midden in het verhaal en wordt aan ons de vraag gesteld; wat zou jij doen? Hoe zou jij reageren? Wat doe je als jouw vader een feest geeft voor je broertje die weer is thuisgekomen nadat hij alles heeft verpruts? Wat doe het met jou als je ziet dat aan het eind van een werkdag iedereen evenveel betaald krijgt? Wat doe jij met een uitnodiging voor een bruiloftsfeestmaal? De gelijkenissen hebben zo een krachtig verrassingseffect.”

Waarom een verdiepingscursus voor sprekers over de gelijkenissen?
“Er zijn veel mogelijkheden voor de gelijkenissen in onze beeldcultuur waarin alles verpakt wordt in een verhaal. Schrijvers als Charles Taylor en James K.A Smith hebben het veel over ‘sociale verbeelding’. Daar bedoelen ze mee dat ieder mens met een bepaalde bril naar de werkelijkheid kijkt en een bepaald beeld heeft van wat het goede leven inhoud. Dit beeld wordt niet zozeer gevoed door abstracte informatie of principes, maar veel meer door verhalen en beelden die onze verlangens beïnvloeden en zo ons hart veroveren. Dat is waarom alles vandaag verpakt wordt door middel van verhalen en ‘storytelling’ zo populair is. Door middel van verhalen vormen we onze identiteit, geven we ons leven betekenis en worden we in beweging gezet.

"Het gekke is dat Jezus Zelf zegt dat Hij gelijkenissen niet gebruikt om dingen begrijpelijker te maken maar juist ingewikkelder."

Jezus doet hetzelfde met de gelijkenissen. Hij doet een beroep op ons hart. Bewust of onbewust hebben we allemaal een plaatje van hoe het koninkrijk van God eruitziet, hoe God is en wat Hij zou moeten doen. We hebben bepaalde verwachtingen, ideeën en verlangens. In de gelijkenissen geeft Jezus ons een hele reeks beelden en indrukken over hoe de realiteit van het koninkrijk van God eruitziet en in de praktijk van het dagelijks leven werkt. Het zijn als het ware allemaal snapshots of vensters van een andere wereld en al die verhalen bij elkaar vormen zo een kleurrijk geheel.

Door middel van de gelijkenissen lokt Jezus ons uit de tent en daagt Hij ons uit om onze beelden bij te stellen en met Zijn bril naar het leven te kijken. De gelijkenissen zijn daarmee ook een uitnodiging om door de ogen van Jezus naar de wereld te kijken. Ze fluisteren ons toe; ‘verlang je er ten diepste ook niet naar dat de wereld zo kan zijn?’ De gelijkenissen zijn dus een geweldig middel om het hart te raken en de hoorder het evangelie te laten ervaren.”

Hoe ziet dat eruit? Wat kunnen deelnemers verwachten?
“Preken over de gelijkenissen is een behoorlijke uitdaging. Een preek over een gelijkenis voelt soms als een grap die je uitlegt; het effect gaat verloren. In deze nieuwe Verdiepingscursus Sprekers gaan we op een frisse manier de gelijkenissen bestuderen en gaan we de vertaalslag maken naar de preek. We gaan kijken naar hoe gelijkenissen door de eeuwen in de kerkgeschiedenis zijn uitgelegd, hoe we ze vandaag kunnen uitleggen met oog op Jezus’ tijd en cultuur, en hoe we de gelijkenissen tot leven kunnen brengen op een beeldende en boeiende manier.

Dat doen we aan de hand van de narratieve homiletiek waarbij de vorm van het verhaal ook de vorm van de preek stuurt. Het gaat niet alleen om het overbrengen van een heldere boodschap maar ook om de toon, de intentie en het verassingseffect van de gelijkenis en die ga je als het ware nabootsen in de preek.”

Bart van Nes is theoloog, studentenpastor bij IFES Nederland en docent bij het Evangelisch College. Hij studeerde af in de homiletiek aan de Evangelische Theologische Faculteit (Leuven).

Meld je hier aan voor de Verdiepingscursus Sprekers: Gelijkenissen!

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher Spotify