Nico van der Voet

God

09 april 2018 door Nico van der Voet, De Waarheidsvriend

Verantwoordelijkheid is in de Bijbel een collectieve zaak

"Iedereen kent het verschil tussen mens en dier. Maar hoe brengen we dat verschil onder woorden? Vanuit de scheppingsleer is daarvoor altijd Genesis 1:26 gebruikt. God schiep de dieren naar hun aard, maar de mensen naar Zijn beeld en gelijkenis," schrijft drs. Nico van der Voet in De Waarheidsvriend.

De Waarheidsvriend is het huisorgaan van de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland.

"Aangezien God in Genesis 1 tot dan toe alleen nog maar sprekend bekend geworden is, moet de mens blijkbaar daarin op Hem lijken. Dieren kunnen communiceren, maar het spreken is aan mensen gegeven. Dat betekent veel. Taal is een instrument voor relatie.

Reagerend
God heeft geen mensen nodig, want Hij is God. Vanuit Zijn liefde schiep Hij hen. Dat is dus onbegrijpelijk. Menselijke liefde is namelijk niet scheppend, maar reagerend. Dat reageren is echter precies wat God vraagt. Hij schept de mens en de mens mag op deze daad van Gods liefde reageren. Het leven van de mens is bedoeld als een loflied voor God (Ps.66:1). Leven en loven vallen in het paradijs nog samen.

Als iemand verantwoordelijk is, heeft hij een taak of verplichting gekregen of op zich genomen en is hij aanspreekbaar op hoe hij die volbracht heeft.

De Leidse kerkelijk hoogleraar dr. H. Berkhof zei in zijn Christelijk geloof: ‘De mens is een antwoordend wezen. Hij is erop gebouwd om te antwoorden op het Woord van God. Dat Woord is inhoudelijk gevuld met de heilige liefde waarmee God zich weldadig tot Zijn mensenschepselen wendt.’ Adam kon antwoorden op Gods liefdevolle scheppingsdaden in liefde en gehoorzaamheid. De mens is mens-in-relatie tot God, en van daaruit met ieder en alles wat God geschapen heeft. Mensen konden daarom in zonde vallen, dieren niet. Mensen konden daarop aangesproken worden. Dieren dragen geen verantwoordelijkheid en zijn daarop dus niet aan te spreken.

Taak
Wat is verantwoordelijkheid? Als iemand verantwoordelijk is, heeft hij een taak of verplichting gekregen of op zich genomen en is hij aanspreekbaar op hoe hij die volbracht heeft. Dat kan goed of minder goed zijn. In Genesis 43:9 staat Juda borg voor Benjamin. Daarmee neemt hij de verantwoordelijkheid op zich om Benjamin veilig thuis te brengen. Hij zal de straf dragen als dat toch fout gaat. De Levieten zijn verantwoordelijk voor de tabernakel en bijbehorende voorwerpen (Num.1:50). Dat is een heilige plicht. Jezus zegt dat er struikelblokken op de weg van de navolging komen, maar dat het niet goed afloopt met wie daarvoor verantwoordelijk is (Luk.17:1). Petrus maakt duidelijk dat de ouderlingen verantwoordelijkheid dragen voor de kudde waarover zij gesteld zijn (1 Petr.5:2). Het woord ‘verantwoordelijk’ of ‘verantwoordelijkheid’ hoeft er niet letterlijk te staan om duidelijk te maken dat iemand ergens op aanspreekbaar is.

Collectief
Verantwoordelijkheid is in de Bijbel een collectieve zaak. Het individu is verantwoordelijk voor de daden van het volk, de familie, het nageslacht, de gemeente. De gemeente, het volk, de familie is verantwoordelijk voor de daden van het individu (Jer.16:10-13, Neh.9: 33,34, Dan.9:3-19). Er is tegelijk het accent op de persoonlijke verantwoordelijkheid, los van de verbanden waarin iemand leeft. Dat is in de lijn van de profeten. Jeremia en Ezechiël keren zich tegen het volksgericht (Deut.24:16, 2 Kon.14:6, Jer.17:10, 31:29vv, Ez.18:2vv,19,20).

Altijd is er ook in de nieuwtestamentische gemeente een zekere spanning gebleven tussen de individuele en collectieve verantwoordelijkheid. Ieder is verantwoordelijk voor zichzelf. Bijvoorbeeld in de gelijkenis van de rijke boer onderstreept Jezus de individuele verantwoordelijkheid (Luk.12). Alle briefschrijvers zeggen meer dan eens dat we samen verantwoordelijk zijn voor elkaar en voor de heiligheid van de gemeente."

Drs. Nico van der Voet uit Veenendaal is docent Pastoraat aan de Christelijke Hogeschool Ede. Zijn volledige artikel is te lezen in De Waarheidsvriend. Klik hier om De Waarheidsvriend te ontvangen.

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher