Dr. A. J. van den Herik

God

12 maart 2018 door Dr. A. J. van den Herik

Hervormd-gereformeerde evangelisaties tonen gebrokenheid kerkelijk leven

"In de vorige eeuw werden op verschillende plekken hervormd-gereformeerde evangelisaties opgericht. De laatste jaren gebeurt het steeds vaker dat deze evangelisaties hun deuren sluiten," schrijft dr. A. J. van den Herik in De Waarheidsvriend.

De Waarheidsvriend is het huisorgaan van de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland.

Oorsprong
"De oorsprong van genoemde ‘evangelisaties’ ligt in de kerkelijke verdeeldheid van begin en halverwege de twintigste eeuw. De (toen nog) Hervormde Kerk was feitelijk een richtingenkerk geworden. Binnen het spectrum van links naar rechts (nare woorden in de kerk!) waren er modernen, ethischen (later opgegaan in de midden-orthodoxie) en confessionelen. In 1906 waren daar de gereformeerde-bonders bijgekomen. De Gereformeerde Bond onderscheidde zich van de Confessionele Vereniging doordat ze vaak wat strakker in de gereformeerde leer was en vooral door haar eigensoortige vroomheid, waarmee ze teruggreep op de Nadere Reformatie. Bekering en wedergeboorte, met de daarbij behorende vragen naar de heilstoe- eigening waren belangrijke onderwerpen.

In diverse gemeentes stonden of kwamen predikanten uit de kring van de GB. Op heel veel andere kansels was dat evenwel niet mogelijk. In zulke plaatsen waren echter ook vaak mensen die naar een dergelijke prediking verlangden. Ze verenigden zich en stichtten een ‘afdeling van de GB’ met het doel ook in eigen gemeente het ‘hervormd-gereformeerde geluid’ te mogen horen. Wanneer een plaatselijke kerk daar niet aan meewerkte (en dat bij herhaling duidelijk maakte), ging zo’n afdeling er vaak toe over om onder eigen verantwoordelijkheid diensten te beleggen. Zulke diensten hadden dan geen ambtelijk karakter en daarom noemde men zulke bijeenkomsten vaak Bijbellezingen. Zo kon een dominee (zonder de kerkelijke orde te breken) toch met een gerust hart komen. Het was natuurlijk wel noodzakelijk dat je daarvoor ook een geschikte ruimte had. Het onderkomen dat men daartoe huurde of aankocht, noemde men vaak een ‘evangelisatie’.

Deze naam kan bevreemden. Met eigenlijk evangelisatiewerk had het immers nauwelijks iets te maken. De doelgroep was niet de niet-gelovige buurman of buurvrouw; deze samenkomsten beoogden vooral de geestelijke opbouw van degenen die het organiseerden. De kern was dat men het Woord van ‘Wet en Evangelie’ verlangde te horen. Uiteraard was de ongelovige buurman ook welkom. Misschien werd die ook wel uitgenodigd, maar evangeliseren was niet het eerste doel.

Het zicht op de uiteindelijke eenheid en saamhorigheid van de kerk is binnen de Protestantse Kerk sterk aan slijtage onderhevig.

Vast en zeker
Als ik vanuit mijn ervaring en als theoloog de betekenis van een ‘evangelisatie’ (in deze aparte zin van het woord) probeer te duiden en tegelijk bredere lijnen trek, dan kom ik tot de volgende conclusies. Het ontstaan van evangelisaties in het begin van de twintigste eeuw laat een intens verlangen zien naar een prediking die de Schrift laat spreken en verlangt naar de toe-eigening ervan in eigen leven. Dit verlangen is volstrekt legitiem. Het gaat er in de ontmoeting met God persoonlijk aan toe. Tegelijk mag dit nooit in mindering komen op het feit dat Gods beloften vast en zeker zijn. Het heil ligt niet in onze beleving, maar in Christus’ toezegging. Dat dit een spannend evenwicht is, weet iedereen die de geschiedenis van de gereformeerde theologie een beetje kent. Het is echter goed om dit spanningsveld intact te houden. Zonder de vraag naar de persoonlijke toe- eigening vervlakt de geloofsbeleving, maar zonder de vaste grond van de belofte wordt bevinding drijfzand.

Het ontstaan en bestaan van evangelisaties is een uitdaging aan onze visie op kerk-zijn. Het toont de gebrokenheid van het kerkelijke leven. Het doet pijn als je geestelijk honger lijdt, en niet ontvangt wat je nodig hebt. Je kunt lijden aan de kerk. Het vroegere geslacht heeft dat ondervonden. Het heeft voor het horen van de bijbelse prediking ook offers gebracht.

Gespannen voet
Liefde voor de waarheid en liefde voor de kerk (als geheel) staan soms op gespannen voet met elkaar. Het kan bij het maken van een uiteindelijke keuze tussen beide daarom heel verschillend uitpakken. De scheuring van 2004 laat dat maar al te duidelijk zien. Meer dan eens zagen we trouwens dat de lijnen waarlangs deze breuk zich voltrok, eerder ontstane verschillen in de visie op geloofsbeleving en kerkbeleving aan het licht bracht. Diverse evangelisaties gingen als hersteld hervormde evangelisaties verder. Dit is een buitengewoon pijnlijke zaak. We hebben elkaar immers juist als het gaat om de visie op de kerk en op de prediking als hervormden van gereformeerde snit ontzettend hard nodig. In onze tijd staan we voor soortgelijke uitdagingen als vroegere generaties.

Het zicht op de uiteindelijke eenheid en saamhorigheid van de kerk is binnen de Protestantse Kerk sterk aan slijtage onderhevig. We kunnen nu eenmaal meer liefde opbrengen voor de ‘oude hervormde, vaderlandse kerk’ dan voor de Protestantse Kerk, ook al heeft ds. W.L. Tukker ons geleerd de kerk lief te hebben in de gestalte waarin ze zich voordoet. Er is ook nu diversiteit in kerk- en geloofsbeleving en we zijn maar al te zeer geneigd ons alleen bij gelijkgezinden aan te sluiten. Toch vraagt ook onze tijd om onvoorwaardelijke liefde voor de kerk en voor allen die tot haar behoren. Dit is een theologische en geestelijke noodzaak. Daarbij gaat liefde voor de kerk en voor de prediking (vanuit de Schrift en voor het hart) hand in hand."

Dr. A. J. van den Herik is predikant van de hervormde gemeente te Moerkapelle. Het volledige artikel is te lezen in De Waarheidsvriend. Klik hier om De Waarheidsvriend te ontvangen.

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher