stilte

God

22 februari 2018 door De Oogst, Ronald Koops

Waarom stilte harder nodig is dan ooit tevoren

In onze luidruchtige maatschappij die bol staat van prikkels en afleiding, worden stilte en bewuste afzondering steeds meer naar de randen geduwd als achterhaald en saai, schrijft Ronald Koops in De Oogst

Tot Heil des Volks is een christelijke hulpverleningsorganisatie die werkt vanuit het hart van Amsterdam. Op plaatsen waar anderen niet komen, zoekt Tot Heil des Volks de mensen op om hen bekend te maken met de liefde van Jezus.

Dat is jammer, want vroegchristelijke principes als meditatie, gebed, vasten, studie, stilte en regelmaat kunnen ervoor zorgen dat ons leven en onze relatie met God minder vluchtig worden, maar intenser, dieper, vreugdevoller. Op zoek naar de zin van stilte. 

Het is stil in mijn werkkamer op dit moment. Aangenaam stil, afgezien van zachte en dagelijkse geluiden: het roekoeën van een duif, een hond die blaft in de verte en – heel zachtjes – het monotone gezoem van de A28 die hemelsbreed ongeveer een kilometer verwijderd is van ons huis. En natuurlijk het getik op mijn toetenbord. Maar voor de rest? Voor de rest is het compleet stil. Een stilte die ik zelf gecreëerd heb door geluiden uit te sluiten: mijn mobiele telefoon staat uit, evenals mijn mailprogramma en zelfs de wifi. Kleine technische handelingen met een groot effect: geen bliepjes, geluidjes of bureaubladmeldingen die mij op dit moment kunnen storen. Alleen Word staat open en op mijn bureau liggen boeken, tijdschriften en artikelen over stilte; mijn Bijbel ligt open bij Psalm 62. Vers 2 had ik al eerder onderstreept, dit vers vormt een eeuwenoude proclamatie die tegelijkertijd de samenvatting vormt van dit artikel: ‘Alleen bij God vindt mijn ziel haar rust…’

Offline
Op deze plek en op dit moment ben ik dus helemaal offline. Een keuze, waarbij ik de tegenargumenten negeer die ik in mijn hoofd hoor. Kleine stemmetjes die zeggen: ‘Als je thuis werkt en onbereikbaar bent, zouden collega’s kunnen denken dat je stiekem niets doet.’ Of: ‘Vorige week had je vakantie, er liggen bijna negentig mails op antwoord te wachten. Kun je dit artikel niet een andere keer schrijven?’ In mijn hoofd ga ik het debat aan en ik antwoord: ‘Als collega’s denken dat ik niets doe, zegt dat meer over hen dan over mij.’ En: ‘Die mails blijven nog wel even liggen, dit artikel mag geen haastklus worden. Als ik het goed wil doen, moet ik het nu doen en er de tijd voor nemen.’ Soms kan ik heel star zijn. Dit is zo’n moment van constructieve starheid. Ik negeer de onrust, blijf koppig offline en schrijf gestaag verder. Het voelt goed.

En dan nog iets: hoe paradoxaal zou het zijn om een artikel te schrijven over de kracht van aandacht en stilte, terwijl je tijdens het schrijfproces continu wordt afgeleid? Stilte en onverdeelde aandacht zijn zo ontzettend krachtig en heilzaam; met dit artikel hoop ik een verlangen bij je op te wekken om vaker en misschien zelfs wel regelmatig stil te worden in Gods aanwezigheid. Het regelmatig stil-zijn is voor mij een levensstijl geworden die ik me met vallen en opstaan eigen heb gemaakt. En raad eens? Het heeft mijn (geestelijk) leven verrijkt.

Transcendente meditatie of stilte voor God
De Bijbel spreekt regelmatig over stil worden en mediteren. Maar wat is het verschil dan met yoga, mindfulness of seculiere vormen van stiltebeoefening? Toegegeven: van de buitenkant lijken diverse vormen van stiltebeoefening erg op elkaar. Maar laten we verder kijken, want fundamenteler is de vraag: wat is het doel van stiltebeoefening? Als je daarnaar kijkt, ontdek je een wereld van verschil tussen bijvoorbeeld transcendente meditatie en de oproep tot stilte en meditatie die de Bijbel ons aanreikt.

Waar seculiere transcendente meditatie erop gericht is de geest ‘leeg te maken’, nodigt de Bijbel ons uit om onze geest te vullen met woorden van leven, hoop en beloften van God. Zoals in Psalm 62:6: ‘Zoek rust, mijn ziel, bij God alleen, van Hem blijf ik alles verwachten.’ Waar seculiere transcendente meditatie het verstand ziet als een blokkade die uitgeschakeld moet worden zodat er een ‘diep geestelijk bewustzijn’ kan ontstaan, leert Jezus ons om ons verstand juist in te schakelen en te vernieuwen. ‘Door Jezus wordt duidelijk (…) dat uw geest en uw denken voortdurend vernieuwd moeten worden’ (Efeze 4:23). Niet het niets staat centraal, maar de volheid van de Levende God. En de stilte is geen doel op zich, maar slechts een nederig middel om je aandacht te richten op God. Bij drukte en multitasking vervliegt de aandacht. Onze aandacht wordt gevoed door stilte en rust. Waar vullen we onze geest dagelijks mee? Met drukte, stress, nieuwtjes en zorgen? Of vullen we ons met rust en aandacht voor het goede? Filippenzen 4:8 zegt het kernachtig: ‘Schenk aandacht aan alles wat waar is, alles wat edel is, alles wat rechtvaardig is, alles wat zuiver is, alles wat lieflijk is, alles wat eervol is, kortom, aan alles wat deugdzaam is en lof verdient.’

Overpeinzen
Aandacht is dus belangrijk en stilte kan goed helpen om je aandacht te richten op God, door bijvoorbeeld in alle rust uit zijn Woord te lezen, zonder je te laten afleiden. De Bijbel spreekt in dat licht regelmatig over het overpeinzen van Gods wet en Zijn woorden. Psalm 104 heeft het over het ‘overdenken’ als onderdeel van een christelijke levensstijl. In de Herziene Statenvertaling staat het op de volgende manier: ‘Mijn overdenking van Hem zal aangenaam zijn, ík zal mij in de HEERE verblijden’ (vers 34). De King James Version verwoordt het zo: ‘My meditation of Him shall be sweet: I will be glad in the LORD’. Letterlijk vertaald: Mijn meditatie van Hem zal aangenaam zijn… In Psalm 77:13 staat het ook mooi omschreven (HSV): ‘Ik zal Uw werken overdenken en over Uw daden spreken.’

De doelstelling van stilte en bijbelse meditatie is het Woord van God een realiteit te maken in je leven. Je gaat zitten, je wordt stil, je legt je aandacht heel bewust bij een bijbelgedeelte en je bidt om de leiding van de Heilige Geest. Vervolgens lees je, herlees je, overdenk je, bid je, lees je het nog een keer en denk je in alle rust na over de vraag wat dit bijbelgedeelte je te zeggen heeft.

Druk, druk, druk
Stilte. Het mag dan misschien belangrijk zijn, we hebben het er vaak veel te druk voor. We zijn druk met ons werk, werk in de kerk of gemeente, ons sociale leven, hobby’s, et cetera. Tel daarbij op de vele uren die we per week spenderen aan FaceBook, WhatsApp, Twitter, SnapChat of andere vormen van sociale media. De stilte is vaak ver te zoeken en er is veel wat onze aandacht vraagt en ons afleidt. Ik kwam een mooi citaat tegen op de ManagementSite, een online platform voor managers om kennis en ervaring te delen: ‘We leven in een tijd waarin we zó gedreven en resultaatgericht zijn, dat we vergeten om af en toe stil te staan en na te denken. Dit leidt tot een gebrek aan voldoening en in het ergste geval tot een burn-out. We weten niet meer waaróm we dingen doen.’

Juist in ons hectische en vaak overvolle leven kan stilte een antwoord zijn. Dat is ook de ervaring van Sara Maitland uit Engeland, auteur van het boek Stilte als antwoord. Het boek is een verslag van een zoektocht en een persoonlijk experiment om dagenlang stil te zijn en in stilte te leven. Sara Maitland deed het. Ze leefde veertig dagen en veertig nachten in volstrekte eenzaamheid en stilte. Het deed haar goed. Juist door een periode stil te zijn viel het haar op hoe luidruchtig onze wereld is en hoe we daar vaak zelf voor kiezen. Aan de andere kant wordt stilte steeds vaker geassocieerd met ‘verveling’ of ‘saai’. En dus verdwijnen veel mensen de hele dag achter een muur van lawaai, staan veel tv’s continu aan en hebben veel mensen muziek in hun oren geplugd. Alles lijkt beter dan stilte.

De bewust opgezochte stilte bracht Sara Maitland heel veel goeds. Haar gebedsleven werd intensiever, haar zintuigen werden sterker (het dagelijks bereiden en opeten van voedsel gaf haar een grote voldoening) en ze ervoer gevoelens van ‘intens geluk, gevolgd door een sterke overtuiging dat het moment op de een of andere manier een puur geschenk was - dat ik nergens aan verdiend had en niets kon doen om het vast te houden of te herhalen.’

Stilte, rust en het ritme van God
Sara Maitland genoot van de rust en stilte. Niet verwonderlijk, we zijn geschapen om af en toe stil te zijn en te reflecteren op de vraag waarom we de dingen doen zoals we ze doen. Daarnaast zijn rust en stilte een vast onderdeel van wat ik noem ‘het ritme van God’. God zelf staat aan het begin van dit ritme, zo lezen we in Genesis. Nadat God de hemel en de aarde in al hun rijkdom voltooid had, rustte Hij op de zevende dag. Hoofdstuk 2 vers 3: ‘God zegende de zevende dag en verklaarde die heilig, want op die dag rustte Hij van heel zijn scheppingswerk.’ Bijzonder is dat! God werkt, schept, creëert én Hij rust, Hij recreëert. En Hij vindt die rust zo belangrijk voor ons mensen, dat Hij een dag apart zet om ook te rusten.

De meeste Nederlanders houden van hard werken. Hands on! Aanpakken! Daar is niets op tegen. Maar het gaat mis als het ritme van werken en uitrusten of tussen spanning en ontspanning verstoord wordt. Bijzonder hoogleraar filosofie Marli Huijer schrijft hierover in haar boek Ritme: op zoek naar een terugkerende tijd. Ze vergelijkt onze flexibele werkcultuur met die van vroeger en ze komt tot de volgende conclusie: het vaste ritme van werken en uitrusten is de afgelopen decennia flink veranderd. ‘Vaste ritmes die ordening, structuur en cohesie in het individuele en sociale leven brachten, zijn naar de achtergrond verdwenen en vervangen door flexibele tijdsindelingen die op elk gewenst moment individueel kunnen worden aangepast.’ Een collega van Huijer verwoordt het zo: ‘Mijn vader verliet elke dag om vijf uur het kantoor. Hij had een complexere baan dan ik, met meer medewerkers, en toch werkte hij nooit meer dan acht uur per dag, en ook nooit in het weekend. Daar kan ik jaloers op zijn.’

Tegenwoordig mogen we onze eigen (werk)tijd indelen. Handig, maar het kan ook extra druk geven: de druk om altijd bereikbaar te willen zijn. Het verdwijnen van sociale ritmes leidt tot een afname van het aantal gemarkeerde rustmomenten, zegt Huijer. ‘Wanneer we op elk moment kunnen werken en er geen vanzelfsprekende momenten meer zijn waarop niet wordt gewerkt, valt de afbakening tussen werken en niet-werken weg. Het risico op een burn-out neemt toe, zeker als ambitie en competitie belangrijke motoren zijn om hogerop te komen. Zonder rustmomenten kunnen mensen zich letterlijk doodwerken.’

Daarom zegt God als het ware: werken hoort erbij (zes dagen zult gij arbeiden), maar vergeet niet te rusten! Recreëren, tijdens een vakantie of tijdens een rustig ‘offline’ avondje, met een goed boek of een vriendschappelijk gesprek. Beide vormen zijn te plannen. Je moet het alleen doen. Ook in het bijbelboek Prediker komen we het heilzame ritme tegen, in hoofdstuk 3 om precies te zijn. Onder het kopje ‘Alles heeft zijn tijd’ leren we dat we mogen opbouwen, maar ook afbreken, bewaren, maar ook weggooien. Spreken, maar ook zwijgen.

Jezus en de stilte
‘We hebben in onze tijd geen behoefte aan een groter aantal intellectuele mensen, we hebben meer mensen nodig met diepgang’, zo schrijft Richard Foster in zijn boek Het feest van navolging: groeien in spiritualiteit. Hoewel hij dit al in 1978 schreef, geldt het eens en te meer voor de tijd waarin wij leven – een tijd waarin oppervlakkigheid, snelheid, bereikbaarheid en multitasking het lijkt te winnen van vroegchristelijke principes als meditatie, gebed, vasten, studie, rust en regelmaat. En dat is jammer, want juist deze principes zorgen ervoor dat ons leven minder en onze relatie met God minder vluchtig wordt, maar intenser, dieper, vreugdevoller. Ik vind het bijzonder dat Jezus ons voorging in de stilte en de eenzaamheid. Jezus had een zeer drukke bediening, maar ‘Hijzelf trok zich geregeld terug op eenzame plaatsen om er te bidden’ (Lucas 5:16). Met andere woorden: Jezus zocht met regelmaat de stilte op om alleen te zijn met Zijn Vader. Ook in de Psalmen worden we uitgenodigd om stil te zijn. Ik noemde al eerder Psalm 62, waarin David belijdt dat zijn ziel alleen bij God rust vindt. En in Psalm 131 geeft hij aan dat hij stil is geworden: ‘Ik ben stil geworden, ik heb mijn ziel tot rust gebracht. Als een kind op de arm van zijn moeder, als een kind is mijn ziel in mij.’

Wat een prachtig beeld. God verlangt ernaar dat we tot rust komen bij Hem. Jezus nodigt ons uit om Zijn rust en vrede aan te nemen. ‘Kom naar Mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal Ik jullie rust geven.’ Die uitnodiging voor rust en vrede is er ook voor jou – wie je ook bent en hoe je situatie ook is. De vraag is: neem je die aan?

Meer stilte in je leven? Vijf stiltetips
1.  - Maak regelmatig een stiltewandeling door de natuur.
- Plan af en toe een ‘offline’ avond thuis zonder afspraken, tv of (social) media; zet je mobiel gewoon eens uit.
- Wees een keer zeven minuten volstrekt stil op een eenzame plaats, eventueel gevolgd door stil gebed.
- Plan tijdens het werk of je dagelijkse bezigheden voldoende ruimte om even op adem te komen of voor een kort gebed.
- Begin je stille tijd met een korte stilte, waarin je je dagelijkse bezigheden loslaat en je richt op God.

Uitnodiging
In de stille week organiseert THDV op woensdag 21 en 28 maart het een bijzonder stilte-arrangement. Deelnemers krijgen onderwijs over stilte, we wandelen (in stilte) langs de meest stille plekjes van Amsterdam, we bezoeken de lunchpauzedienst van de Alledagkerk Begijnhof en er is een stilteconcert van THDV-collega Ronald Koops in de Noorderkerk. Gastheren: Matthijs Hoogenboom en Ronald Koops. Het aantal plaatsen is beperkt, dus geef je snel op! Meer info en aanmelding: www.thdv.nl

Dit artikel verscheen eerder in De Oogst. Klik hier om De Oogst te ontvangen. 

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher