Henk-Jan Seesink

God

18 januari 2018 door Hendriëlle de Groot

"We kunnen veel leren van verslaafden die problemen overgeven aan God"

Het Kennisinstituut Christelijke ggz (KICG) doet onderzoek naar geloof en verslaving in het ‘Neurolab’ bij De Hoop ggz in Dordrecht. Psycholoog Henk-Jan Seesink onderzoekt het onderwerp ‘overgave aan God’. De uitkomsten zijn niet alleen van belang voor mensen met verslavingsgevoeligheid of psychiatrische problematiek, maar kunnen voor iedereen relevant zijn. “We kunnen veel leren van hoe zij onder moeilijke omstandigheden problemen aan God geven.”

“Als een verslaafde door de supermarkt loopt, ziet hij daar een heleboel flessen in de schappen staan. Hij gaat al bijna reflexmatig met zijn ogen daarnaartoe, zonder erover na te denken. Hoe sterker de verslaving, hoe automatischer hij al kijkt naar de alcoholfles.” Door te drinken worden er associaties in de hersenen aangemaakt, legt psycholoog Henk Jan Seesink uit. “Het resultaat is de situatie in de supermarkt.”

Het brein bestaat uit een netwerk van associaties, die gevormd worden door eerdere leerervaringen. Mensen hebben geleerd om informatie aan elkaar te koppelen. Onderzoek laat zien dat de sterkte van deze associaties invloed heeft op het gedrag. “Als iemand een sterke associatie heeft tussen alcohol en rust, is de kans groter dat iemand tijdens een onrustig moment terugvalt”, zegt Seesink. Dat wordt een cognitieve vertekening genoemd (cognitive bias).

Het Neurolab wil relevante cognitieve vertekeningen opsporen via cognitive bias assesment (CBA) en cognitieve vertekeningen veranderen via cognitive bias modification (CBM). De Hoop ggz onderzoekt naast de gebruikelijke therapievormen, aanvullend computerondersteunde interventies om automatische cognitieve vertekeningen te verminderen.

Seesink heeft in een verslavingskliniek in Duitsland gewerkt, waar zowel bewuste als minder bewuste processen werden gemeten in de hersenen van verslaafden. Behandeling bestond niet alleen uit cognitieve gedragstherapie, maar ook uit het doen van computertaken, waarbij verslaafden afbeeldingen van alcohol van zich af moesten duwen en foto’s met waterflesjes naar zich toetrekken. “Onderzoek heeft laten zien dat je zo de associaties met betrekking tot alcohol kunt veranderen. In de kliniek in Duitsland zorgde dat voor tien procent minder terugval. Dat klinkt weinig, maar het is best veel vergeleken met andere onderzochte interventies in de verslavingszorg en het belang ervan.” Het computerprogramma kan op de persoon zelf worden toegespitst, zodat het ingrijpt op de diepste drijfveer van de cliënt. Het kan voor een alcoholverslaafde vader motiverend zijn om een afbeelding van zijn gezin of zijn dochter te zien.

“Ik vind het een mooie gedachte dat je ongeacht de storm zegt: niet Mijn wil, maar Uw wil geschiede."

Zo is het idee ontstaan om onderzoek te gaan doen naar overgave. Hij liet zich daarbij ook inspireren door kerkvader als Augustinus en Kierkegaard.  “Ik vind het een mooie gedachte dat je ongeacht de storm zegt: niet Mijn wil, maar Uw wil geschiede. Net als dat mensen met een verslaving hebben geleerd dat alcohol op korte termijn heel rustgevend kan zijn, hebben wij als christenen ervaringen opgebouwd met stille tijd en bidden. Dat heb ik gecombineerd in het onderzoek.”

Zingeving

Zingeving is belangrijk in de behandeling van een verslaving. “Als je kijkt naar wie vaker terugvalt, zijn dat de mensen die nog binnen de groep de minste zingeving ervaren. Dat geeft dus aan dat zingeving belangrijk is. Waarom leven we, waar gaat mijn leven naartoe en ervaar ik dat als waardevol? Het christelijk geloof geeft daar een mooi antwoord op. Wij hebben het als ggz-instelling in onze missie verankerd. Daardoor geef je ook je behandeling anders vorm.”

Seesink volgt meer dan een jaar driehonderd cliënten en meet hun stijl van overgave. Als zich een probleem in je leven voordoet, kun je daar op verschillende manieren op reageren. “Je kunt een afwachtende houding aannemen: God doet het wel. Je kunt ook zeggen: ik wil het samen met God doen. Dan heb je al een actievere benadering”, zegt hij. Een andere stijl van overgave is dat je je realiseert dat God je met voldoende vaardigheden heeft toegerust, om zelf met het probleem om te gaan. “Mogelijk dat christenen met meer overgave bij oplopende trek ook vaker geleerd hebben om de houding van ‘niet mijn wil, maar Uw wil’ te hanteren. Hierdoor kan het zijn dat ze niet gebruiken, terwijl hen dat op korte termijn veel gaat kosten. “

Achteraf gaat hij kijken: wie valt terug en wie niet? Niet alleen vullen de deelnemers vragenlijsten in, ook worden in het Neurolab de hersenassociaties gemeten. "Vragenlijsten vragen naar bewuste kennis. Vaak onbedoeld schatten mensen zich beter of juist slechter in. Met het meten van associaties in de hersenen hebben wij een extra hulpmiddel op minder bewust niveau. Op die manier kunnen we overgave op verschillende manieren meten.”

Drijfveer

Ten diepste hebben we allemaal onze verslavingen, maar mensen met een alcohol of drugsverslaving, hebben een verslaving die veel meer zichtbaar is.

De uitkomsten van het onderzoek zijn niet alleen interessant voor mensen die verslaafd zijn aan alcohol of drugs, maar voor iedereen die moeite heeft om problemen uit handen te geven. “In ieder mensenleven zijn er problemen waarover je weinig controle ervaart. We hebben gewoontes die we niet mooi of prettig vinden. Ten diepste hebben we allemaal onze verslavingen, maar mensen met een alcohol of drugsverslaving, hebben een verslaving die veel meer zichtbaar is. We kunnen veel leren van hoe zij onder moeilijke omstandigheden problemen aan God geven. De houding van mensen die een behandeling succesvol afronden, kan feedback zijn voor christenen die dit heel relevant vinden.”

Het onderzoek is naar verwachting in 2023 afgerond. “We willen ook over de resultaten in gesprek gaan met niet christelijke ggz-instellingen. Er is daar niet altijd ruimte voor het geloof. Sommigen zeggen 'mooi' en dan zetten ze het weer aan de kant. Met de gegevens die ik verzamel, wil ik met mensen in gesprek om te onderzoeken of ze de diepste drijfveer niet nodig hebben voor een behandeling gericht op verslaving.”

Wild paard

Wilde paarden zijn de impulsieve, minder bewuste processen. Het wilde paard slaat op hol als het ergens hooi ziet, drugs.

Nu bestaat therapie vooral uit reflectieve therapievormen, zoals de cognitieve gedragstherapie. In de verslavingszorg wordt vaak de vergelijking gemaakt met de ruiter en een wild paard, waarbij de ruiter de verslaafde is. “Wilde paarden zijn de impulsieve, minder bewuste processen. Het wilde paard slaat op hol als het ergens hooi ziet, drugs. Als je iemand met een verslaving behandelt, moet je niet alleen de ruiter naar de sportschool sturen om met cognitieve gedragstherapie zelfcontroletechnieken te leren.” Veel cliënten denken dat het voldoende is om de 'ruiter' sterker te maken, maar je het 'paard' moet ook worden getemd, wat betekent dat je ook op onbewust niveau moet werken.

 “Op deze manier kunnen we mensen helpen om op twee vlakken te herstellen: op bewust en minder bewust niveau. Mensen met een verslaving hebben het allebei nodig. Je ziet dat religie en zingeving een stabiele en positieve factor is voor welbevinden en weinig middelengebruik. Bij een verslaving is het niet altijd voldoende om zelfcontrolevaardigheden aan te leren, zoals in de cognitieve gedragstherapie. Je hebt diepe drijfveren nodig om als je valt, op te staan. Wij denken dat overgave dé factor kan zijn die het verschil maakt.”

Iedere lezer mag door deelname aan een wetenschappelijke studie helpen het fenomeen overgave te onderzoeken. Lees hier meer over het onderzoek of meld je aan. 

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen
Vakanties
Hier adverteren?
New Faith Network
NFN Originals Films
bekijk alle originals

Beluister onze Podcast!

iTunes Stitcher