Waarom de Tien Geboden geen strenge regels zijn

14-12-2017 door Arie-Jan Mulder

Vorige week zagen we dat het spreken van Jezus op de berg herinnert aan het spreken van God op de Sinaï. Daarom gaan we daar eerst naar kijken, voor we naar de Bergrede gaan. Wat zegt God op de Sinaï tegen zijn volk?

Toen sprak God deze woorden: ‘Ik ben de HEER, uw God, die u uit Egypte, uit de slavernij, heeft bevrijd’ (Exodus 20:1-2).

God heeft Zijn volk bevrijd uit de slavernij en nu gaat Hij hen onderwijzen hoe het leven van een verlost volk eruit ziet. We noemen dit Bijbelgedeelte meestal ‘de Tien Geboden’. Dat is eigenlijk een beetje vreemd, want het zijn feitelijk geen geboden. De joodse traditie heeft het dan ook terecht over ‘de Tien Woorden’. Het eerste dat God hier zegt is namelijk al een aanbod en geen gebod. We zijn geneigd om deze woorden als een soort opschrift boven het geheel te beschouwen, maar dit is waar de woorden van God mee beginnen. En Gods woorden tellen vanaf het begin. Het is dan ook geen opschrift, maar een fundamentele verklaring van de kant van God. Ik zou bijna zeggen: een liefdesverklaring!

Het is zo jammer dat we deze Tien Woorden zijn gaan verstaan als geboden en regels. Geboden hebben voor ons iets dreigends. Maar de eerste woorden die God spreekt tegen Zijn volk, zijn woorden van liefde, van relatie. Dit is liefdevolle taal, geen dreigende taal: ‘je staat hier als vrij mens, en ik ben die God die dat gedaan heeft, jouw liefdevolle redder’. Dat zet de toon voor wat volgt. Alles wat daarna nog gezegd wordt, is een uitvloeisel van de bevrijdende boodschap van deze eerste woorden.

Hoe komt het dan toch dat wij dit als een strenge toespraak zijn gaan opvatten? Ik denk dat daar twee oorzaken voor zijn. De ene zit in de tekst zelf en de andere in onze eigen manier van denken.

God heeft jou bevrijd en dan wil je niet meer stelen en doodslaan en al dat soort dingen. Je bent namelijk van binnen veranderd.

Om te beginnen met de tekst: in de oude vertalingen staat een opsomming: ‘je zult niet... , je zult niet...’ Wij horen daarin een verbod: je mag niet dit of dat doen. Maar dat staat er niet. We moeten het gewoon letterlijk lezen: als God jouw God is, en jou bevrijd heeft, dan ben je dankbaar en dan hou je van hem, en dat verandert je gedrag. De vorm van de Hebreeuwse werkwoordsvorm zou zelfs vertaald kunnen worden met ‘willen’. God heeft jou bevrijd en dan wil je niet meer stelen en doodslaan en al dat soort dingen. Je bent namelijk van binnen veranderd. Het is Gods aanwezigheid in jouw leven die maakt dat je geen verkeerde dingen meer wilt doen!

Daarnaast is er ook nog iets in onszelf dat er toe leidt dat wij de Tien Woorden eerder als geboden dan als een liefdesverklaring lezen. En dat heeft er mee te maken dat wij sinds de zondeval angstige en onzekere wezens geworden zijn. En daarom proberen we onszelf voortdurend te beschermen en zoeken we naar veiligheid. Dat doen we in iedere situatie en in al onze relaties, zelfs in onze relatie met God. En als er iets is dat ons een veilig gevoel geeft, dan is dat duidelijkheid. We willen weten waar we aan toe zijn.

Een fraai voorbeeld daarvan zag ik eens in de krant, in een artikel over klederdracht in Staphorst, en hoe jonge mensen daarmee omgingen. ‘Wij willen vrij zijn’, zeiden ze, ‘en zelf kiezen wat voor kleren we aantrekken. Dat hoeft onze omgeving niet voor ons te bepalen.’ Daar zit wel wat in, natuurlijk. Maar bij het artikel stond een foto, en daar moest ik erg om lachen. Je zag daarop een aantal meisjes en het onderschrift luidde: ‘Voor deze meiden geen klederdracht’. Nee, inderdaad, ze droegen geen klassieke klederdracht. Maar ze hadden wel allemaal dezelfde spijkerrok, dezelfde laarzen, dezelfde haardracht en erg vergelijkbare shirtjes. Dat vond ik veelzeggend. Ze hadden zich losgemaakt van de oude kledingregels en nu dachten ze vrij te zijn. Maar ze hadden voor zichzelf direct weer nieuwe regels en een nieuwe klederdracht ingesteld, gewoon omdat wij mensen daar nu eenmaal behoefte aan hebben.

Maar God begint niet over regels, maar over liefde. God is in ons leven gekomen en daarom willen we uit dankbaarheid en uit liefde sommige dingen niet meer doen, en andere juist wel. Diezelfde eenvoudige boodschap vinden we in de Tien Woorden en in de Bergrede. Die twee toespraken horen helemaal bij elkaar: God vraagt niet om het volgen van regels, maar om liefde. Liefde is de nieuwe en enige regel in ons leven met God. Durf je daarmee te leven, met die ene regel?

Arie-Jan Mulder is spreker en schrijver. Klik hier om zijn website te bezoeken.

De christelijke nieuwsbrief die je ook echt leest!

Daily Newsletter
Weekly Newsletter


Discussie over Waarom de Tien Geboden geen strenge regels zijn
Reacties uitzetten op CIP.nl? Klik hier!