Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

01 februari 2017 door Peter de Bruijne

"We zijn met z'n allen verslaafd aan zeker weten"

De kritiek was niet van de lucht toen gemeentestichter, schrijver, verhalenverteller en buikspreker Matthijs Vlaardingerbroek onlangs sprak op de conferentie van Missie Nederland over de ‘ondertussenheid van de evangelische beweging’. Hij zei onder meer dat de beweging was blijven steken in de puberteit. Veel leiders hielden zich stil omdat Vlaardingerbroek een vinger op de zwakke plek had gelegd. Anderen bewezen zijn gelijk door woordjes uit zijn toespraak uit de context te halen. Ik houd van de creatieve illustraties van Matthijs. Niet alleen als hij de Bijbel uitlegt aan kinderen en volwassenen met de hulp van buikspreekpop Henkie of andere karakters. Maar ook als hij als ervaren gemeentestichter in een Haagse achterstandswijk een algemeen probleem signaleert in mijn kerk. En daarom vroeg ik Matthijs om een reactie op het stof dat hij zelf deed opwaaien.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Matthijs Vlaardingerbroek.

Word ook lid

PdB: Bij grotere evangelische gemeentes signaleer jij een tienermentaliteit omdat ze teveel nadruk zouden leggen op ‘een groot podium, een gelikte lichtshow, een flitsende band, een succesvolle uitstraling en een charismatisch podium leiderschap.’ Vervolgens zeg je: ‘Maar dat is slechts buitenkant. Er is ook een gezamenlijke binnenkant: een krachtig zwart/wit denken, een overtuigd zijn van het eigen (theologische) gelijk, een gebrek aan echte vragen, een gevoelig zijn voor groepsdruk en het voortdurend aanpassen van de individu aan de verwachting van de groep. Precies hoe tieners zich in een middelbare school ook gedragen!’ Kun je je nader verklaren?
MV: "Het is niet alleen bij grote gemeentes dat je deze tienermentaliteit tegenkomt; dit krampachtig vasthouden aan het eigen gelijk. Het is alleen wat opvallender omdat de kracht van de grote groep een eigen dynamiek heeft die alles extra uitvergroot. Dus heb ik het liever over de mentaliteit in het algemeen onder evangelische christenen, waar ik overigens zelf volledig deel van uitmaak. Het is dus niet denigrerend bedoeld, maar een constatering van iemand die per jaar in zo’n honderd verschillende kerken, gemeentes en groepen het evangelie verkondigt en optreedt. Volwassen worden is een volkomen normaal proces, totdat je merkt dat je na veertig jaar nog steeds dezelfde reacties hebt als een tiener."

"Dat is onze verslaving aan het zeker weten. We hebben vertrouwen vervangen door begrijpen, en we hebben geloven vervangen met zeker weten."

"De evangelische beweging is de veertig inmiddels ruim gepasseerd. Laten we dan zo flink zijn om in de spiegel te kijken en bepaalde gewoontes analyseren die niet bij volwassenheid horen. Volwassenheid is meer dan mooie preken, diepe Bijbelstudies, geweldige aanbiddingsdiensten enz. enz.. Het betekent dat je je als vaders en moeders gedraagt ten opzichte van de kinderen, de gemeenteleden en vooral de mensen die God nieuw toevoegt. Het blijkt dat er via de achterdeur evenveel en soms meer mensen de gemeentes verlaten, dan dat er via de voordeur binnenkomen."

PdB: Hoe komt het volgens jou dat we zo krampachtig vasthouden aan ons eigen gelijk?
MV: "Dat is onze verslaving aan het zeker weten. We hebben vertrouwen vervangen door begrijpen, en we hebben geloven vervangen met zeker weten. We zijn een beweging geworden van mensen die heel weinig vragen durven te stellen, want we weten het antwoord al. Dat heeft waarschijnlijk te maken met onze ‘kindertijd’ als evangelische beweging. In die tijd hebben we ons afgezet tegen de tendens in de kerk om alles op losse schroeven te zetten. We zijn ontstaan vanuit de pijn van een kerk die overal aan twijfelde en waar leiders zelfs het bestaan van God ontkenden. Die pijnlijke ervaring willen we niet opnieuw meemaken. Als er dus iemand maar de minste vraagtekens plaatst bij onze gezegende bijeenkomsten, onze rijke geloofservaring, onze op ervaringen gebaseerde overtuiging, dan schieten we in de stress."

"Vragen als ‘bestaat de hel wel echt?’ of ‘is het wel waar dat God onvoorwaardelijk van ons houdt?, schieten bij velen van ons in het verkeerde keelgat. En vervolgens gaan we de vragenstellers wantrouwen en buitensluiten, met als gevolg dat ze onze gemeente via de achterdeur verlaten. Want vragen stellen is lastig en wordt niet op prijs gesteld."

"Vragen als ‘bestaat de hel wel echt?’ of ‘is het wel waar dat God onvoorwaardelijk van ons houdt?, schieten bij velen van ons in het verkeerde keelgat. En vervolgens gaan we de vragenstellers wantrouwen en buitensluiten, met als gevolg dat ze onze gemeente via de achterdeur verlaten. Want vragen stellen is lastig en wordt niet op prijs gesteld. Dat getuigt niet van volwassenheid en van vaderschap. Een echte vader raakt ook niet in de war als zijn kind iets doet wat haaks staat op alles wat het thuis geleerd heeft. Omdat we als evangelische christenen ons trauma uit het verleden niet ontgroeid zijn, laten we –net als echte tieners - relaties heel makkelijk kapot gaan."

PdB: De evangelische beweging is toch een grassroots-beweging van mondige leden? Het individuele geloofsleven staat toch altijd voorop?
MV: "Nou dat valt dus te bezien. Volwassenheid is inderdaad afhankelijk van onze persoonlijke relatie met God. Maar we zijn als evangelische beweging na een goede start steeds meer gaan steunen op het succes, op de uiterlijke vorm, op koninkrijkjes van sterke persoonlijkheden en bedieningen."

PdB: Twijfel en onzekerheid waren ooit modewoorden in de grote kerken. Gaan we nu dezelfde ontwikkeling krijgen in de evangelische beweging?
MV: "Als we zeker zouden zijn over het gekend zijn door God, dan zouden we niet zo in de stress schieten van iemand die een afwijkende mening heeft. Stel dat iemand twijfelt aan de dood en opstanding van Jezus. Stel dat iemand twijfelt aan het plaatsvervangend lijden van Jezus aan het kruis. Dan schrikken we hevig en proberen we die persoon te overtuigen van ons gelijk. Alsof God dat niet kan doen? We hebben dus in feite onze kennis van God en van het evangelie de plaats laten innemen van God Zelf."

"Jakob streed met God. Hij wist heel veel voor die tijd, maar daar in die beek, waar de strijd tussen Jakob en God plaatsvond, kwam een doorbraak. In plaats van weten wie God is, ontstond er een relatie, een ontmoeting met God. En die ontmoeting werd bepalend voor zijn verdere leven. Ten eerste liep hij voortaan mank. De ontmoeting met God sloeg letterlijk een flinke deuk in het zeker weten. Jakob heette voortaan Israël en hij leert te leven met een mysterie. Hij kon niet langer zijn eigen boontjes doppen. Zijn slimmigheidjes hadden hem ver gebracht, maar hij bleef dat verwende joch dat het eerstgeboorterecht aan zijn broer ontfutselde. Maar in de beek Jabbok werd hij volwassen. En ondanks alle pijn van het verlies van Rachel en Joseph, bleef hij rotsvast vertrouwen op die mysterieuze God met Wie hij had gevochten."

"We hebben in feite onze kennis van God en van het evangelie de plaats laten innemen van God Zelf."

"Dit proces ontbreekt nog in onze evangelische beweging. Durven we te wankelen in onze schijnzekerheid? Mag God nog zijn wie Hij is? Of mag Hij alleen Degene zijn die wij ons graag willen voorstellen? Is God niet ver verheven boven ons bidden en denken?!’"


PdB: Moeten we ons dan niet wapenen tegen vrijzinnigheid en wereldse denkbeelden?
MV: "Johannes heeft gezegd dat perfecte liefde de angst uitdrijft. Wij zijn vaak bezig de angst te onderdrukken, maar daarmee is die angst niet weg. Onderdrukte angst blijft doorwerken. Als evangelische christenen houden we ons vast aan de liefde van God, en ondertussen speelt die angst voor anti-krachten die Gods liefde willen ondermijnen nog een belangrijke rol in ons leven. Dat moet niet zo zijn en dat hoeft niet zo te zijn. Het enige wat werkt is, dat je dit erkent en er in een veilige omgeving met elkaar over praat. Je moet achteruit durven kijken om vooruit te willen. Maar wat er nu vaak gebeurt is dat we onze kop in het zand steken en we zeggen dat we niet bang zijn."

"Angst weerhoudt om volwassen te worden en vragen te stellen die ons aan het wankelen brengen. Om als Jakob God te ontmoeten in de beek en met Hem te worstelen. De schrijver Nikos Kazantzakis vertelt over zijn ontmoeting met Vader Makarios in een klooster hoog in de bergen. Hij vraagt aan de monnik: 'Worstelt u nog steeds met de duivel?” Waarop Vader Makarios antwoordt: “Nee, dat deed ik wel toen ik jonger was. Maar ik ben nu oud en moe geworden. En de duivel is met mij oud en moe geworden.' 'Dus nu is uw leven er zeker gemakkelijker op geworden?' reageert Nikos. 'Oh nee,' antwoordt Vader Makarios, 'het is veel erger geworden. Nu worstel ik met God!' Waarop Nikos hem vraagt: 'U worstelt met God en hoopt te winnen?' 'Nee,' antwoordt Vader Makarios, 'Ik worstel met God en hoop te verliezen.'" 

"Maak in iedere gemeente, klein of groot, een figuurlijk ‘zijkamertje’ waar je een tijdje met je vragen mag worstelen en er tegelijkertijd helemaal bij mag horen."

PdB: Het klinkt misschien puberaal, maar is er een praktische oplossing?
MV: ‘"Maak in iedere gemeente, klein of groot, een figuurlijk ‘zijkamertje’ waar je een tijdje met je vragen mag worstelen en er tegelijkertijd helemaal bij mag horen. Introduceer bij alle kerken en gemeentes het motto: ‘alle vragen mogen’. Iedereen zit vol met vragen en niemand heeft alle antwoorden. Sommige vragen worden nooit beantwoord, dat is niet erg. Als je ze maar wel mag stellen. Zolang je leeft moet je vragen blijven stellen. Dat is puur Joods, christelijk en Bijbels."

"En als je tot verschillende antwoorden komt, ga niet uit elkaar! Wordt vragen stellen de norm, dan lopen jongeren niet meer weg, omdat ook zij boordevol vragen zitten. Het is zo ontzettend belangrijk voor hun ontwikkeling. Vooral als een volwassene tegen hen zegt: “Jij stelt een heel belangrijke vraag, maar ik heb het antwoord niet. Er is één ding wat ik wel weet: God is trouw! Dat geloof ik en dat weet ik uit ervaring, ook al heb ik niet alle antwoorden. Zo’n antwoord doet meer dan het poneren van stellingen uit angst dat je zelf of een ander aan het twijfelen wordt gebracht."

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen