Koert van Bekkum
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

Auteur: Jeffrey Schipper

Vijf manieren om te reageren op gewelddadige Bijbelpassages

Geweldteksten komen hard binnen. Ook bij christenen, merkt theoloog Koert van Bekkum op. “Zelfs goed ingevoerde gereformeerden ontdekken bij zichzelf dat Bijbelpassages die ze mooi vonden vandaag de dag tegen de borst stuiten.” Hoe moeten we omgaan met Bijbelgedeeltes waarin de wraak – de vergelding en de toorn van God staan beschreven? Van Bekkum geeft handreikingen.

CIP+ logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door CIP+ lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

“Vrede en veiligheid zijn vandaag de dag betrekkelijk vanzelfsprekend. Het lijkt erop dat we in het Westen allergisch zijn geworden voor het gebruik van wapens. In die context komen geweldteksten uit het Oude Testament hard binnen.” Van Bekkum merkt op dat dit onderwerp leeft in het maatschappelijk debat. Zo verwijst de theoloog naar dit veelbesproken fragment in het programma Pauw. Ook liet historicus Maarten van Rossem zich onlangs in duidelijke bewoordingen uit. ‘Het Oude Testament staat vol met gruwelijkheden en geweld. De Bijbel is een barbaars boek.’

Volgens Van Bekkum zijn er vier criteria die we voor ogen moeten houden bij het begrijpen van bloederige Bijbelverhalen:

  • Recht doen aan God: Hij is Schepper van hemel en aarde. Iemand met autoriteit die eerbiedig moet worden bejegend.
  • Recht doen aan de Schrift: aan de tekst, het Bijbelboek en het geheel van de Schrift.
  • Recht doen aan de traditie
  • In verbinding met de werkelijkheid: het is een levensecht boek dat recht moet doet aan het hier en nu

De theoloog deelt vijf mogelijke antwoorden op gewelddadige Bijbelpassages.

1. 'Zo is de God niet die zich heeft laten kennen in Jezus Christus'
"In Jezus laat God zich kennen als een God van liefde, zeggen veel christenen. Het lastige aan dit antwoord is dat God zich in het Nieuwe Testament laat zien als een verterend vuur. De kerk heeft in het verleden dan ook afgewezen dat in het Oude Testament een kwade God spreekt en er in het Nieuwe Testament sprake zou zijn van een liefdevolle God. Zijn goedheid komt op de meest ultieme manier tot uiting in Christus die aan het eind goed en kwaad zal scheiden. Het bloed van Christus’ martelaren wordt volgens Openbaring gewroken.

"Vrede en veiligheid zijn vandaag de dag betrekkelijk vanzelfsprekend. In die context komen geweldteksten uit het Oude Testament hard binnen"

Maar er is ook een groot verschil tussen het Oude en Nieuwe Testament. Vanaf het Oude Testament gaat het heil uit naar alle volken en dus niet alleen naar de volken die zich aan Hem onderwerpen. De apocalyptische hoofdstukken laten zien dat alleen God alles kan rechtzetten (zie Romeinen 12, red.). Dat heeft enorme gevolgen. Christenen moeten hun vijanden liefhebben. Gods rijk komt niet door kracht of geweld. Juist vervolgde christenen laten dit zien. Soms wordt door die houding een spiraal van geweld doorbroken. Dat neemt niet weg dat er altijd christenen zijn geweest die dat weinig of niet hebben begrepen. Denk aan de gewapende kerstening in tijd van Alexander de Grote en het hedendaagse Verzetsleger van de Heer in Oeganda."

2. 'Het lijkt verschrikkelijk, maar omdat God het wil, is het dat niet'
"Calvijn laat zich in een commentaar op Jozua kennen als bijbeluitlegger met oog voor deze problemen. 'Het doden van vrouwen en kinderen is verschrikkelijk, maar nu God dit middel gebruik past bijbellezers slechts één reactie: eerbiedige aanvaarding’, schrijft hij. Het hemelse gericht is volgens hem niet aan oordeel onderworpen. Van Calvijn kunnen we zijn respect voor God en de Schrift leren. Bovendien sprak hij uit ervaring. Hij werd jong weduwnaar en verloor zijn enige kind. Maar het gevaar van dit antwoord is dat God willekeurig dreigt te worden. Geweld vindt plaats omdat God het wil. De aversie tegen geweld is ook één van de vruchten van het christelijk geloof. In die zin gaat dit antwoord wel heel erg snel."

3. 'Liever langer luisteren'
"Het loont om Bijbelpassages goed en uitgebreid onder de loep te nemen. Naar aanleiding van Deuteronomium 21 trok Dimitri Verhulst bijvoorbeeld de conclusie dat dit gedeelte een aansporing is om krijgsgevangen vrouwen te verkrachten. Het is onmogelijk om dit Bijbelgedeelte in één minuut uit te leggen. Het vraagt veel van ons om de betekenis van een Bijbeltekst te begrijpen."

"Deuteronomium 21 is geen uitnodiging om vrouwen te verkrachten. Het omgekeerde is het geval"

4. 'De cultuur van toen spreekt ook een woordje mee'
"Maakt God vuile handen door aan te sluiten bij de barbaarse samenleving van toen? Deze denkrichting is niet zonder risico. Voor je het weet sluit je God op in het verleden. Als Hij vroeger relevant was en nu niet meer. Theoloog Kornelis Heiko Miskotte legt uit dat de oudtestamentische beschrijving van God één van Zijn facetten is. Door Zich te openbaren als een brullende leeuw toont Hij zijn kwetsbaarheid. Door Zich aan te sluiten bij de cultuur van die tijd stelt Hij zich kwetsbaar op. Het gevaar van deze stelling is dat we God en de geschiedenis te veel met elkaar vereenzelvigen.”

5. 'Ik eerbiedig Gods Woord, maar voel verlegenheid, ook met mezelf'
Dit antwoord relativeert onszelf. Als gelovigen ontvangen we de Bijbel graag als Woord van God. Het valt in onze cultuur zwaar om Gods woede te begrijpen. Dit zorgt voor verlegenheid in het uitleggen van bijbelgedeelten, maar leidt ook tot verlegenheid met onszelf. Wat zegt het over onze leefwereld dat we dit niet aanvoelen? 'God zal het bloed van de martelaren wreken'. Is dat niet vreselijk? Tegelijkertijd ben ik als christen nooit heftig vervolgd. Hoe zou ik dit gedeelte lezen als ik omwille van mijn geloof ben vervolgd. Dan komt het heel anders binnen dat God dit onrecht recht zal zetten.”

Ter illustratie verwijst Van Bekkum naar het gedeelte over vrouwen in krijgsgevangenschap in Deuteronomium 21:10-14. “Dit is geen vrijbrief tot verkrachten, maar een soort Geneefse conventie in het oude Nabije Oosten. In het vorige hoofdstuk is te lezen dat in die tijd een grote oorlog plaatsvond. Een vrouw wordt krijsgevangene gemaakt. Deze wet in Deuteronomium 21 voorkomt dat deze gevangen vrouw haar eer, bescherming en toekomst kwijtraakt. Een man mag zich niet zomaar aan haar vergrijpen. Als iemand besluit om deze vrouw toe te eigenen, beschikt ze over rechten die horen bij een echtgenote. Ook krijgt ze de gelegenheid om te rouwen. Wat hier staat beschreven is allesbehalve een ideale situatie, maar in de context van die tijd wel een stap vooruit.

Onlangs zag ik een reportage over een yezidische vrouw die is gevlucht naar Duitsland. Ze werd in haar thuisland van de ene man naar de andere gesleept om verkracht te worden. In Deuternomium was hetzelfde het geval. Deze wet probeert een stap in de goede richting te creëren. In die context is hoofdstuk 21 dus geen uitnodiging om vrouwen te verkrachten. Het omgekeerde is het geval. Vanuit het perspectief van die vrouw wordt gekeken om hekken te plaatsen en zo haar positie te beschermen.”

Lees ook: "Laten we blij zijn met een God die het kwaad straft"

CIP+ logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor CIP+

Je las net een gratis CIP+ artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Start het gesprek

Alleen CIP+ leden kunnen reageren op artikelen. Word ook CIP+ lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen